Кіріспе

Француз тіліндегі қатысу сөздер
қатысу сөздер
Sacrebleu немесе sacre bleu – таңқалу, ашу немесе наразылық білдіру үшін қолданылатын француз тіліндегі қатысу сөздері. Бұл – «қасиетті Құдай» (sacré Dieu) деген қатысу сөздің жұмсақ нұсқасы, кейбір діндерде бұл сөзді қатысу деп есептейді, себебі Киелі кітаптағы Он қағиданың бірінде «Құдай Иеңнің атын бекерге айтпа» делінген.

Қолданылуы

Бұл тіркес қазір Францияда қолданылмайды. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде бұл, әсіресе Агата Кристидің бельгиялық детектив Геркуле Пуаро туралы кітаптарынан және Диснейдің "Аристокаттар", "Құтқарушылар", "Кішкентай теңіз қызы" мен "Сұлу және ғажайып" фильмдерінен белгілі, онда француз тілінде сөйлейтін кейіпкерлер осы тіркесті қолданады. Бұл тіркес 1993 жылы Type O Negative готик-метал тобының "Black No. 1 (Little Miss Scare All)" әнінде де қолданылған.

Шығу тегі

Бұл сөз тіркесі sacré Dieu сөзінен шыққан. Тарихта әртүрлі кезеңдерде бұл Құдайдың есімін құр бекерге айту деп саналған, ал Он өсиетте мұндайға тыйым салынған. Кейіннен ол Dieu сөзімен рифмаласатын bleu (көк) сөзіне айналды. Басқа дереккөздер бұл сөздің Құдайға қатысты ежелгі, құдайға қарсы айтылатын қарғыстардан шыққан деп санайды. Бұл қарғыстар орта ғасырдың соңынан бастап (кейбіреулері 11 ғасырдан бастап куәландырылған) 14 ғасырға дейін (ең соңғысы) қолданылған, олардың көптеген түрлері бар: morbleu немесе mordieu, corbleu, palsambleu, jarnidieu, tudieu, сәйкесінше mort [de] Dieu (Құдайдың өлімі), corps [de] Dieu (Құдайдың денесі), par le sang [de] Dieu (Құдайдың қанымен, соңғы екеуі Эвхаристиялық нан мен шарапқа сілтеме жасайды), je renie Dieu (Мен Құдайды жоққа шығарамын), tue Dieu (Құдайды өлтіремін). Бұл қарғыстарды ежелгі ағылшын тіліндегі [Құдайдың] өлімі, sblood, struth немесе zounds (Құдайдың жаралары) сияқты сөздермен салыстыруға болады. Олар соншалықты қорлаушы саналғандықтан, Dieu сөзі ұқсас дыбысталатын бейтарап буын – bleu сөзіне айналды. Sacrer етістігінің бірнеше мағынасы бар: тәж кигізу, майлау, біреуді атау [чемпион, ең жақсы актер және т.б.], сондай-ақ бұрын Францияда сирек, бірақ француз Канадасында жиі кездесетін – қарғыс айту. Сондықтан, sacrebleu сөзі қазіргі француз тілінде Je jure par Dieu, ал ағылшын тілінде I curse by God, немесе көбірек таралған I swear to God деген мағына береді. Ең көне түбі – Мысырдан шығу кітабында, онда көк түс киелі орын мен діни қызметкерлердің киімдерін сипаттауда жиі кездеседі, мысалы, Мысырдан шығу 39:1-де: «Олар көк, күлгін және қызыл жіптен киелі орында қызмет ету үшін діни қызметкерлердің киімдерін жасады, және Жаратқан Ие Мұсаға бұйырғандай, Һаронның киелі киімдерін жасады» және Мысырдан шығу 39:22-де: «Олар ефодтың сырт киімін толығымен көк түсті тоқымадан тоқып жасады».