Балалар дамуындағы кешігулер: себептері мен салдары
Delayed milestone
Бала дамуындағы кешігулер: даму кезеңдеріне қатысты мәліметтер, тіл, эмоция, есте сақтау, моторлық дағдылар сияқты аспектілерді қамтиды. Балаңыздың дамуын бақылаңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дамудағы кешігу, сонымен қатар дамудың қалыпты уақытынан қалу деп те аталады, бұл баланың күтілетін жасында белгілі бір даму кезеңіне жетпеу жағдайы. Даму кезеңдері – баланың өскен сайын жетілуі күтілетін белгілер жиынтығы. Адаптациялық дағдылар: Күнделікті тұрмыста киім кию, тамақтану және дербес жуыну сияқты іс-әрекеттер. Танымдық қабілет және интеллект: Ойлау, мәселелерді шешу, баға беру және түсінуді қамтиды. Эмоционалдық өрнек: Қуанышпен күлімдеу сияқты бет әлпетінің қозғалыстарын, немесе алғыс айту үшін сыйлық беру сияқты әрекеттерді қамтиды. Тіл: Сөйлеу арқылы ауызша және/немесе денгелектер арқылы сөзсіз қарым-қатынас жасау қабілеті. Моторлық координация: Секіру және сурет салу сияқты жалпы және ұсақ моторикалық дағдыларды қамтиды. Сезімдер: Көру, есту, сезу, дәм сезу, иіс сезу. Әлеуметтік өзара әрекеттесу: Пеерлермен байланыс орнату және топтық ойындарға қатысу қабілетін қамтиды.
A delayed milestone, which is also known as a developmental delay, refers to a situation where a child does not reach a particular developmental milestone at the expected age. Developmental milestones refer to a collection of indicators that a child is anticipated to reach as they grow older. Adaptive skills: Activities of daily living, such as putting on clothes, eating, and washing independently. Cognition and intellect: Involves thinking, solving problems, making judgements and comprehension. Emotional expression: Includes facial movements, such as a smile when happy, or an action, such as giving a gift to express gratitude
Language: Being able to communicate verbally with speech and/or nonverbally with gesture
Motor coordination: Encompasses both gross and fine motor skills, such as jumping and drawing. Sensory: Vision, hearing, touch, taste, smell
Social interaction: Involves the ability to initiate contact with peers and engage in group play.
Эпидемиология
Әлемде 5 жасқа дейінгі балалардың шамамен 1-ден 3% дамуда қалып қоюмен күреседі. 2016 жылы жүргізілген зерттеу үшін жасалған жүйелі талдауға сәйкес, әлемде 5 жасқа дейінгі шамамен 52,9 миллион бала дамудың кейбір түрлерінде немесе даму кешігулерінде зардап шегеді. Мысалы, аутизм спектрінің ауруларының таралуы 2,64% деп есептелді. Осы даму кешігулері бар балалардың 95%-ы төмен және орташа табысқа ие елдерде тұрады және денсаулық сақтау ресурстарына қолжетімділігі өте шектеулі.
Developmental delay is prevalent in approximately 1 3% of children under the age of 5 worldwide. According to a systematic analysis done for a conducted study in 2016, there are approximately 52.9 million children worldwide under the age of 5 that are affected by some type of developmental delay or delayed milestone. For example, the prevalence of autism spectrum disorders was estimated to be 2.64%. 95% of the children with these delayed milestones live in countries with low to middle income and have very limited availability of healthcare resources.
Себептер
Кешіккен даму белгілері нәресте кезінде-ақ көрініс бере алады және мектеп жасында дами алады. Дәрі-дәрмектер, жарақаттар, қоршаған орта, генетика, метаболизм сияқты көптеген факторлар дамудың кешігуіне себеп болады, сондай-ақ кейбір жағдайларда дамудың кешігуі себепсіз болады.
Delayed milestones can manifest as early as infancy and develop later in early school years. Many factors contribute to delayed milestone such as medications, trauma, environmental, genetics, and metabolic and there are some cases where delayed milestones are idiopathic.
