Жұмсақ денелі ағзалар: құрамы, қасиеттері және биомассасы
Soft-bodied organism
Жұмсақ денелі организмдер: қаңқасы жоқ өсімдіктер, саңырауқұлақтар, жануарлар туралы мағлұмат. Дене құрылысы, қаңқаның қажеттілігі, эволюциясы жайлы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмсақ денелі организмдер – қатты физикалық қаңқасы немесе жақтауы жоқ организмдер, бұл Карл фон Линне ұсынған құрттар тобына шамамен сәйкес келеді. Бұл термин көбінесе Animalia патшалығына жататын организмдерді білдіреді, бірақ көптеген тамырсыз өсімдіктер (мымыштар мен балдырлар), саңырауқұлақтар (мымырықтар сияқты), лишайлар және шырышты қабықтар да анықтама бойынша жұмсақ денелі организмдер болып табылады. Барлық жануарларда әлдебір бұлшықет жүйесі болады, бірақ миоциттер – тек қысқарып, тарта алатын, бірақ итере алмайтын созылатын қозғағыш бірліктер болғандықтан, кейбір жануарлар бұлшықеттері бекітілетін және күшті қайта бағыттап, қозғалыс жасау үшін рычагтар/контиллеверлер ретінде жұмыс істейтін қатты дене бөліктерін дамытқан. Бұл қатты бөліктер сондай-ақ, гравитация мен сыртқы қысымға төтеп беру үшін құрылымдық элементтер ретінде қызмет етеді, сондай-ақ кейде ішкі құрылымдарды жарақаттан және сыртқы жылулық, химиялық және патогендік зияннан қорғайтын қорғаныш қабаттарды қамтамасыз етеді. Мұндай физикалық құрылымдар – бұл әдеттегі «қаңқалар», олар ішкі (омыртқалылар, теңіз жұлдыздары және губкаларда) немесе сыртқы (бунақденелілер және қабықшасыз моллюскаларда) болуы мүмкін. Дегенмен, көптеген жұмсақ денелі жануарларда дене сұйықтығының гидростатикасымен сақталатын функционалды қаңқа – гидроскелет бар, мысалы, құрттар, медузалар, таспа құрттар, кальмарлар және жануарлар әлемінің дерлік барлық типтерінен кездесетін көптеген омыртқасыздар; сондай-ақ, көптегендерінің тістері қатайып, дененің қалған бөлігі жұмсақ болғанымен, оларды шайнауға, шағуға және қазуға мүмкіндік береді.
Soft bodied organisms are organisms that lack rigid physical skeletons or frame, roughly corresponds to the group Vermes as proposed by Carl von Linné. The term typically refers to those from the kingdom Animalia, although many non vascular plants (mosses and algae), fungi (such as jelly fungus), lichens and slime molds are also soft bodied organisms by definition. All animals have a muscular system of some sort but, since myocytes are tensile actuator units that can only contract and pull but never push, some animals evolved rigid body parts upon which the muscles can attach and act as levers/cantilevers to redirect force and produce locomotive propulsion. These rigid parts also serve as structural elements to resist gravity and ambient pressure, as well as sometimes provide protective surfaces shielding internal structures from trauma and exposure to external thermal, chemical and pathogenic insults. Such physical structures are the commonly referred "skeletons", which may be internal (as in vertebrates, echinoderms and sponges) or external (as in arthropods and non coleoid molluscs). However, many soft bodied animals do still have a functional skeleton maintained by body fluid hydrostatics known as a hydroskeleton, such as that of earthworms, jellyfish, tapeworms, squids and an enormous variety of invertebrates from almost every phyla of the animal kingdom; and many have hardened teeth that allow them to chew, bite and burrow despite the rest of body being soft.
Ортақ қасиеттер
Жұмсақ денелі жануарлардың көпшілігі кішкентай, бірақ олар жануарлар биомассасының басым бөлігін құрайды. Жер бетіндегі барлық жануарларды, қатаң қабықтары барларын және жұмсақ денелілерін салмақтап қарасақ, жұмсақ денелі жануарлардың биомассасы қатаң қабықтары бар жануарлардың биомассасынан кем дегенде екі есе, тіпті одан да көп болуы мүмкін екені анықталады. Атап айтқанда, жіпше құрттар өте көп. Нематодолог Натан Кобб Жердегі нематодалардың кең таралғандығын былай сипаттады:
Most soft bodied animals are small, but they do make up the majority of the animal biomass. If we were to weigh up all animals on Earth with hard parts against soft bodied ones, estimates indicate that the biomass of soft bodied animals would be at least twice that of animals with hard parts, quite possibly much larger. Particularly the roundworms are extremely numerous. The nematodologist Nathan Cobb described the ubiquitous presence of nematodes on Earth as follows:
"Қысқасы, егер ғаламдағы барлық зат, тек нематодалардан басқасы, жойылса, біздің әлеміміз бұрынғысынша шамалы танылатын болар еді, ал егер біз денесіз рухтар ретінде оны зерттей алсақ, тауларын, төбелерін, жартастарын, өзендерін, көлдерін және мұхиттарын нематодалардың қабықшасымен көрсетілгенін көрер едік. Қалалардың орналасқан жерлерін анықтауға болар еді, себебі әрбір адам жиналған жерде, сол жерде белгілі бір нематодалардың да жиналуы болар еді. Ағаштар көшелеріміз бен жолдарымызды еске түсіретін көлеңкелі қатарлармен тұрған болар еді. Әртүрлі өсімдіктер мен жануарлардың орналасқан жерлерін де анықтауға болар еді, және егер бізге жеткілікті білім болса, олардың көптеген түрлерін бұрынғы нематода паразиттерін зерттеу арқылы да анықтауға болар еді."
