Пруссиялық министр және Австрия мектеп реформаторы Иоганн Игнац фон Фельбигер

Кіріспе

Пруссиялық министр және Австрия мектеп реформаторы Иоганн Игнац фон Фелбигер (1724–1788) – Пруссия үкіметінде министр қызметін атқарған, Австрияда мектеп реформасын жүзеге асырған, педагогикалық жазушы және каноник болған.

Өмір

Фон Фельбигер 1724 жылдың 6 қаңтарында Силезиядағы Грос Глогау қаласында дүниеге келді. Ол император Карл VI-ның құрметіне ие болған пошта басшысының ұлы болды. Әкесі мен анасының қазасы оны Бреслау университетінде теологияны оқығаннан кейін (1744) жеке отбасында мұғалім болып жұмыс істеуге мәжбүр етті. 1746 жылы Силезиядағы Саган қаласында (қазіргі Польша, Жаган) Канондар Орденіне қосылды, 1748 жылы дін қызметкері болып тағайындалды, ал он жылдан кейін Саган монастырының аббаты болды. Жергілікті католик мектептерінің жағдайына көңіл бөлген ол, 1761 жылы алғашқы мектеп ережесін жариялап, оларды жақсартуға тырысты. 1762 жылы Берлинге жеке сапар барысында Иоганн Юлиус Геккердің «Реалшкуль» мектебі және Хеннің әріптер мен кестелер (сөзбе-сөз немесе кестелік әдіс) арқылы оқыту әдісіне оң әсер қалдырды және осы әдістің ынталы жақтасы болды. 1763 жылы Саган монастырының қарастырылымындағы мектептер үшін мектеп ережесі шығарылды, мұғалімдер колледжі құрылды, ал Фельбигердің мектеп реформалары көп ұзамай католиктер мен протестанттардың назарын аударды. Ол Силезия министрі фон Шлабрендорфтың қолдауымен, Берлинге екінші сапардан кейін Силезиядағы католик бастауыш мектептері үшін жалпы мектеп ережесін жасады (1765). 1766 жылы «Силезия катехизисі» деген атпен шыққан және кең таралған үш деңгейлі катехизис, Саган аббаты мен преорының бірлескен еңбегі болды. 1769 жылы Шлабрендорфтың қазасы Силезия үкіметінің білім беру саласындағы жұмысына нүкте қойды. Алайда, Фельбигердің ұсыныстарын Пруссия королі Фридрих II 1774 жылы Силезияның жоғары оқу орындарына қатысты ережелерде қолдады. 1774 жылы Фельбигерді Киелі Рим империясының императрицасы Мария Тереза мектеп жүйесін реформалауды бастауға шақырды. Ол Венаға көшіп, империяның Австрия және Богемия жерлеріндегі білім беру жөніндегі бас комиссары болып тағайындалды. Бұл мектеп реформасы империя халқының арасында ұлттық бірлік сезімін қалыптастыруға және білім беру стандартын көтеруге бағытталған. Сол жылы ол жалпы мектеп ережесін жариялады, ал 1775 жылы өзінің ең маңызды педагогикалық еңбегін – «Немец мектептерінің мұғалімдері үшін әдістемелік нұсқаулық» (Methodenbuch für Lehrer der deutschen Schulen) шығарды. Оның мектеп реформасы Бавария және басқа неміс жерлерінде үлгі ретінде алынды және Ресейге де әсер етті. Фельбигер мектеп реформасын әскери академияларға да таратуды ұсынғанда қарсылық туды. Мария Тереза және оның министрі Франц Сальс Грайнер Фельбигерді сарайдағы қарсылықтан қорғады, бірақ әскери академияларды реформалау жоспары тоқтатылды. Мария Терезаның қайтысынан кейін Фельбигердің қатаң діни принциптерге негізделген білім беруі оның орнын басып алған Иосиф II-нің наразылығын тудырды, ол оны лауазымынан алып, Венгриядағы білім беру мәселелерімен айналысуға жіберді (1782). 1776 жылы Фельбигер Ильри сотының өкілдерімен бірге Банаттағы православиелік балаларға арналған бастауыш мектептерге қатысты ережелерді жазды, олар неміс және серб тілдерінде жарияланды. Фельбигердің тым механикалық әдісінің ерекшелігі – сабақтың мазмұнын көрсететін сөздердің әріптерінен тұратын кестелерді пайдалану болды. Басқа да ерекшеліктері – жеке сабақтарды сыныптық сабақтармен алмастыру және оқушыларды сұраққа тарту болды. Оның мақсаты – оқытушылардың әлеуметтік мәртебесін, қаржылық жағдайын және кәсіби біліктілігін арттыру, мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынасқа достық сипат беру еді. Оның негізінен педагогикалық сипаттағы 78 жарияланымының тізімін қараңыз: Panholzer's Methodenbuch (46 66). 1788 жылдың 17 мамырында 64 жасында Венгрияның Пресбург қаласында (қазіргі Братислава, Словакия) қайтыс болды.

