Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның білім алу, жұмыс және өмірдің басқа да салаларындағы тәжірибесі – адамның кәсіптік жолы. Карьера – адамның білім алу, жұмыс және өмірдің басқа да салаларындағы метафоралық "сапары". Карьераны анықтаудың әртүрлі тәсілдері бар және бұл термин әртүрлі мағыналарда қолданылады.
Individual's journey through learning, work, and other aspects of life
a person's occupational history
A career is an individual's metaphorical "journey" through learning, work and other aspects of life. There are a number of ways to define career and the term is used in a variety of ways.
Анықтамалар
"Оксфорд ағылшын сөздігі" "кәсіп" сөзін адамның "өмір жолы немесе өмірдің белгілі бір кезеңі" деп түсіндіреді. Бұл анықтама "кәсіпті" адамның өмірінің, білімі мен жұмысының әртүрлі жақтарымен байланыстырады. "Кәсіп" әдетте жеке адамның өмірінің жұмысқа қатысты аспектілерін білдіреді, мысалы, "кәсіби әйел". "Кәсіп" терминінің үшінші мағынасы – бұл әдетте арнайы оқу немесе формалды білімді талап ететін, адамның өмірлік еңбегі саналатын кәсіп немесе мамандық. Бұл жағдайда "кәсіп" дегеніміз – бір сала немесе сектордегі байланысты жұмыстардың тізбегі, мысалы, "білім берудегі кәсіп", "қылмыстық кәсіп" немесе "құрылыс саласындағы кәсіп". Ұйымдық мінез-құлықты зерттеушілер кәсіпті "жеке тұлғаның жұмысқа қатысты және ұйымдардың ішінде де, сыртында да маңызды тәжірибесі, адамның өмір бойында қалыптасатын ерекше үлгі" деп анықтаған.
The Oxford English Dictionary defines the word "career" as a person's "course or progress through life (or a distinct portion of life)". This definition relates "career" to a range of aspects of an individual's life, learning, and work. "Career" is also frequently understood to relate to the working aspects of an individual's life as in "career woman", for example. A third way in which the term "career" is used describes an occupation or a profession that usually involves special training or formal education, considered to be a person's lifework. In this case "a career" is seen as a sequence of related jobs, usually pursued within a single industry or sector: one can speak for example of "a career in education", of "a criminal career" or of "a career in the building trade". A career has been defined by organizational behavior researchers as "an individual's work related and other relevant experiences, both inside and outside of organizations, that form a unique pattern over the individual's life span."
Этимология
"Карьера" сөзі латын тіліндегі carrus сөзінен туындаған, ол көлікке арналған шағын алатұдырды білдіреді. Онлайн этимологиялық сөздік "карьера" сөзінің мағынасының кеңейіп, "адамның қоғамдық немесе кәсіби өмірінің жолы" деген мағынаны алуы 1803 жылдан бастау алатынын көрсетеді. Бұл сөз 1800 жылы жарық көрген ондаған кітапта Гётетің "әдеби жолы", басқа да тарихи тұлғалардың "кәсіби жолы" және "кәсіптік мансабы" туралы мақалаларда қолданылған, сондықтан бұл тіркес 1800 жылға дейін кеңінен қолданылған болуы мүмкін.
The word "career" ultimately derives from Latin carrus, referring to a chariot. The Online Etymology Dictionary claims the semantic extension whereby "career" came to mean "course of one's public or professional life" appears from 1803. It is used in dozens of books published in the year 1800, in reference to Goethe's "literary career," other biographical figures' "business career" and "professional career," so the phrase likely was in regular use by the year 1800.
Карьерадағы тарихи өзгерістер
"Карьера" ұғымының модернге дейінгі көрінісі үшін cursus honorum-ды қарастырып көруге болады. 20-шы ғасырдың соңына қарай, мамандықтардың кеңейіп, білім беруге қолжетімділік артуы карьераны жоспарлауға (немесе құруға) мүмкіндік берді. Осыған байланысты карьералық кеңесші және мансап бойынша кеңесші мамандықтары дами бастады. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында ересектердің бірнеше карьераны кезекпен немесе бір уақытта алып жүруі де жиі кездеседі. Осылайша, кәсіби өзін-өзі тану гибридтік немесе аралас формаға өтіп, жұмыс этикасындағы осы өзгерісті көрсетеді. Экономист Ричард Флорида осы тенденцияны жалпылай және әсіресе "шығармашыл класс" арасында ерекше атап өтеді.