"In short, if all the matter in the universe except the nematodes were swept away, our world would still be dimly recognizable, and if, as disembodied spirits, we could then investigate it, we should find its mountains, hills, vales, rivers, lakes, and oceans represented by a film of nematodes. The location of towns would be decipherable, since for every massing of human beings there would be a corresponding massing of certain nematodes. Trees would still stand in ghostly rows representing our streets and highways. The location of the various plants and animals would still be decipherable, and, had we sufficient knowledge, in many cases even their species could be determined by an examination of their erstwhile nematode parasites."
Анатомия
Нағыз филогенетикалық топ болмағандықтан, жұмсақ денелі организмдер анатомия жағынан қатты өзгеше. Книдарийлер мен жалпақ құрттардың ішегіне бір ғана тесік және тараған жүйке жүйесі бар. Дөңгелек құрттар, анелидтер, моллюскалар, әртүрлі лофофораттар және омыртқасыз хордалардың ішегі екі басында ашық түтікше тәрізді болады. Жұмсақ денелі жануарлардың көпшілігі әдетте ешқандай қаңқаға ие емес, бірақ кейбіреулерінде қатты кутикула (дөңгелек құрттар, су аюлары) немесе гидростатикалық қаңқа (анелидтер) болады. Қаңқаның жоқтығы құрлықтағы жұмсақ денелі жануарлардың дене мөлшерін шектейді, бірақ теңіздегі түрлері өте үлкенге дейін өсе алады. Ең ауыр жұмсақ денелі организмдерге алып кальмарлар жатады, олардың максималды салмағы аналықтарында шамамен 6 кг-ға жетеді, ал Арктикалық арыстандың жалағы медузасы да осыған ұқсас мөлшерге жете алады. Сонымен қатар, ең ұзын жануар да жұмсақ денелі организм болып саналады – шотланд жағалауында 1864 жылы табылған, жіптей ботинка құрты Lineus longissimus, оның ұзындығы шамамен 55 метрге жетеді. Сифонофорлар да едәуір үлкенге дейін өсе алады, бірақ олар отарлық организмдер, әрбір жеке жануар кішкентай. Көптеген жұмсақ денелі организмдер кішкентай немесе одан да кіші, тіпті микроскопиялық болады. Мезозоандар және Placozoa деп топтастырылған түрлер әдетте бірнеше жүз жасушадан ғана тұрады. Жұмсақ денелі организмдердің қатты бөліктерінің болмауы оларды қазба жазбаларында өте сирек кездестіреді. Осы себепті, көптеген жұмсақ денелі жануарлар тобының эволюциялық тарихы жақсы белгілі емес. Жұмсақ денелі жануарлардың алғашқы маңызды қазбасы Канададағы Берджесс тақтасынан табылды. Бүгінде Берджесс тақтасымен сақталған бірнеше орын белгілі, бірақ жұмсақ денелі жануарлардың көптеген тобының тарихы әлі де толыққанды түсініксіз.
Not being a true phylogenetic group, soft bodied organisms vary enormously in anatomy. Cnidarians and flatworms have a single opening to the gut and a diffuse nerve system. The roundworms, annelids, molluscs, the various lophoporate phyla and non vertebrate chordates have a tubular gut open at both ends. While the majority of the soft bodied animals typically don't have any kind of skeleton, some do, mainly in the form of stiff cuticles (roundworms, water bears) or hydrostatic skeletons (annelids). While lack of a skeleton typically restricts the body size of soft bodied animals on land, marine representatives can grow to very large sizes. The heaviest soft bodied organisms are likely the giant squids, with maximum weight estimated at for females, while arctic lion's mane jellyfish may reach comparable sizes. The longest animal on record is also thought to be a soft bodied organism, a long thread like bootlace worm, Lineus longissimus found on a Scottish beach 1864. Siphonophores may grow to considerable sizes too, though they are colonial organisms, and each single animal is small. Most soft bodied organisms are as small or smaller, even microscopic. The various organisms grouped as mesozoans and the curious Placozoa are typically composed of just a few hundred cells.]] The lack of hard parts in soft bodied organisms makes them extremely rare in the fossil record. Accordingly, the evolutionary histories of many of the soft bodied groups are poorly known. The first major find of fossil soft bodied animals was from the Burgess Shale in Canada. Today, several sites with Burgess Shale type preservation are known, but the history of many groups of soft bodied animals is still poorly understood.