Көп мамандықтар – қазіргі тренд! Мақалада мансаптардың қалай өзгеретіні, жұмыс тәжірибесі мен экономикалық белсенділік арасындағы байланыс қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көп мансапты болу – 20-ғасырдың соңы мен 21-ғасырдың басында кеңінен таралған үрдіс, ал мансап – нақты жұмыс немесе кәсіппен байланысты жұмыс қызметінің жиынтығы. Мұндай көптеген мансаптар бір уақытта (бір жұмысшының бірден екі мансабы болуы) немесе тізбектей (жұмысшының бір мансапта жұмыс істегеннен кейін жаңа мансапты қабылдауы) болуы мүмкін. Екеуі де әртүрлі себептерге байланысты туындауы мүмкін. Сандра Керка (2003) былай деп хабарлайды: "70-ші жылдардың соңында АҚШ-та жүргізілген зерттеулерде экономикалық жағынан белсенді халықтың 10-30 пайызы 5 жыл ішінде кем дегенде бір рет мансап ауысқандығы анықталды" (Teixeria & Gomes, 2000, 78-бет). Германиядағы 91 білікті жас ересектердің үштен бірі ғана бітіргеннен кейінгі алғашқы 8 жылда үздіксіз мансапқа ие болды, ал жартысынан астамы кем дегенде бір рет басқа мамандық бойынша жұмыс істеген (Хайнц 2002). Кері трансферт құбылысы туралы жанама мәліметтер бар: Таунсенд (2003) зерттеуі бойынша, қауымдастық колледждеріне түсетін бакалаврлердің 62 пайызы мансапты өзгерту үшін мамандық немесе сертификат алуға тырысқан.
Having multiple careers is the growing trend in the late 20th century and early 21st century whereas a career comprises the work activities that can be identified with a particular job or profession. These multiple careers can either be concurrent (where a worker has two simultaneous careers) or sequential (where a worker adopts a new career after having worked for some time in another career). Both may occur for different reasons. Sandra Kerka (2003) reports that "'studies in the United States at the end of the seventies already showed that between 10 and 30 percent of the economically active population had experienced at least one career change in a 5 year period' (Teixeria & Gomes, 2000, p. 78). Of 91 skilled young adults in Germany, only one third had continuous careers in the first 8 years after graduation and over half were employed in other occupations at least once (Heinz 2002). The phenomenon of reverse transfer provides an indirect clue: Townsend (2003) found that 62% of bachelor's degree holders who enroll in community colleges were seeking an associate degree or certificate in order to make a career change."
Бір мезгілде бірнеше мансап
Бір мезгілде бірнеше мансапты атқаратын жұмысшылар «сызықшамен» кәсіби өзіндік ерекшеліктерін қабылдайды. «Мұғалім-суретші» деген тіркес жылына тоғыз ай бастауыш сынып мұғалімі, ал үш (жазғы) ай суретші болып жұмыс істейтін адамды білдіруі мүмкін. «Дәрігер-гончар» күндіз ЛОР дәрігері болып жұмыс істейтін, бірақ түнде керамика шеберханасында жұмыс істейтін адамды сипаттауы мүмкін. Кейбіреулер «үй шаруасымен айналысушы» немесе «күтуші» деген тіркестерді де бірнеше мансапты қатар атқаратын жұмысшының тағы бір түрі ретінде қарастырады. Яғни, «заңгер-үй шаруасымен айналысушы» заңгер болып жұмыс істеп, сонымен қатар үйдегі шаруашылыққа да жауапты. Ересектердің жас ұрпақ балаларына және егде жастағы ата-аналарына күтім жасауы қажет болғандықтан, «X күтушісі» деген жұмысшы пайда болды, ол X мамандығының міндеттерін орындайды және бір мезгілде балалар мен қарттардың қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Кейбіреулер жұмысшы табының көптеген өкілдері экономикалық қажеттіліктен бұрыннан-ақ бірнеше жұмыспен айналысқандарын атап өтеді. Ұлыбритания жұмыс күшінің төрттен бірі осылай жұмыс істейді. Жұмысшылар экономикалық (мысалы, кедейлік немесе қосымша табысқа ұмтылу), білімдік (бірнеше сала бойынша бірнеше диплом алу) немесе жеке (бір мансапқа қызығушылық немесе қанағаттанбаушылық) сияқты түрлі себептермен бірнеше мансапты қатар атқаруға бейім. Экономист Ричард Флорида және басқалар кейбір «сызықшалы» мамандардың шығармашылық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бірнеше мансапты қатар атқаратынын айтады. Мысалы, «дәрігер-гончар» шығармашылық қанағаттандырумен қатар пайда табу және кәсіби даму үшін де керамикамен айналысуы мүмкін.
Workers with concurrent multiple careers adopt a "hyphenated" professional identity. A "teacher painter" might refer to an individual who works for nine months out of the year as an Elementary School Teacher and three (summer) months out of the year as a painter. A "doctor potter" might refer to an individual who works as an ENT physician during the day, but works within a ceramics studio at night. Some consider the hyphen " homemaker" or " caregiver" as suggestive of another type of concurrent multiple career worker. That is, a "lawyer homemaker" works as attorney and is also in charge of domestic duties at home. Increasingly, as adults must care for younger generation children and older generation parents, the "X caregiver" worker has emerged — where a worker completes the tasks of career X and simultaneously cares for the needs of children and elders. Some note that many members of the working class have long been concurrent workers out of economic necessity. A quarter of the British workforce works like this. Workers can adopt concurrent multiple careers for a host of reasons including: economic (such as poverty or striving for additional wealth), educational (such as multiple degrees in multiple fields), or personal (such as interest or lack of fulfillment in one career). Economist, Richard Florida, among others suggests that some "hyphenates" pursue multiple concurrent careers in order to fulfill creative needs. A "doctor potter," for example, might pursue ceramics for creative fulfillment as well as profit and professional development.
Бірнеше рет жалғасқан мансап (SMC)
Бірнеше рет кезекпен мамандықтарды өзгертетін жұмысшылар уақыт өте келе өздерінің кәсіби бейнесін өзгертеді. Осылайша, жұмысшы өмірінің 10–20 жылын бір мамандыққа арнап, кейін онымен байланысты немесе толығымен жаңа мамандыққа көшуі мүмкін. Өмір күтілу ұзақтығының артуына, зейнетақы төлемдерінің азаюына және білім алу мүмкіндіктерінің кеңеюіне байланысты жұмысшылар бір мамандық мақсатын орындауға мәжбүр болып, содан кейін тағы бір мамандыққа бейімделуі мүмкін. Кейбіреулер мұны өмірдің мағынасын және мақсатын кейінгі жылдары кеңейту мүмкіндігі деп қарастырса, ал басқалары бұл тенденцияны қапалы экономикалық және әлеуметтік жағдай ретінде қабылдайды.
Workers with sequential multiple careers adopt a changing professional identity over time. Thus, a worker may devote 10–20 years of his/her life to one career and then switch to a related career or an entirely new one. As life expectancy increases, as retirement benefits decrease, and as educational opportunities expand — workers may increasingly find themselves forced to fulfill the goals of one career and then adopt another. Some view this as an opportunity to expand meaning and purpose into later life, while others see this trend as an unfortunate economic and social reality.