Кіріспе
Мексикадағы Лакандон Майясын қолдаушы қонақ үй – Casa Na Bolom Мексиканың Чиапас штатындағы Сан-Кристобаль-де-лас-Касас қаласында орналасқан. Бұл археолог Франс Блом мен оның әйелі, деректі фотограф, журналист және экологиялық пионер Гертруда Дуби Бломның үйі болған. Бүгінде Casa Na Bolom, Лакандон Майясын қорғау және Чиапас тропикалық орманды сақтауға арналған коммерциялық емес ұйым – Asociación Cultural Na Bolom басқаратын қонақ үй, мұражай және зерттеу орталығы болып жұмыс істейді.
Casa Na Bolom is located in San Cristóbal de las Casas, Chiapas, Mexico. It was the home of archeologist Frans Blom and his wife, documentary photographer, journalist, environmental pioneer Gertrude Duby Blom. Today, Casa Na Bolom operates as a hotel, museum, and research center run by Asociación Cultural Na Bolom, a non profit organization dedicated to the protection of the Lacandon Maya and the preservation of the Chiapas rain forest.
Тарих
Даниялық археолог Франс Блом (1893–1963) Сан-Кристобаль-де-лас-Касастан шығысқа қарай 150 км жерде орналасқан майя қаласы Паленкені зерттеген алғашқылардың бірі болды. Франс Блом өзінің әйелі, швейцариялық-неміс журналисі Гертруда Дуби (1901–1993) -мен осы орманда кездесіп, оған жаңа өмір бастау үшін Чиапасқа келген еді. Мексика үкіметі тапсырмасымен жұмыс істейтін Труди Дуби, испандықтар ешқашан бағындырмаған және дінін өзгерте алмаған лаканд майя халқының мүшелерін суретке түсірді. Осыдан бастап Ла-Селва Лакандона жаңбырлы орманы Франс пен Труди Бломның кәсіби және жеке өміріндегі ортақ нәрсеге айналды. 1950 жылы Франстың анасынан қалған шағын мұра ақшасымен Бломдар Сан-Кристобаль-де-лас-Касас маңында неоклассикалық стильдегі ғимаратты сатып алды. Ол 1891 жылы салынған және бастапқыда семинария ретінде жоспарланған. Олар оны бастапқы ішкі ауланың айналасына қайта жаңартып, жаңа үйлерін Каса На Болом деп атады, бұл испан және майя тілдерінің қосындысынан Ягуар үйі деген мағынаны білдіреді. Франс Бломның арманы – Каса На Болом мәдени, әлеуметтік және академиялық орталыққа айналуы еді. Оның майя мәдениеті туралы ерекше кітаптардан тұратын жеке кітапханасы жұртшылыққа ашық болды. Оның майя артефактілері мен Труди Бломның деректі фотосуреттері де көрсетілді. Орманға жасаған экспедицияларын қаржыландыру үшін олар "На Болом" мейрамханасына қонақтар шақырып, олармен тамақтанатын. Осы қонақтардың арасында туристер, жергілікті тұрғындар және аймақта жұмыс істейтін археологтар болды. Франс әрбір тамақтану кезінде кем дегенде үш тілде әңгіме өрбитініне мақтан тұтқан. На Болом шағын қонақ үйге айналып, Генри Киссинджер мен Диего Ривера сияқты белгілі тұлғаларды тартты. Дегенмен, Сан-Кристобальға медициналық көмек алу үшін келген лаканд майя халқы үшін әрдайым тегін бөлмелер қарастырылды. 1970 жылдары Труди Блом өзі сүйіп өскен орманың жойылуына қатты алаңдап, қоршаған ортаны қорғаушыға айналды. 1975 жылы ол На Боломның қоршалған бақтарын кеңейтіп, оған Эль Виверо ағаш көшеттерін өсіретін орынды қосты, ол бүгінге дейін Чиапас штатында орманды қалпына келтіру үшін тегін ағаштармен қамтамасыз етеді. "Каса На Болом" Франс Бломның арманы болса, оның күнделікті басқару жауапкершілігі Трудиге жүктелді. Қырық жыл бойы ол қаржылық және эмоционалды қиындықтармен күресті, көп уақытын қаржы жинауға, мақалалар жазуға және қызметкерлерді басқаруға жұмсады, олардың көпшілігі әлемнің түкпір-түкпірінен келген жас еріктілер еді. 1980 жылдардың соңында, оның еңбегін бағалаған және На Боломның болашағын қорғағысы келген Чиапас азаматтарының ықпалымен, Труди Asociación Cultural Na Bolom A. C. қоғамын құрды, оның директорлар кеңесі бүгін На Боломды басқарады.
Бүгін
"На Болом" әлі де мұражай, қонақ үй және мейрамхана ретінде жұмыс істеп тұр. Еріктілер әлі де қабылданады, кітапханамен жобалар істеуге, материалдарды аударуға және ақпарат таратуға көмектеседі. Қонақтар төлейтін ақша орман ішіндегі түрлі қоғамдық жобаларға жұмсалады. Бүгін де қонақтар келіп, "Каса На Болом" үйінің үлкен үстелінде әртүрлі тілдерде әңгімелеседі. Майя тайпасының өкілдері көлеңкелі аулада қолмен тоқылған киіздерін сатады. Лакандтар әлі де қонаққа келеді. Бломдардың асырап алған қызы Дона Бетти асхананы басқарады. Олардың асырап алған Ланкандон ұлы Каюм отбасымен бірге "На Боломда" тұрады. "Асосиация Культуралы На Болом А. С." Франс пен Труди Бломның еңбегін жалғастырады, жаңалықтар бюллетенін шығарып, өнер көрмелерін, концерттерді, көрмелерді және Лакандон Майясы мен Селва Лакандонаға арналған басқа да шаралар мен жобаларды қолдайды. Америкалық фотограф Марси Джейкобсонның (1911–2009) 1960-1980 жылдар аралығында түсірілген, аймақтағы күнделікті өмірді бейнелейтін 14 000 негативтен тұратын жинағы, ол 2009 жылы қайтыс болғаннан кейін мұражай қорына қосылады. Оның 75 суреті "The Burden of Time / El Cargo del Tiempo" (Стэнфорд университетінің баспасы, 2001) кітабына енген.
Жагуардың үйі
"Casa Na Bolom" атауы майя тіліндегі "ягуар" деген мағынаны білдіретін "bolom" сөзінен алынған. Бломдер бұл есімді өз әскери атауларымен – Бломмен сөз ойына салу үшін таңдады. Франс Бломды жартас аймағында көбінесе "Панчо Болом" деп атады, бұл оны қасиетті ягуарға теңестіретін зор құрметтің белгісі еді. Франс орнатқан майя фризінен алынған ежелгі тас ягуар "Casa Na Bolom", Ягуар үйінің кіреберісін көрсетеді.