Кіріспе

Атолл К – 1951 жылы Франция мен Италия бірлесіп түсірген фильм, Ұлыбританияда «Робинзон Крузоленд», ал АҚШ-та «Утопия» деген атпен де танымал. Фильмде комедиялық дуэт Лорел мен Харди соңғы рет түскен. Француз әншісі және актрисасы Сюзи Делер де фильмде ойнаған, режиссерлікті Лео Жоаннон жасаған, ал АҚШ-тың «қара тізіміндегі» режиссер Джон Берридің есімі титрлерде көрсетілмеген.

Сюжет

Стен бай ағасынан қалған мұраны талап етеді, бірақ салықтар мен заңдық шығындар оны ақшасыз қалдырады. Оған құлаған яхта мен Оңтүстік теңіздегі жеке арал қалады. Стен мен Олли, азаматтығы жоқ босқын Антуан және қайықта жасырынған итальяндық тас шебері Джованни Копинимен бірге аралға аттанады. Саяхат барысында қозғалтқыш бұзылады. Оллидің жөндеу әрекеттері Стэннің салғырттығынан нәтижесіз аяқталады. Желкенді қолдануға мәжбүр болған төрт теңізші, теңіздегі дауылға тап болып, белгісіз аралға тігіледі. Олар жерді өңдеп, жайлы өмірге бейімделеді. Біраз уақыт өткен соң, түнгі клуб әншісі Шери Ламур өзінің қызғанышпен қараған күйеуі, теңіз лейтенанты Джек Фрейзерден қашып келеді. Жақсы көңілді теңізші оны жағаға жеткізуге келіседі, бірақ оның күдікті әйелі Шериді қарумен жағадан қуады. Шери Лорел мен Хардидің аралына жетеді. Төрт жігіт Шериге ғашық болып, оны қонаққа шақырады. Салықтың ауырлығынан әлі де күйініп жүрген Стен мен Олли, ешбір елдің аралды иеленбеуі үшін өз үкіметін құруға шешім қабылдайды. Робинзон Крузодан шабыттанған олар аралды Крузоленд деп атайды және заңдар, салықтар мен иммиграциялық шектеулерді жоқ деп жариялайды. Жаңа, еркін ел туралы жаңалықтар көптеген адамдарды қызықтырады. Уранның табылуы әлемдік қызығушылықты тудырып, аралдың негізін қалаушыларды билікке ие болу үшін бүлікке ұшыратады. Төрт кемеден құлаған ер адамдарды аспанға тігуге дайындалып жатқанда, тағы бір дауыл басталып, жаңа келгендер аралдан қашып кетеді. Антуан Францияға азаматтығы жоқ адам ретінде оралады, ал Джованни Италияға қайтып, қоршаулар салады. Шери мен лейтенант Фрейзер ақыры даулы тойда үйленеді. Осыдан кейін Стен мен Олли, тыныштық пен сабырды танып, жалғыз қалады. Бірақ үкіметтік шенеунік пен оның командасы біздің батырлардың барлық мүлігі мен азық-түлігін салық төлемегендіктен тартып алады.