Эпилепсияға қарсы дәрілер
Мерейлі кезеңнің кешігуіне бір себеп – жүктілік кезінде вальпроат сияқты құрысуға қарсы дәрілерді қолдану. Зерттеуге сәйкес, жатыр ішінде вальпроатқа ұшырау мен дамудың кешігуі және зиякерлік қабілеттердің нашарлауы арасында байланыс бар. Вальпроатқа ұшырамаған балалармен салыстырғанда, вальпроатқа ұшыраған балаларда даму кезеңдерінің кешігуі қаупі айтарлықтай жоғары. Вальпроатты жоғары дозада қабылдаған жүкті әйелдерде зиякерлік кемістіктер мен дамудың кешігуі, төмен дозалармен салыстырғанда жоғарырақ болады. Ата-ананың психологиялық күйзелісі (PPD), мысалы, алаңдаушылық және депрессия дамудың кешігуімен байланысты. PPD ата-ана мен бала арасындағы салауатты байланысқа бөгет жасайды, бұл баланың мінез-құлқы мен танымдық проблемаларға ұшырау қаупін арттырады.
One cause of delayed milestone is the use of anti epileptic medications such as valproate during pregnancy. According to the study, there is an association between prenatal exposure to valproate and delayed milestones and intellectual disabilities. The risk of children having delayed developmental milestones is significantly higher compared to children without valproate exposure. Pregnant women taking higher doses of valproate have a higher risk of intellectual disabilities and delayed milestones compared to lower doses. Parental psychological distress such (PPD) as anxiety and depression have been associated with delayed milestones. PPD interferes with healthy attachment between parent and child which increases the risk of the child having behavioral and cognitive problems.
Диагностика
Қазіргі уақытта балалардың дамуының кідірісін диагностикалау бойынша жалпы қабылданған диагностикалық жол мен нақты тесттер жоқ. Баланың даму кезеңдерін немесе бірегей белгілерін ескере отырып, әлеуметтік-эмоционалдық, танымдық, мінез-құлықтық және моторлық-сенсорлық даму белгілерін жақыннан бақылау баланың жалпы дамуы туралы маңызды ақпарат береді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының (CDC) «Белгілерді біліңіз. Ерте әрекет етіңіз» бағдарламасы ата-аналарға екі айдан бастап бес жасқа дейінгі кезеңде баланың дамуын анықтауға және қадағалауға көмектесетін материалдар ұсынады. Егер ата-ана алаңдатарлық белгілерді байқаса, бұл материалдар дәрігермен ақылдасуға және баланың дамуын бағалау үшін қосымша тексерулер тағайындауға көмектеседі. Балалардың дамуының кідірісінің ерте белгілерін, симптомдарын және тәуекел факторларын тиімді басқару стратегиясымен анықтау және түзету когнитивтік және академиялық көрсеткіштерді жақсартуға көмектеседі. Баланың дамуының бір немесе бірнеше белгілерінің айқын кешігуі әдетте педиатрмен кешіктірілген белгі немесе жалпы дамудың кідірісі ретінде диагностикаланады. Баланың дамуын жақсырақ түсіну және ата-аналармен талқылаудан кейін диагнозды растау үшін бақылау кадрларын пайдалану және жасқа сәйкес келетін белгілер тізімін құжаттау маңызды. Баланың дамуын бағалау, ата-аналардың сауалнамасы және ата-аналардың даму статусын бағалау. Бұл тесттердің әрқайсысы скринингті баланың немесе ата-ананың жүргізуі, сезімталдық, ерекшелік, жас диапазоны және нәтижелерді алуға кеткен уақыт бойынша өзгешеліктерге ие. Генетика: Дұрыс хабардарлықпен отбасылық анамнезді алу баланың симптомдары мен/немесе жетіспей қалған белгілері болған жағдайда диагностикалық процесте маңызды фактор болып табылады. Анықталған генетикалық тәуекел факторы немесе себебі кез келген құжатталған кідірістерді жою үшін нақты тәсілді анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Егер баланың (5 жасқа дейін) кідіріске себеп болатын сыртқы факторлар анықталмаса, генетикалық тестілеу бірінші қадам болып табылады. Сыртқы факторлар немесе генетикалық себеп анықталмаған жағдайларда, диагностикалық тестілеу құралдарын пайдаланып жан-жақты бағалау жүргізу тиімді және экономикалық тұрғыдан тиімді. Дене салмағын тексеру: Барлық жоспарланған профилактикалық визиттерде бас шеңбері және дене салмағы индексі (ДБИ) сияқты өсу параметрлерін тексеру баланың дұрыс дамуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Мидің суретін алу балалардың дамуының кідірісін