Кіріспе

Генетикалық аномалияға байланысты қосымша саусақтары бар мысықтар.

Полидактилиясы бар мысық – бұл полидактилия (кейде полидактилизм немесе гипердактилия деп те аталады) деп аталатын туа біткен физикалық аномалиясы бар мысық, оның нәтижесінде мысық бір немесе бірнеше лапында қалыптыдан көп саусақтармен туылады. Бұл генетикалық мұрагерлік қасиеті бар мысықтар ең көп Солтүстік Американың шығыс жағалауында (АҚШ және Канадада) және Оңтүстік-Батыс Англия мен Уэльсте кездеседі.

Пайда болуы

Полидактилия – туа біткен аномалия, ол аутосомалық-доминантты жолмен мұраға берілуі мүмкін. Полидактилияның кейбір жағдайлары ZRS-дегі мутациялардың салдарынан туындайды, ол аяқтарда соник едік (SHH) генінің экспрессиясын реттейтін генетикалық күшейткіш. SHH протеині – көптеген дене мүшелерінің, соның ішінде аяқ-қолдар мен саусақтардың қалыптасуына қатысатын маңызды сигналдық молекула. Қалыпты мысықтардың барлығында 18 саусақ болады, алдыңғы аяқтарында бесеу, артқы аяқтарында төртеу. Полидактилиямен туған мысықтардың алдыңғы немесе артқы аяқтарында тоғыз саусаққа дейін болуы мүмкін. Гиннес рекордтар кітабында ең көп саусаққа – 28-ге ие болған канадалық полидактильді мысық Джейк пен американдық полидактильді мысық Лапылар тіркелді. Көп түсті полидактильді мысық Тиггердің де 28 саусағы болған, бірақ Гиннес рекордтар кітабына тіркелмес бұрын қайтыс болды. Әр аяқта төрттен жеті саусаққа дейінгі әртүрлі комбинациялар жиі кездеседі. Полидактилия көбінесе тек алдыңғы аяқтарда кездеседі; мысықтың тек артқы аяқтарында ғана полидактилия болуы сирек, ал барлық төрт аяқта полидактилия одан да сирек кездеседі.

Тарих және фольклор

Бұл жағдай ең көп Солтүстік Американың шығыс жағалауындағы (АҚШ және Канадада) және Батыс Англия мен Уэльстегі мысықтарда кездеседі. 1961 жылы Хемингуэй қайтыс болғаннан кейін, оның Флорида штатының Ки-Уэст қаласындағы бұрынғы үйі мұражай болып ашылды және оның мысықтарына пана болды. Қазіргі таңда онда оның мысықтарының шамамен 50 ұрпағы қоныстанды (олардың шамамен жартысы полидактильді).

Генетика

Maine Coon мысығының (Хемингуэй мутанты) преаксиалдық полидактилиясы жағдайында ZRS (ZPA регуляторлық тізбек) цис-реттеуші элементінің мутациясымен байланысты. ZRS – кодтамайтын элемент, 800 килобазалық жұп (kb) қашықтықтағы мақсатты ген SHH-тан. Аяқтың алдыңғы жағында SHH эктопиялық экспрессиясы байқалады. Әдетте SHH артқы аяқ жағындағы поляризациялық белсенділік аймағы (ZPA) деп аталатын ұйымдастырушы аймақта экспрессияланады. Одан ол алдыңғы жағына, содан кейін аяқтың өсу бағытына қарай таралады. Мутантта аяқтың артқы жағында жаңа ұйымдастырушы аймақта кіші эктопиялық экспрессия көрінеді. Бұл эктопиялық экспрессия жасушалардың көбеюіне себеп болып, бір немесе бірнеше жаңа саусақтардың қалыптасуына қажетті шикізатты қамтамасыз етеді. Осы орнындағы бірдей тізбек адам мен тышқанда да бірдей функцияны атқарады және мутацияланғанда ұқсас симптомдарды тудырады. Әртүрлі мутациялар әртүрлі ерекше әсерлерге ие: мысалы, Хемингуэй (Hw) мутанты көбінесе алдыңғы аяқ-қолдарда қосымша саусақты тудырады, ал көптеген басқа мутациялар артқы аяқ-қолдарға да әсер етеді. Полидактилия – бір ұрпақта дамыған, спонтанды түрде пайда болатын күрделі фенотиптік өзгеріс. Хемингуэй (Hw) мутантының нақты преаксиалдық түріндегі өзгеріске SHH генінің кодтамайтын цис-реттеуші элементіндегі бір нүктелік мутация себеп болады. Мұндай кең ауқымды фенотиптік өзгерісте әрбір аяқта бір немесе бірнеше толыққанды саусақтар (жүйкелер, қан тамырлары, бұлшық еттер және байланыстырғыш тіндер қоса) дамиды. Саусақтардың физиологиясы толыққанды болуы мүмкін. Бұл күрделі фенотиптік нәтижені тек мутациямен түсіндіру мүмкін емес. Мутация тек өзгеріске ықпал етеді. Мутация нәтижесінде, жабайы түрден ерекшеленетін мыңдаған оқиғалар әртүрлі ұйымдастыру деңгейлерінде орын алады, мысалы, басқа гендердің экспрессиясының өзгеруі, жасушалар аралық сигнал алмасу, жасушалық дифференциация, жасушалар мен тіндердің өсуі. Барлық деңгейлердегі шағын, кездейсоқ өзгерістердің жиынтығы шикізатты және пластикалық өзгерістерді жасау үшін қажетті процестердің қадамдарын құрайды. Хемингуэй мутантының полидактилиясының аталған түрі бұрыс бағытталған өзгеріс көрсетеді. Жақында жүргізілген эмпирикалық зерттеуде 375 мутант Мейн-кун мысығының қосымша саусақтарының саны өзгермелі (полифенизм) болды, сондай-ақ қосымша саусақтардың саны үздіксіз статистикалық таралуды көрсетті. Олар бірдей бір нүктелік мутациядан күтілетіндей тең бөліспеді. Бұл мысал өзгерістің тек мутациямен толыққанды түсіндірілмейтінін көрсетеді.