Кабира шайқасы: Лукулл мен Митридаттың арасындағы шешуші ұрыс

Кіріспе

Кабира шайқасы б.з.д. 72 немесе 71 жылы Рим Республикасының проконсулы Люций Лициний Лукулл басқаратын әскерлері мен Митридат Ұлы басқаратын Понт патшалығының әскерлері арасында болды. Бұл Римнің маңызды жеңісі еді.

Өмірбаян

Рим Понт патшасы Митридатпен екі ірі қақтығысқа түсті: Бірінші және Екінші Митридат соғыстары. Бірінші соғыста Митридат Азия провинциясын басып алғаннан кейін 80 000 римдік және басқа итальяндық азаматтарды қырды (осылай аталатын Азиялық кешкілік). Рим оны ешқашан кешірмейтін еді, сондықтан тағы бір соғысқа жол ашылды. 74 жылы Битиния патшалығы Рим Республикасына мұрагерлік етіп берілгенде (Битиния патшасы IV Никомед қайтыс болғаннан кейін), жағдай шиеленістің шегіне жетті. Митридат Риммен соғыс болатынын сезіп, 73 жылы елге шапты, Битинияның римдік губернаторы, проконсул Марк Аврелий Коттаны жеңіп, оны Халкидон қаласында қоршап алды. Коттаның консулдық әріптесі Лукулл да соғыс күтіп, Митридатқа қарсы қолбасшылық алу үшін ықпалын пайдаланды, сондай-ақ Понтқа шабуыл жасау үшін Киликия провинциясының проконсулдық билігін алды. Лукулл Римдік Азияға жаңа келгенде Коттаның қиын жағдайы туралы естіді. Кіші Азиядағы рим әскерінің барлығына қолбасшылық еткен соң, ол солтүстікке қарай жорықтап, Халкидон қоршауындағы Коттаны құтқаруға келді. Митридат Коттаны Халкидоннан қалдырып, батысқа қарай Кизикке бет бұрды, ол қала сол кезде Риммен одақтас болған еді және Лукулл келмей тұрып оны басып алуды үміттенеді. Лукулл әскер мен флот жинап, солтүстікке қарай жорықтап, Митридат әскерін Цизик түбегінде қоршап, қарсы қоршау салды. Ол сондай-ақ Митридаттың теңіз күштеріне қарсы сәтті теңіз жорығын жасады; Лемнос аралының жанында Митридаттың теңіз қолбасшысы Марк Варийді жеңді. Цизик қоршауы үлкен табысқа жетті; римдіктер сандық артықшылығы бар Понт әскерін блокадалап, аштықтан қырып салды. Митридат қыс кірмей тұрып қаланы ала алмады, сондықтан кері шегінуге мәжбүр болды. Битинияға аттанған 300 000 сарбаздың тек 20 000-ы ғана Понтқа оралды. Митридат Понтқа солтүстік жолды жауып, Гераклея Понтиканы басып алды. Лукулл тағы бір ұзақ қоршауға түскісі келмегендіктен, Гераклеяны Коттаға қалдырып, Галатия арқылы Понтқа шабуылға дайындалды. Лукулл Понттың орталық аймағына кірген соң, әскеріне бай және құнарлы патшалықты тонауға рұқсат берді. Митридат өз жерінің тоналуын тоқтатуға шамасы келмеді, өйткені ол әскерін қайта құруы керек болды. Соңында ол 40 000 сарбазды (оның ішінде 4 000 атты әскерді) Кабира маңында жинап, Лукуллды күтті. Лукулл соңында Кабираға жетті, онда Митридаттың күштерімен болған алғашқы шайқаста жеңіліске ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. Бұдан кейін бірнеше шайқастар болды, тіпті Лукуллға қастандық жасауға тырысты. Митридат армиясынан апаттың ауқымын жасыруға тырысты. Бірақ Понт патшасының бақытсыздығына орай, Адриан жеңісінің олжасымен толық жабдықталған күйінде оның лагерінің жанынан өтті. Бұл оқиға патшаның беделін түсірді. Понт армиясы алаңдады және кері шегіну туралы әңгімелер тарады. Міне, осы кезде Митридат шығындарын азайтып, қашуға шешім қабылдады. Митридаттың аймақтан кетуге дайындықтары армияның толық ыдырауына әкелді. Лукулл жағдайды байқап, әскеріне қашқан күштерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Римдіктер лагерьге жетіп, онда қалғандардың барлығын өлтіріп, тонауды бастады.