For a pre modernist notion of "career", compare cursus honorum. By the late 20th century, a wide range of variations (especially in the range of potential professions) and more widespread education had allowed it to become possible to plan (or design) a career: In this respect the careers of the career counselor and of the career advisor have grown up. It is also not uncommon for adults in the late 20th/early 21st centuries to have dual or multiple careers, either sequentially or concurrently. Thus, professional identities have become hyphenated or hybridized to reflect this shift in work ethic. Economist Richard Florida notes this trend generally and more specifically among the "creative class".
Карьераны басқару
Карьераны басқару немесе мансапты дамыту – жеке тұлғаның өзінің мансабын белсенді және мақсатты түрде басқаруын білдіреді. "Карьераны басқару дағдыларына" қатысты түсініктер "Блюпринт" моделі (АҚШ, Канада, Австралия, Шотландия және Англияда) және Цифрлық мансап сауаттылығының жеті принципі (әсіресе интернет дағдыларына қатысты) арқылы сипатталады. Басты дағдыларға өзінің қазіргі мансабын талдау, еңбек нарығын зерттеу, білім алу қажеттігін анықтау, жұмыс орындарын іздеу және мансапты өзгерту мүмкіндігі кіреді.
Career management or career development describes the active and purposeful management of a career by an individual. Ideas of what comprise "career management skills" are described by the Blueprint model (in the United States, Canada, Australia, Scotland, and England) and the Seven C's of Digital Career Literacy (specifically relating to the Internet skills). Key skills include the ability to reflect on one's current career, research the labour market, determine whether education is necessary, find openings, and make career changes.
Карьераны таңдау
Белинг және басқалардың пікірінше, жеке тұлғаның фирмаға қосылу шешімі үш фактордың кез келгеніне байланысты болуы мүмкін, атап айтқанда: объективті фактор, субъективті фактор және маңызды байланыс. Объективті факторлар теориясы үміткерлердің рационалды екенін жорамалдайды. Сондықтан таңдау жұмыстың нақты артықшылықтарын объективті бағалаудан кейін жасалады. Бұл факторларға жалақы, басқа да әлеуметтік төлемдер, орналасқан жері, мансаптық өсу мүмкіндіктері және т.б. жатады. Субъективті факторлар теориясы шешім қабылдауға әлеуметтік және психологиялық факторлар басым екенін ұсынады. Жұмыстың мәртебесі, ұйымның беделі және осыған ұқсас факторлар маңызды рөл атқарады. Маңызды байланыс теориясы кандидаттың ұйыммен өзара әрекеттескен кездегі бақылаулары шешім қабылдауда өте маңызды екенін дәлелдейді. Мысалы, жұмысқа орналастырушының үміткермен қалай байланыста болатыны, жауап беру жылдамдығы және осыған ұқсас факторлар маңызды. Бұл теория тәжірибелі мамандар үшін көбірек қолданылады. Бұл теориялар үміткерлердің жұмыс берушілер мен мансапты таңдауда еркіндігі бар екенін жорамалдайды. Шындығында, жұмыс орындарының жетіспеушілігі және ізделіс жұмыстарға күшті бәсекелестік шешім қабылдау процесін айтарлықтай бұрмалайды. Көптеген нарықтарда қызметкерлер белгілі бір мансапта жұмыс істейді, себебі олар қол жетімді болған кез келген жұмысты қабылдауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Отт Холланд және оның әріптестері мәдениеттің мансап таңдауына айтарлықтай әсер ететінін, мәдениеттің түріне байланысты анықтады. US News сайтының мәліметінше, сізге ең қолайлы мамандықты таңдағанда, бірнеше нәрсені қарастыру қажет. Олардың қатарында: табиғи қабілеттер, жұмыс стилі, әлеуметтік өзара әрекеттесу, жұмыс пен жеке өмірдің арасындағы тепе-тәуелділік, қайырымдылық жасауға ұмтылысыңыз, көпшілік алдында өзіңізді қысықсыз сезінуіңіз, стресске төтеп беру қабілетіңіз және, әрине, қанша ақша табуға ниеттенгеніңіз. Егер мамандық таңдау тым қиындық тудырса, тағы бір мүмкіндік бар: бүгін дұрыс шешім қабылдап, болашақта пікіріңізді өзгерте алатыныңызды біліңіз. Қазіргі жұмыс орындарында мамандық таңдау өмір бойы сол саламен айналысуыңыз керек дегенді білдірмейді. Ақылды шешім қабылдаңыз және ұзақ мерзімді мақсаттарыңызға сәйкес келіп, кейіннен жоспарларыңызды қайта қарауға дайын болыңыз.
