Кіріспе

Византия империясы мен Паулициандар арасындағы шайқас – Батис-Рякс шайқасы, 872 немесе 878 жылдары Византия империясы мен Паулициандар арасында болған. Паулициандар – Византия мемлекеті тарапынан қуғынға ұшыраған, Византияның шығыс шекарасындағы Тефрикеде дербес княздық құрып, Аббасид халифатының шекаралық аймағы Тугур мұсылмандық әмірліктерімен бірігіп, империяға қарсы күш білдірген христиан дін өкілдері. Бұл шайқаста Византия шешуші жеңіске жетіп, Паулициан армиясы талқандалып, олардың басшысы Хрисохеир қаза тапты. Осы оқиға Паулициан мемлекетінің күшін жойып, Византия үшін үлкен қауіпті сейілтіп, Тефрике қаласының құлауын және Паулициан княздығының жақында аннексиялануын болжады.

Өмірбаян

Паулициандар – христиандық секта, олардың нақты шығу тегі мен сенімдері біршама еңбекті құрайды: Византиялық дереккөздер оларды дуалисттер ретінде бейнелейді, ал армян дереккөздері оларды қабылдаушылық сектасы деп санайды. Паулициандар бейсабырлықпен иконаға қарсы болды, өте ерекше Христологияны ұстанды және өздерінің басшыларына еріп, ресми Византия шіркеуінің билігі мен тәжірибесін қабылдамады. Осының салдарынан, императорлардың иконаға қарсылықты ресми түрде қолдауына қарамастан, олар 813 жылдан бастап Византия мемлекеті тарапынан қудаланды. 843 жылы Византиялық иконаға қарсылықтың толық аяқталуынан кейін қуғын-сүргін күшейді: Византия тарихында бірегей жағдай ретінде, бүкіл "еретикалық" сектаны жою мақсатымен, қайтарылудан бас тартқандарды өлтіруге бұйрық берілді. Анналистердің мәліметінше, 100 000-ға дейін паулициандар қырғынға ұшырады, ал қалғандары шығыс-орталық Анатолиядағы бекіністерінен қашып, империяның мұсылман жауы, Тавр және Антитавр таулары бойындағы араб-византия шекаралық аймағындағы Туғур арабтық әмірліктерінде пана тапты. Мелитен әмірі Омар әл-Ақтаның қолдауымен паулициан көшбасшысы Карбеас Тефрикеде дербес княздық құрды, ал келесі он жылдықтарда паулициандар арабтармен бірге Византияға қарсы күресті. 863 жылы Лалакон шайқасында Омардың жеңілісі мен қазасы, сондай-ақ сол жылы Карбеас қаза болғандықтан арабтар мен паулициандар ауыр соққыға ұшырады, бірақ олардың жаңа көшбасшысы Хрисохеир басшылығымен паулициандар Византияның Анатолиясына терең шабуылдарын жаңартты, 869/970 жылдары Никеяға дейін жетіп, Эфесті тонады. Жаңа Византия императоры, Македониялық Василий I, Тефрикеге келіссөздер жүргізу үшін елшілік жіберді. Келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Василий 871 жылдың көктемінде паулициан мемлекетіне қарсы жорыққа шықты, бірақ жеңіліске ұшырады және тек қана қашып құтыла алды.

Шайқас

Осы табыстан жігер алған Хрисохер Анатолияға тағы бір терең шабуыл жасап, Анкираға жетіп, Оңтүстік Галатияны қиратты. Базиль оларға қарсы туысын, мектептердің үй шаруашылығының бастығы Кристоферді жіберіп, жауап берді. Екі дивизиядан таңдалған 600 сарбаздан тұратын жасақ таңертең күтпеген шабуыл жасады, ал қалған әскер артта қалды және керней мен барабанмен қатты дауыс шығарды, Кристофер басқаратын бүкіл византиялық әскердің жақын арада келуін көрсететіндей. Бұл алдамшылық өте жақсы жұмыс істеді: Паулициандар күтпеген шабуылға ұшырап, қорқып, ешқандай қарсылық көрсетпей шашырады. Паулициандардың жеңілісі олар қашып бара жатқанда византиялық әскердің басты бөлігіне шабуыл жасағанда толыққанды болды. Олардың қалдықтары жеңімпаз византиялықтар тарапынан 50 шақырымға дейін қуылды. Хрисохер өзінің шағын күзетшілер тобымен қашуға үлкерді, бірақ ол Константино Буносқа (вероятно, қазіргі Йылдыз Дағы) жеткенде тоқтатылды. Соңынан болған шайқаста, бұрын паулициандардың тұтқыны болған византиялық сарбаз Пуладес оны жаралады, және ол жылқысынан құлап кетті. Содан кейін ол тұтқындалып, басы кесілді, ал оның басы Константинопольдегі император Василийге жіберілді.

Хронология мәселелері

Шайқас пен Паулициан мемлекетінің құлауына қатысты оқиғалардың хронологиясы мен тізбегі нақты емес, себебі византиялық дереккөздер өзара қайшы келеді: бірқатар ғалымдар шайқасты 872 жылы, ал басқалары 878 жылы болды деп санайды, екі жағдайда да византиялықтар Тефрикені басып алып, қиратқаннан бұрын немесе кейін болған. Мысалы, Джон Холдон екі оқиғаны да 878 жылы болды деп көрсетеді; француз византиялық ғалымы Пауль Лемерле, одан кейін Марк Уиттоу сияқты басқа ғалымдар шайқасты 872 жылы, ал Тефриканың толық бағындырылуын жылдардан соң, 878 жылы (Тредгольд бойынша 879 жылы) деп санайды.