Rome had already fought two major conflicts with King Mithridates of Pontus; the so called First and Second Mithridatic Wars. During the first war, after taking the Roman province of Asia, Mithridates had slaughtered 80,000 Roman and other Italian civilians (the so called Asian Vespers). This was something Rome would never forgive him for, so the stage was set for another conflict. When in 74 BC the Kingdom of Bithynia was bequeathed to the Roman Republic (after the death of King Nicomedes IV of Bithynia), matters came to a head. Mithridates, anticipating a war with Rome, had invaded the country in 73 BC, defeating the proconsul Marcus Aurelius Cotta, the Roman governor of Bithynia, in battle and besieging him in the city of Chalcedon. Lucullus, Cotta's consular partner, had also anticipated war and had used his influence to get the command against Mithridates, he had also obtained the proconsular governorship of the Roman province of Cilicia from which he wanted to invade Pontus. Lucullus had just arrived in Roman Asia when he got word of Cotta's plight. After taking command of all Roman forces in Asia Minor, he marched his army north to relieve Cotta, who was still besieged at Chalcedon. Mithridates left Cotta under siege at Chalcedon and headed westward to the city of Cyzicus, then allied to Rome, which he hoped to take before Lucullus arrived. After assembling an army and a war fleet Lucullus marched north and established a counter siege trapping Mithridates's army on the Cyzicus peninsula. He also successfully mounted a naval expedition against Mithridates's navy in the Black Sea; defeating Marcus Varius, Mithridates's naval commander, off Lemnos. The Siege of Cyzicus turned out to be a spectacular success; the Romans blockaded and starved the numerically superior Pontic army. Mithridates, having failed to take the city before the onset of winter, was forced to withdraw. Of the 300,000 men who had set out for Bithynia only 20,000 effective troops made their way back to Pontus. Mithridates occupied Heraclea Pontica, blocking the northern land route into Pontus. Lucullus, not wanting to conduct another lengthy siege, left Heraclea to Cotta and prepared to invade Pontus by means of Galatia. Once Lucullus was in the Pontic heartland he let his troops plunder the rich and fertile kingdom. Mithridates could do nothing to stop the despoiling of his lands, for he had to rebuild his army. He eventually assembled 40,000 men (including 4,000 cavalry) near Cabira and waited for Lucullus. Eventually, Lucullus made his way towards Cabira where, in an initial skirmish against Mithridates's forces, he suffered a setback and had to withdraw. This was followed by several further skirmishes and even an assassination attempt on Lucullus. Mithridates sought to conceal the extent of the disaster from his army. Unfortunately for the Pontic king, Hadrianus marched by his camp in full battle array, complete with the spoils of his victory. The king's reputation must have suffered from being caught in this deception. The Pontic army was unsettled and there was talk about a retreat being in order. This is when Mithridates decided to cut his losses and flee. The disorder caused by Mithridates's preparations to depart the area led to the complete disintegration of his army. Lucullus saw what was happening and ordered his army to fall on the fleeing forces. The Romans reached the camp, slew everyone who had remained there, and started looting.

Салдары

Бұл шайқас Митридатқа қарсы соғыстың тағы бір шешуші кезеңі болды және оны патшалығынан дерлік ақшасыз қашып, әкесінің күйеуі, Арменияның Тигран патшасынан пана табуға мәжбүр етті. Понттан қашып кетер алдында Митридат өзінің евнухы Бакусқа патша сарайына барып, патшаның қарындастарын, әйелдерін және ұстаздарын өлтіруді бұйырды. Лукулл Понт аймағындағы қамалдарды жалғастырып, оны жаңа рим провинциясы ретінде ұйымдастырды, ал Апий Клавдий армян одақтастарын іздеуге және Тиграннан Митридатты талап етуге жіберілді. Тигран Республикаға қарсы соғысқа дайындалатынын айтып, бас тартты. 69 жылға қарай Лукулл Митридатты қуу үшін Арменияға легиондарын бастап кетті.