Кіріспе
Британдық генерал (1803–1863)
Генерал-лейтенант сэр Джеймс Оутрам, 1-ші баронет (29 қаңтар 1803 – 11 наурыз 1863) – 1857 жылғы Үндістан көтерілісінде күрескен британдық генерал.
Ерте өмір
Джеймс Оутрам – Бенджамин Оутрамның ұлы, ол Дербиширдегі Бэттерли Холлдан, инженер-құрылысшы, және Маргарет Андерсон, ол шотланд жазушысы Джеймс Андерсонның қызы. Әкесі 1805 жылы қайтыс болды, ал анасы 1810 жылы Абердинширге көшіп кетті. 1818 жылы ол Абердиндегі Маришал колледжіне түсті, ал 1819 жылы оған Үнді каддеттігі берілді. Бомбейге келгеннен кейін көп ұзамай оның айқын еңбекқорлығы назар аударды, және 1820 жылдың шілдесінде ол Пунада құрылған 12-ші полктің бірінші батальонына әскери көмекші болып тағайындалды, бұл тәжірибе оның әрі қарайғы мансабында оған зор пайда келтірді.
Хандеш 1825
1825 жылы ол Хандешке жіберілді, онда сол аймақтың тығыз орманды төбелерінде мекен ететін бил тайпасынан құралған жеңіл жаяу әскер корпусын даярлады. Ол оларға керемет жеке ықпал етіп, зорлық-зомбылық пен қарақшылықты тоқтатуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Олардың оған деген адалдығының басты себебі – оның аң аулаудағы еңбегіне деген құрметі болды, оның салқынқандылықпен жасаған батылдықтары мен қауіптен мүжілмей шығулары теңдесіз еді. Бастапқыда денесі әлсіз болған және Үндістанға келгеннен кейін көп жыл бойы үнемі ауруға шалдыққан Оутрам, әрбір жаңа сырқаттан күш алып, ақырында мықты дене бітіміне және "болат нық жүйкелеріне, алты футтық таулықтың иықтары мен бұлшық еттеріне лайық" күшке ие болды.
Гуджарат және Синд штаттары
1835 жылы ол Махи Канта ауданы туралы есеп беру үшін Гуджаратқа жіберілді және біраз уақыт саяси агент ретінде сол жерде қалды. 1838 жылы Бірінші Ауған соғысы басталғанда, ол сэр Джон Киннің штабында қосымша әскери көмекші болып тағайындалды және Ауғанстанға барды, онда ол ауған тайпаларына қарсы түрлі шабуылдар жасады және Газни қаласының алдында жаудың туын қолға түсіру арқылы ерекше ерлік көрсетті. 1839 жылы ол майор шеніне көтеріліп, Төменгі Синдте саяси агент болып тағайындалды, кейін Жоғарғы Синдке ауыстырылды (сол кезде Гуджарат және Синд Бомбей басшылығында болды). Синдте болғанда, ол өзінің жоғары лауазымдағы Сэр Чарльз Непьердің саясатына қарсы күресті, бұл Синдтің Британдық Үндістанға қосылуына себеп болды. Бірақ соғыс басталғанда, ол Хайдарабадтағы резиденцияны 8000 балучиге қарсы батырлықпен қорғады, соның нәтижесінде Сэр Чарльз Непьер оны "Үндістанның Байарды" деп атады. 1843 жылы Англияға қысқа сапардан оралғаннан кейін, ол полковник шенімен мараттар еліндегі әскерге басшылық етуге тағайындалды. 1847 жылы ол Сатарадан Бародаға ауыстырылды, онда сыбайлас жемқорлықты ашық әшкерелегені үшін Бомбей үкіметінің наразылығына ұшырады.