диагностикалау үшін стандартты процедура емес, сондықтан мидің суретінен алынған нәтижелер ғана кідірістерге мидың кез келген аномалиясы себеп болғанын растау үшін жеткіліксіз. Егер нейровизуализацияда мидың аномалиялары байқалса, баланың дамуындағы кідірістердің себебін анықтау үшін қосымша зерттеулер жүргізілуі мүмкін. USPSTF дамудың кідірісі туралы жалпы ақпаратты шектеулі түрде ұсынады, өйткені ол тек коммуникациялық кідірістерді және аутизмді, атап айтқанда сөйлеу және тілді тексерумен шектеледі. Бес жасқа дейінгі симптомсыз балалардың профилактикалық визиттерде қайталап скринингтен және бақылаудан пайда көретін дәлелдердің болмауына байланысты USPSTF дамудың кідірісінің белгілері жоқ балаларға коммуникациялық кідірістерді тексеруді ұсынбайды. Сонымен қатар, егер ата-ана немесе педиатр дамудың кідірісі туралы алаңдамаса, Канаданың алдын алу денсаулық сақтау жөніндегі жұмыс тобы бес жасқа дейінгі симптомсыз балаларды бақылау және тестілеу құралдарымен тексеруді ұсынбайды. Алайда, AAP баланың дамуы мен аутизмді тексеру бойынша нақты ұсыныстар береді, баланың кідірісі бар-жоғына қарамастан. Биотинидаза жетіспеушілігін емдеу үшін күнделікті биотинді толықтыру терапиясы қолданылады. Емдеу терапия басталғаннан кейін бірнеше апта ішінде дамудың кідірісінің жақсаруын көрсетті. Антиретровирустық терапия алған жұқтырған нәрестелерде даму белгілері антиретровирустық терапия алмаған жұқтырған нәрестелерге қарағанда жақсарады. Маңыздысы, ЖИТС-ке шалдыққан нәрестелерде дамудың кідірісі ЖИТС-ке шалдықпаған нәрестелерге қарағанда байқалады.
Currently, there is no consensus on a general diagnostic pathway and specific tests to approach the diagnosis of developmental delay in children. Keeping the child development stages or milestones in mind, closely monitoring these social emotional, cognitive, behavioral and motor sensory milestones can provide important clues about a child's overall development. The Centers for Disease Prevention and Control (CDC) program "Learn the Signs. Act Early" provides materials for parents to reference and keep track of child development at specified milestones starting from two months old up to five years of age. If there are any missed milestones that may be a concern for the parent, these materials can help initiate a conversation with the primary care physician and assign the child with more specific testing to assess the child's developmental progress. Identifying and addressing early signs, symptoms, and risk factors of developmental delay in children with an effective management strategy have shown an overall positive improvement in cognitive and academic performance and outcomes. Significant delays in one or more of the defined child developmental milestones is typically diagnosed by the primary care physician as a delayed milestone or as Global developmental delay. Attentive supervision through surveillance footage alongside an age appropriate milestone checklist to document observations will help gain a better understanding of the child's overall developmental progress and confirm a potential diagnosis following discussion of the findings with parents. Child Development Review Parent Questionnaire, and Parents' Evaluation of Developmental Status. Each of these tests differ in terms of whether the screener is completed by the child or the parent, sensitivity, specificity, the age range assigned, and the time to complete and generate a score. Genetics: With proper informed consent, obtaining a family history is an important factor to include in the diagnostic process for a child presenting with symptoms and/or missed milestones. An identified genetic risk factor or cause can be used to determine a more specific approach to address any documented delayed milestones. Genetic testing is the first line approach if a child (less than 5 years old) has no identified external factor(s) contributing to delayed milestone. It is more efficient and cost effective to perform comprehensive evaluations with the available diagnostic screening tools prior to investigations in cases without an identified external