Born 6 January 1724, at Gross Glogau in Silesia, von Felbiger was the son of a postmaster, who had been ennobled by Emperor Charles VI. The death of his parents constrained him, after studying theology at the University of Breslau, to accept (1744) the position of teacher in a private family. In 1746, he joined the Order of Canons Regular of St Augustine at Sagan in Silesia (now Żagań, Poland), was ordained a priest in 1748, and ten years later became abbot of the monastery of Sagan. Noting the condition of the local Catholic schools, he strove to improve them by publishing his first school ordinance in 1761. During the private journey to Berlin, in 1762, he was favourably impressed with Johann Julius Hecker's Realschule and Hähn's method of instructing by initials and tables (Literal or Tabellen Methode), and became an enthusiastic propagator of this method. A school ordinance for the dependencies of the monastery of Sagan was issued in 1763, teachers' college was established, and Felbiger's school reforms soon attracted the attention of Catholics and Protestants alike. He was supported by the Silesian minister von Schlabrendorff, and at the latter's request, after a second journey to Berlin he elaborated general school ordinance for the Catholic elementary schools in Silesia (1765). Three graded catechisms, the joint work of the prior and the abbot of Sagan, appeared in 1766 under the title, Silesian Catechism, and enjoyed a wide circulation. The death of von Schlabrendorff in 1769 marked the end of the Silesian government's educational efforts. Felbiger's suggestions were heeded, however, by King Frederick II of Prussia in regulations issued (1774) for Silesian higher schools. In 1774, Felbiger was invited by the Holy Roman Empress Maria Theresa to initiate reform of the school system. He moved to Vienna, where he was appointed General Commissioner of Education for the Austrian and Bohemian lands of the empire. This school reforms aimed to create a sense of national unity among the population of the empire and set higher education standards. The same year he published general school ordinance, and in 1775 his most important pedagogical production: Methodenbuch für Lehrer der deutschen Schulen. His school reform was copied by Bavaria and other German lands and was not without influence on Russia. Opposition developed when Felbiger proposed to extend his school reforms to the military academies. Maria Theresa and her minister Franz Sales Greiner protected Felbiger from the opposition at court, but his plan for reform of the military academies was dropped. After Maria Theresa´s death, Felbiger´s strictly religious principles education aroused the opposition of her successor Joseph II, who removed him from his position, and re assigned him to look after educational interests in Hungary (1782). In 1776, Felbiger with members of the Illyrian Court Deputation wrote the procedures for elementary schools for Orthodox children in Banat, which were published in German and Serbian. The chief peculiarity of Felbiger's too mechanical method was the use of tables containing the initials of the words which expressed the lesson to be imparted. Other features were the substitution of class instruction for individual instruction and the practice of questioning the pupils. He aimed at raising the social standing, financial condition, and professional qualification of the teaching body, at giving a friendly character to the mutual relations between teacher and pupil. For a list of his 78 publications, which are mainly of a pedagogical character, see Panholzer's Methodenbuch (46 66). He died on 17 May 1788, aged 64, at Presburg in Hungary (now Bratislava, Slovakia).