According to Behling and others, an individual's decision to join a firm may depend on any of the three factors viz. objective factor, subjective factor and critical contact. Objective factor theory assumes that the applicants are rational. The choice, therefore, is exercised after an objective assessment of the tangible benefits of the job. Factors may include the salary, other benefits, location, opportunities for career advancement, etc. Subjective factor theory suggests that decision making is dominated by social and psychological factors. The status of the job, reputation of the organization, and other similar factors plays an important role. Critical contact theory advances the idea that a candidate's observations while interacting with the organization plays a vital role in decision making. For example, how the recruiter keeps in touch with the candidate, the promptness of response and similar factors are important. This theory is more valid with experienced professionals. These theories assume that candidates have a free choice of employers and careers. In reality, the scarcity of jobs and strong competition for desirable jobs severely skews the decision making process. In many markets, employees work particular careers simply because they were forced to accept whatever work was available to them. Additionally, Ott Holland and colleagues found that culture can have a major influence on career choice, depending on the type of culture. When choosing a career that's best for you, according to US News, there are multiple things to consider. Some of those include: natural talents, work style, social interaction, work–life balance, whether or not you are looking to give back, whether you are comfortable in the public eye, dealing with stress or not, and finally, how much money you want to make. If choosing a career feels like too much pressure, here's another option: pick a path that feels right today by making the best decision you can, and know that you can change your mind in the future. In today's workplace, choosing a career doesn't necessarily mean you have to stick with that line of work for your entire life. Make a smart decision, and plan to re evaluate down the line based on your long term objectives.
Карьералық қолдау
Әр түрлі білім беру, кеңес беру және адам ресурстарын басқару шаралары жеке тұлғаларға өздерінің мансабын дамытуға және басқаруға көмектесе алады. Мансапты қолдау әдетте білім алу кезінде, еңбек нарығына көшу кезінде, мансапты өзгерту кезінде, жұмыссыздық кезеңінде және зейнеткерлікке көшу кезінде ұсынылады. Мұндай қолдауды мансап мамандары, басқа да мамандар немесе отбасы мен достары сияқты кәсіби емес адамдар да көрсетуі мүмкін. Кәсіби мансапты қолдау кейде «мансап бағдарламасы» деп аталады, мысалы, Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының (ОЭСР) мансап бағдарламасы туралы анықтамасында:
There are a range of different educational, counseling, and human resource management interventions that can support individuals to develop and manage their careers. Career support is commonly offered while people are in education, when they are transitioning to the labour market, when they are changing career, during periods of unemployment, and during transition to retirement. Support may be offered by career professionals, other professionals or by non professionals such as family and friends. Professional career support is sometimes known as "career guidance" as in the OECD definition of career guidance:
Дегенмен, «мансап бағдарламасы» терминінің осылай қолданылуы шатастыру тудыруы мүмкін, себебі бұл термин көбінесе мансап кеңесшілерінің қызметін сипаттау үшін де қолданылады.
However this use of the term "career guidance" can be confusing as the term is also commonly used to describe the activities of career counselors.
Карьералық қолдау көрсету
Карьералық қолдау әртүрлі механизмдер арқылы ұсынылады. Карьералық қолдаудың көп бөлігі бейресми түрде жүзеге асырылады және жеке байланыстар немесе басқару сияқты қалыптасқан қарым-қатынастар арқылы қамтамасыз етіледі. Жеке карьералық қолдауға сұраныс бар, алайда, кәсіби деңгейде ұсынылатын карьералық қолдаудың көп бөлігі мемлекеттік секторда беріледі.
Career support is offered by a range of different mechanisms. Much career support is informal and provided through personal networks or existing relationships such as management. There is a market for private career support however the bulk of career support that exists as a professionalised activity is provided by the public sector.