Кіріспе

Престонпанс ( /p//r//ɛ//s//t//ən/'/p//æ//n//z/ Baile an t Sagairt, Scots: The Pans) – Шотландияның Эдинбург қаласынан шамамен сегіз шақырым шығысқа қарай орналасқан шағын тау-кен қалашығы, Шығыс Лотиан округінің құрамында. Халық саны бойынша. Бұл 1745 жылғы Престонпанс шайқасының (алғаш Гладсмюр шайқасы, содан кейін Транент шайқасы деп аталған, кейін Престонпанс шайқасы деп қайта аталған – бірақ дәлелдер шайқастың қаладан бірнеше шақырым жерде болғанын көрсетеді) орнына жақын. Престонпанс – "Шотландияның суреттер қаласы", мұнда жергілікті тарихты бейнелейтін көптеген суреттер бар.

Қор

Аңыз бойынша, Престонпанс қаласы 11 ғасырда жергілікті жағалауда кеме апатына ұшыраған Альтамер есімді саяхатшымен негізделген. Үйіне қайту мүмкін болмағандықтан, кеме апатынан аман қалғандар сол жерде қалуға шешім қабылдады және өз көшбасшысының құрметіне "Альтамер" деп аталатын елді мекен құрды. Ньюбатл және Холируд монахтары 12 ғасырда осы аймаққа келді және 1198 жылға қарай теңіз жағалауында тұзды пандарды қолданып тұз өндіруді бастады: "Альтамер" деп аталған елді мекен "Престонпанс" деп өзгертілді. Престон мұнарасы, L-тәрізді мұнара, 15 ғасырдың ортасында Гамильтон отбасы салған. Реформациядан кейінгі алғашқы шіркеулердің бірі 1596 жылы Престонпанста, жаңа пастор Джон Дэвидсонның қаржысына салынды. Шіркеу 1774 жылы кеңейтіліп, жаңартылды. Жаңа шіркеу салынғаннан кейін он жыл өткен соң Престонпанс жеке қала болып құрылды, бұрын Транент қаласының бір бөлігі болған. Престонпанс қалалық әкімшілігі 1897 жылы аяқталды. Бірінші дүниежүзілік соғыста, Екінші дүниежүзілік соғыста және Испания азамат соғысында қаза тапқан жергілікті әскери қызметкерлердің құрметіне арналған ескерткіш қала орталығына жақын орналасқан, бірақ оны жақын жердегі ғимараттар жартылай жауып тұр. Ол 1921 жылы Уильям Бирни Ринд жасаған Там о'Шантер бас киімі мен ұзын пальтодағы шотланд сарбазының мүсінінен тұрады.

Өнеркәсіп

Тұз қайнату Престонпанс тарихының ерте кезеңдерінде өте маңызды өнеркәсіп болды. Он бесінші ғасырдың басында қалаға тиесілі 10 тұз өндіріс орны болды, олар аптасына 800-900 бушель тұз өндіре алды. Дегенмен, Престонпанс бір салалық қала емес еді, және Престонпанста көптеген басқа өнеркәсіптер гүлдеп, қаланың өсуіне үлес қосты. Он үшінші ғасырдың басында Ньюбатл монахтарының көмірді табуы және өндіруі Ұлыбританияда көмір өндірудің алғашқы мысалы болды. Престонпанста көмір өндіру 1210 жылы басталды және ғасырлар бойы жалғасты. Престонпанс бір кезде көптеген сыра қайнату заводтарына ие болды, олардың барлығы қазір жабылды. Престонпанстағы ең көне сыра қайнату заводы 1720 жылы салынған Фаулер отбасының меншігінде болды. Фаулерлер оны 1774 жылы сатып алды және ол 20-ғасырға дейін өндірісте болды. Қала ішінде Джеймс Меллис және Ко. деп аталатын сабын зауыты да болды. Қала бірнеше жүз жыл бойы жақын жердегі Престонграйндж порты арқылы қызмет көрсетілді, ол Моррисонның тоғасы немесе "Ачесонның тоғасы" деп белгілі болды. Балық аулау кемелері осы порттан жүзіп шықты, ал ең маңыздысы – шабақ. ХХ ғасырдың басына дейін острицтерді жинау табысты кәсіп болып келді.

Престонпанс шайқасы

Престонпан шайқасы (сондай-ақ Гладсмуир шайқасы деп те аталады) – екінші якобит көтерілісіндегі алғашқы маңызды шайқас. Бұл шайқас 1745 жылдың 21 қыркүйегінде болды. Джеймс Франциск Эдвард Стюартқа адал және оның ұлы Чарльз Эдвард Стюарт басқарған якобит әскері, сэр Джон Коуп басқарған Ганновердің Георг II-ге адал әскерін жеңіске жеткізді. Бұл жеңіс якобиттердің рухын көтеріп, оқиғаның мифологиялық нұсқасы өнер мен аңызға енді. Престонпан шайқасына арналған ескерткіш, шайқас болған жерге жақын, қарапайым тас қаланған қоршау түрінде орналасқан. Алдыңғы (және айқын түрде үлкен әрі әсерлі) ескерткіш, шайқас даласында қаза тапқан гановерлік полковник Джеймс Гардинерге арналған, 1853 жылы полковник тұрған Банктон үйіне жақын орнатылды. Оны Александр Хендайсайд Ричи жасаған. Парохиялық шіркеудегі ескерткіште "Фисгульдің Джон Стюарты, шайқастың соңында төрт таулықтар тарапынан қатыгездікпен өлтірілді" деп жазылған. 2006 жылы Престонпан шайқасы (1745 ж.) мұра қоры, жергілікті халықтың бастамасымен, жақсырақ таныстыру және түсіндіру мақсатымен құрылды. Ол бастапқы мақсаттарына жету үшін жеке және мұра лотереясынан қаржы тартты.