factor or genetic cause for the child's delayed milestone. Physical Examination: Completed at all scheduled well child visits, examining the growth parameters, such as head circumference and body mass index (BMI), are within range can help ensure proper child growth development. Since performing brain imaging is not standard practice for diagnosing developmental delay in children, the imaging results alone are insufficient to affirm that any delayed milestones are due to any potential brain abnormalities observed through brain imaging procedures. If any brain abnormalities are observed with neuroimaging, further investigation may be pursued to determine the potential underlying cause for any missed milestones in child development. The USPSTF provides limited information on developmental delay as a whole since it only screens for communication delays and autism, specifically speech and language. Due to lack of evidence supporting asymptomatic children benefitting from repeated early screening and surveillance at well child visits before the age of five, the USPSTF does not recommend screening for communication delays for children showing no symptoms of developmental delay. Additionally, if there are no concerns by the parent or pediatrician in terms of any developmental delays, then the Canadian Task Force on Preventative Health Care also does not recommend screening asymptomatic children before the age of five with surveillance and screening tools. On the other hand, the AAP does have specific recommendations for developmental and autism screening regardless of the child showing any delayed milestones or not. Treatment for biotinidase deficiency is biotin supplementation therapy every day. The treatment demonstrated developmental delay improvement within weeks of therapy. There is improvement with developmental milestones for infected infants treated by antiretroviral therapy compared to infected infants who are not. Important to note, infected infants treated for HIV demonstrated delayed milestones compared to infants who are not infected with HIV.
Тіл және сөйлеу
Көптеген балаларда әртүрлі тіл және сөйлеу бұзылыстары кездеседі, оларды бастапқы бұзылулар немесе белгілі жағдайларға байланысты туындаған екіншілік бұзылулар деп жіктеуге болады. Екінші және үшінші деңгейдегі алдын алу шаралары баланың аутизм, жарық тіршік, дамудың жалпы кешігуі, зиякерлік қабілетінің бұзылуы, есту қабілетінің төмендеуі, белгілі генетикалық өзгерістер, неврологиялық аурулар немесе басқа да денсаулық проблемалары болған жағдайда анықталуы мүмкін. Тіл және сөйлеу дамуында кешігуі бар балаларды логопед емдейді. Сөйлеу және тіл терапиясы кейбір бұзылыстарда жақсартуға көмектеседі, бірақ барлығында емес.
Many children have different forms of language and speech disorders, which can be classified as primary disorder or disorders secondary to known conditions. Secondary and tertiary prevention can be detected if the child has other health conditions such as autism, cleft palate, global developmental delay and intellectual disability, hearing loss, known genetic variation, neurological disorder, or other health conditions. The treatment for children with language and speech delay is a speech language pathologist. Speech and language therapy has demonstrated improvement in some disorders, but not all.
Қайталанатын сарқылу
Қайталамалы жетіспеушілік – бұл кез келген анықталған синдроммен сәйкес келмейтін әртүрлі белгілердің жиынтығы. Қайталамалы жетіспеушілік көбінесе ата-анадан балаға мұра болады. Қайталамалы жетіспеушіліктің емделуі – адамдағы нақты клиникалық көріністерді емдеу болып табылады. Дамуда қалып қойған адамдар даму терапиясымен және ерекше оқу әдістерімен емделді.
Recurrent depletion is when there are different findings that do not match with any recognizable syndrome. Recurrent depletion is mostly passed down from the parent to the child. The treatment for recurrent depletion is treating the specific clinical findings that the person has. People with developmental delays were treated with developmental therapies and specific learning styles.