Лакхнау 1854 жыл
1854 жылы ол Лакхнауда резидент болып тағайындалды, екі жыл өткен соң Оудты аннексиялап, сол провинцияның алғашқы бас комиссары болды. 1857 жылы генерал-лейтенант шенімен Персияға қарсы жорыққа басшылық етуге тағайындалып, ақпан айында персиялықтардың қолбасшысы Ханлар Мирзаның Хушабқа жасаған шабуылынан кейін оларды жеңді. Оутрам науқанды осылайша шапшаң шешіп, 1857 жылдың наурыз айында Париж шарты арқылы бейбітшілік орнатылды, оның қызметі Бат орденінің үлкен кресімен марапатталды. Сол жылы генерал-губернатордың әйелі, леди Кэннинг, 1857 жылдың тамыз айында Үкімет үйінде болған кезде одан әсер алмады: ол «Ол өте қарапайым, көңілге қоймайтын, қараңғы, сақалды еврей, баяу және ойланатын мінезді, сипаттамаларға мүлдем ұқсамайды, немесе бұрынғы Бомбейлік «Шығыстың Байары» деген аталымнан туған ойға да ұқсамайды. Ол менің батырым туралы ойымнан өте өзгеше» деп жазды. Персиядан ол маусым айында Үндістанға шақырылды, себебі «Бізге барлық ең жақсы адамдарымыз керек» делінді. Сол кезде оның туралы былай деді: сэр Дж. Оутрамның қасында түлкі ақымақ, ал арыстан – қорқақ». Калькуттаға келген соң ол бірден Калькуттадан Каунпурға дейінгі аймақты басып алған Бенгал армиясының екі дивизиясына қолбасшылық етуге тағайындалды, сонымен қатар Оуд комиссарының міндеті де оған жүктелді. Бұл кезде жағдай осыншалық деңгейге жеткендіктен, Генри Хавелок Каунпурға шегінуге мәжбүр болды, оны қиындықпен ғана ұстап тұрды, бірақ Лакхнаудағы гарнизонды құтқару үшін жылдам ілгерілеу қажет болды. Каунпурға күштермен келген Оутрам, генерал Хавелоктың батылдығына риза болып, Лакхнауды босатудағы даңқын мойындады және шенінен бас тартып, оған ерікті ретінде қызмет етуді ұсынды. Ілгерілеу кезінде ол ерікті атқыштар жасағына басшылық етіп, Мангалварда және Аламбагтағы шабуылдарда үлкен ерлік көрсетті, ал соңғы шайқаста оттың қызыл жалынынан өтіп, алға шықты. Ерікті атқыштар жасағы бірауыздан оған Виктория кресін беруге дауыс берді, бірақ ол өзінің қол астында қызмет ететін генерал болғандықтан, одан бас тартты. Жоғары қолбасшылыққа қайта оралған ол сэр Колин Кэмпбелл келгенге дейін қаланы ұстады, содан кейін жауды толығымен жаңылыстыру үшін резиденцияны эвакуациялады. Лакхнауды екінші рет басып алу кезінде бас қолбасшы оралғанда Оутрамға Гомти жағасындағы шабуыл тапсырылды, содан кейін өзенді қайта кесіп, Чаттар Манзил арқылы резиденцияны басып алуға жылды, осылайша Колин Кэмпбелл айтқандай, жауға соңғы соққы берді. Лакхнауды басып алғаннан кейін ол генерал-лейтенант шеніне көтерілді.
From Persia he was summoned in June to India, with the brief explanation "We want all our best men here". It was said of him at this time that a fox is a fool and a lion a coward by the side of Sir J. Outram. Immediately on his arrival in Calcutta he was appointed to command the two divisions of the Bengal army occupying the country from Calcutta to Cawnpore; and to the military control was also joined the commissionership of Oudh. Already hostilities had assumed such proportions as to compel Henry Havelock to fall back on Cawnpore, which he held only with difficulty, although a speedy advance was necessary to save the garrison at Lucknow. On arriving at Cawnpore with reinforcements, Outram, in admiration of the brilliant deeds of General Havelock, conceded to him the glory of relieving Lucknow, and, waiving his rank, tendered his services to him as a volunteer. During the advance he commanded a troop of volunteer cavalry, and performed exploits of great brilliancy at Mangalwar, and in the attack at the Alambagh; and in the final conflict he led the way, charging through a very tempest of fire. The volunteer cavalry unanimously voted him the Victoria Cross, but he refused the choice on the grounds that he was ineligible as the general under whom they served. Resuming supreme command, he then held the town until the arrival of Sir Colin Campbell, after which he conducted the evacuation of the residency so as completely to deceive the enemy. In the second capture of Lucknow, on the commander in chief's return, Outram was entrusted with the attack on the side of the Gomti, and afterwards, having recrossed the river, he advanced through the Chattar Manzil to take the residency, thus, in the words of Colin Campbell, putting the finishing stroke on the enemy. After the capture of Lucknow he was gazetted lieutenant general.
Рахмет Үндістанның Байярды
1858 жылдың ақпан айында ол Парламенттің екі палатасының да арнайы алғысын алды, сондай-ақ сол жылы 1000 фунт стерлинг көлеміндегі жылдық төлеммен баронет атағын иеленді. 1860 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты ол соңғы рет Англияға оралғанда, халықтың бастамасымен құрмет көрсетілді, Лондонға (скульптор Мэтью Ноблтың еңбегімен) және Калькуттаға ескерткіштер орнатылды. Ол 1863 жылдың 11 наурызында Францияның оңтүстігіндегі Пау қаласында қайтыс болды және 25 наурызда Вестминстер аббаттығының негізгі бөлігіне жерленді, оның қабіріндегі мәрмәр тақтада «Үндістанның Байарды» деген терең мағыналы сөздер жазылған.
Отбасы
Маргарет Клементина Андерсонға (1813-1911) үйленген. Ол Эдинбургтегі Дин зиратында жерленген. Осы қабір сэр Джеймсқа да арналған. Олардың ұлы сэр Фрэнсис Бойд Оутрам оның қасында жатыр.
Шығармалық бейнелер
Генерал Джеймс Оутрум Джордж Макдональд Фрейзердің "Flashman in the Great Game" романында кейіпкер ретінде көрінеді. 1977 жылы Сатьяжит Рэйдің "Шахматшылар" фильмінде Оутрум рөлін Ричард Аттенборо сомдады.