Ұрыс алаңы археологиясы

2008 жылы Траст Глазго университетінің археологиялық зерттеу бөлімін ("GUARD") майданды жан-жақты зерттеу және іріктеу қазбаларын жүргізуге шақырды. Негізгі шайқас алаңының орны бүгінге дейін анықталғанмен, 2010 жылғы сәуірде жарияланған алдын ала нәтижелер мушкет доптарының шоғырлануы және басқа да дәлелдерге сүйене отырып, жоғары таулықтардың шабуылының нақты орны қабылданған жерден 500 ярд шығысқа қарай екенін көрсетті. Шайқас алаңы 2009 жылғы Шотландия тарихи ортаны сақтау саясаты бойынша Historic Scotland қорғауына алынып, тізімделді. Шайқас алаңдарының заңдық түрде қорғалмауына байланысты дау туды: 2014 жылы Шығыс Лотиан кеңесі осы жерде ірі теңіздік жел электр стансасы үшін подстанция салуға рұқсат берді. Historic Scotland кейіннен мұндай іс-шаралардың минималды әсер ететініне көз жеткізіп, наразылығын қайтарып алды. Майданның артықшылығы – Meadowmill-дегі ескі көмір шахтасының қалдықтарынан жасалған пирамида тәрізді көрініс, оның үстінде принц Чарлидің туы желбіреп тұр және онда бірқатар ақпараттық тақталар орналасқан. Шайқас алаңының айналасында тағы жеті ақпараттық стенд, жүйелі экскурсиялар мен еске алу шаралары бар. Bord na Gaidhlig қолдауымен жол және жаяу жолдарындағы белгілерде шайқаста көптеген жоғары таулықтар сөйлеген гэль тілі де қолданылады. Банктон үйіндегі "Дукот" қазір полковник Гарднердің өміріне арналған ақпараттық орталық ретінде жұмыс істейді.

Престонпанның кебеді

Престонпанс кебеді 2010 жылдың 26 шілдесінде ашылды. 105 панельден (әрқайсысы 1 метрлік) тұратын ол, шабыттанған Бэйо кебесінен шамамен 100 футқа (30 метрге) ұзын. Гордон Барон Престоунгранджтың идеясымен, жергілікті суретші Эндрю Крамми жобалаған және 200-ден астам ерікті кестешілер тіккен бұл гобелен Шотландия, Англия және Францияны аралап шықты. Көрсетілген орындардың ішінде Шотландия Парламенті, Шотландия әңгіме айту орталығы, Кокензи электр станциясы және шайқасқа дейін Принц өткен жол бойындағы Эрискейден бастап көптеген жерлер болды. 2013 жылдың күзінде кебе, Нормандиядағы Бэйо кебесімен бірге қонақ көрмесі ретінде көрсетілді, содан кейін 1745 жылы жорығын бастау үшін Принц Порнише/Сент-Назерден аттанды.

Сиқыршылар соттары

Престонпанс – жаңа заман Шотландиясындағы колдовствоға қатысты сот процестері кезінде ең көп зардап шеккен аймақтардың бірі. 16 ғасырдың соңында 81-ге дейін әйел колдовство жасады деген айыппен жазаланды. 2004 жылы Престунгранж және Долфинстаун барондық соттары айыпталған әйелдерге толық кешірім берді, олар әр жылғы 31 қазанда еске алынады.

Білім

Қалада екі бастауыш мектеп бар: Престон Тауэр бастауыш мектебі және Сент-Габриелс бастауыш мектебі, сондай-ақ Престон Лодж жалпы білім беретін мектебі.

Көлік

Престонпанс темір жол станциясы Эдинбург – Солтүстік Бервик қатарында орналасқан.

Спорт

Жергілікті лигалық емес футбол командасы "Престон Атлетик" қаладағы "Пеннипит" паркінде өз ойындарын өткізеді, сондай-ақ жергілікті регби командасы "Престон Лодж РФК" та осы паркте ойнайды. Престонпанс қаласы "Корольдік Муссельбург" гольф клубына да үйінділік етеді.

Туининг

2006 жылы Престонпанс қаласы мен оған жақын Кокензи, Порт-Сетон және Лонгнидри қалалары Италияның Тоскана аймағындағы Барга қаласымен бауырластық байланыс орнатты.