Өндіріс

1940-жылдардың аяғында Лорел мен Харди киноға жұмыс таба алмады. Онжылдықтың басында олар продюсер Хэл Роучпен ұзақ жылғы байланыстарын тоқтатып, 20th Century Fox және Metro Goldwyn Mayer кинокомпанияларында бірнеше фильм түсіруге келісім жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Еуропада Лорел мен Харди соғыс кезінде фильмдерін көре алмаған көрермендердің арасында жаңа танымалдылыққа ие болды. Осының нәтижесінде, француз-итальяндық киноконсорциум оларға Францияда түсірілетін фильмде ойнауға 1,5 миллион доллар ұсынды, бұл сол кездегі үлкен бюджет болатын. Бастапқыда фильмнің сценарийі бойынша келіспеушіліктер туды. Лорел француз режиссері Лео Жоаннонның саяси мазмұнды сюжетіне наразы болып, Альфред Гулдинг пен Монти Коллинзді сценарийді жазуға көмектесуге шақырды (Альф Гулдинг экранда көрсетілмеді, ал Монти Коллинс "гагтар" авторы ретінде көрсетілді). Сонымен қатар, Лорел де, Харди де француз тілін білмейтін болса, режиссер Жоаннон ағылшын тілін өте жақсы білмеді, бұл байланыс мәселесін тудырды. Кейіннен оның әйелі француз медицинасының сапасына наразылық білдіріп, күйеуіне күтім жасау үшін медбике орнына оның бинттерін ауыстыруға тура келгенін айтты. Лорелдің салмағы 114 фунтқа дейін төмендеді және өндірістің көп бөлігінде ол бір уақытта 20-30 минут қана жұмыс істей алды. Францияда Хардидің дененің көлемі 330 фунтқа дейін ұлғайды, соның салдарынан жүрек соғуының бұзылуы мен ауыр тұмауға шалдықты және медициналық көмекке мұқтаж болды. Медициналық проблемаларға итальяндық актер Адриано Римольди де қосылды, ол кемеден құлап, өндірістен бір айға қалып, жазылуы керек болды. Берри Атолл К-дегі жұмысын жария түрде мойындамаса да, фильмнің басты актрисасы Сузи Делер тарихшы Норберт Апингпен сұхбатта оның қатысқанын растады. Америкалық және британдық нұсқаларында Лорел мен Харди өз диалогтарын түпнұсқадағыдай ағылшын тілінде айтты, ал француз және итальяндық актерлердің дауыстары ағылшын тіліне дубляждалды. Басқа халықаралық нұсқалар толық саундтректермен сәйкес тілдерде (француз, неміс, итальян) ұсынылды. Фильмнің әртүрлі нұсқалары көрсетілген елдерде сыншылардың пікірі көбінесе жағымсыз болды. Француз газеті Journal du Dimanche шағымданып жазды: "Осы атолға Лорел мен Хардиді не әкелді? Өкінішке орай, бұл оқиға олардың даңқына ештеңе қоспады". Италиялық сыншы Паоло Локори Hollywood журналына жазған мақаласында: "Стан мен Оллидің қатысуы фильмді орташа деңгейден көтеруге жеткіліксіз", - деді. Британдық Kinematograph Weekly журналы фильм "көзге түсетін және түсініксіз комедияларға батып кеткенін" мәлімдеді. 1955 жылдың басында Утопия Лос-Анджелесте Blackboard Jungle фильмімен бірге көрсетілгенде, Лос-Анджелес Таймс газетінің сыншысы Филип К. Шеуэр былай деп жазды: "Олардың жолдағы кейбір оқиғалары ностальгиялық сезім тудырады, бірақ содан кейін комедия олардың сәнінен тез түседі. Олар бізге сыйлаған көптеген бақытты сәттер үшін оларға шын жүректен алғыс айтамыз".

Авторлық құқықтың жағдайы және қол жетімділігі

Жылдар өте келе алты нұсқаның үшеуі нашарлап кетті. "Utopia" үшін АҚШ-та авторлық құқық тіркелмеген, ал ағылшын тіліндегі диалогтық нұсқасы қоғамдық доменге өтті, нәтижесінде сапасы төмен фильмдердің қайта басылымдары мен бейне нұсқалары пайда болды. Соңғы кезде ғана түпнұсқа 98 минуттық ағылшын тіліндегі нұсқасының жалғыз данасы жеке қолында болды және бұл нұсқа ешқашан бейнежазбада жарияланбаған. Алайда, 2012 жылдың 1 қаңтарында француз-неміс телеарнасы ARTE фильмнің 100 минуттық ағылшын тіліндегі қалпына келтірілген нұсқасын көрсетіп, оны халықаралық телепремьера деп мәлімдеді. Қалпына келтірілген көшірме 2010 жылы АҚШ-та қайта табылған көшірмеге негізделген. Ол Fun Factory Films компаниясы 2013 жылдың 3 қаңтарында DVD форматында шығарды. Италияда VHS және DVD форматында қол жетімді 85/88 минуттық қысқартылған нұсқалар – итальяндық нұсқадан қалған жалғыз нәрсе. Француздық "Atoll K" түпнұсқасы 1996 жылы VHS-те жарық көрді. Сондай-ақ фильм АҚШ-та теледидарда көрсетілді (90 минуттық уақытқа бейімделіп, "Utopia" атауымен), Movies! желісінде 1986 жылы алғаш рет көрсетілді.