Кіріспе

Кизикустың қоршауы б.з.д. 73 жылы Понттың Митридат VI әскерлері мен Мизиядағы Кизикустың римдік одақтас азаматтары, сондай-ақ Луций Лициний Лукулл басқаратын рим республикалық күштері арасында өтті. Бұл, іс жүзінде, қоршау және қарсы қоршау еді. Ол римдіктердің шешуші жеңісімен аяқталды.

Өмірбаян

Бірінші Митридат соғысында (б.з.д. 89-85 жж.) Луций Корнелий Сулладан жеңілгеннен кейін Митридат өзінің билігі мен әскерін қайта құрды. 74 ж. б.з.д. Битиния патшасы Никомед IV қайтыс болды, және римдіктер оның өсиеті бойынша патшалығын Римге қалдырғанын жариялады. Битиния Рим мен Понт арасындағы бейтарап мемлекет болған. Оның құлауы Митридатты батысқа қарай әскерін жылжытуға және римдік жерлерге шабуыл жасауға итермеледі.

Кіріспе

Митридат шабуыл жасағанда, Римнің Битиния провинциясының әкімі Маркус Аврелий Котта әскерін күшейтіп жатқан еді. Митридатпен шайқасуға дайын болмаған Котта Халкидонға шегінді, онда оның артында флот тұрды және бұрынғы консул әріптесі Лукуллға шұғыл хабар жіберді. Лукулл Митридатқа қарсы күрестің проконсулдық міндетін алған еді. Лукулл сол кезде Азияда әскерін оңтүстіктен Понтқа шабуыл жасауға дайындап, жаттығулар жасап жатқан, бірақ жоспарларын тоқтатты және шабуылды тоқтату үшін Битинияға бет бұрды. Римдіктердің бақытсыздығына орай, Котта Халкидон қабырғаларының алдында шайқасқа тартылып, 3000 сарбазын жоғалтты. Митридат осы жеңісінен кейін құрлық пен теңізден бірлескен шабуыл ұйымдастырып, Коттаның флотының көп бөлігін жаулап алды. Митридат Коттаны қоршауға алып, өзінің бас әскерін батысқа қарай жылжытып, қаладан қалаға басып алып, Римнің одақтас қаласы Кизикусқа жетті.

Қоршау

Кизикус материкпен өте тар байланысы бар (ішкі жаққа бағытталған найза ұшы сияқты) жарты аралда орналасқан еді. Митридат қаланы тиімді қоршау үшін әскерінің бір бөлігін жарты аралға тасымалдауға мәжбүр болды. Ол портыны басып алып, содан кейін қоршау құрылыстарын бастады. Митридаттың бас инженері, Фессалиялық Никонидтің жетекшілігімен Понт инженерлері 150 футтық қоршау мұнарасын, тарау машиналарын, катапульдаларды және басқа да қоршау қаруларын, оның ішінде алып арбалеттерді құрастыруға кірісті.

Қарсы қоршау

Митридаттың өкінішіне орай, Кизик Лукул мен оның әскері келгенше төзімді болды. Лукул, Митридат әскерінің сандық артықшылығына қарсы тікелей шайқасқа түскімсіз, қалаға қарап тұрған төбеде лагерь құрды. Римдіктер Митридат әскерінің көлеміне таң қалды, бірақ Лукул өзінің тәжірибесінен әскерді азықтандырудың қыңырлығын білді. Бірнеше тұтқынды сұраққа тартып, Лукул Митридат әскерінің тек төрт күндік азығы қалғанын анықтады. Ол офицерлеріне үлкен әскерді жеңудің ең жақсы жолы – оның қарнына басу екенін түсіндірді. Содан кейін ол әскеріне қарсы қоршау жасауға бұйрық берді, олар осыны істеді және тіпті Митридаттың жабдықтау жолдарын кесіп, өздерінің жолдарын ашық ұстады. Митридат кизикандықтарды римдік әскердің өзінің қосалқы күші екеніне көндіруге тырысты, бірақ Лукул өз адамының біреуін қалаға кіргізіп, оларды керісінше сендірді. Хабаршы Митридаттың қоршау шебінен жасырын өтіп, содан кейін қалаға жеті шақырым жүзуге мәжбүр болды (ол жүзу құралының көмегімен оны істеді). Қыс басталған кезде Митридаттың әскері аштық пен обаға тап болды. Оба "көмілмей тасталған денелерден" пайда болды. Лукулдың әскері үнемі қауіп төндіріп, жақын болды, бірақ күшпен шайқасуға бармады. Ауру мен ашаршылық күшейген кезде патша кері шегіну уақыты келді деп шешті. Ылғалды қысқы ауа райын пайдаланып, Митридат Лукулдың қысымын бұзып, әскерін Лампсакқа қарай бастады.

Салдары

Митридат әскері жағалау бойымен Лампсак портына қарай жол тартты. Жолда олар Граник өзенінде шабуылға ұшырап, талқандалып жайылды (бұл өзенде Александр Зұлқайнар перстерге қарсы алғашқы жеңісін оддаған). Битинияға аттанған 300 мың адамның ішінде тек 20 мыңдай жауынгер ғана сақталды. Цизикустың қоршауы толыққанды апатқа ұшырады деуге болады.