Кіріспе

Ород I (сондай-ақ, Уруд I; Wērōd / Urūd) – б.з.б. 80–75 жылдары Парфия империясының патшасы. Ол Готарз I-нің ұлы және мұрагері болды. Оның билігі туралы мәліметтер аз. Б.з.б. 87–80 жылдары оның туысы Митридат III тақты басып алған болуы мүмкін, алайда бұл тұжырым ғылыми еңбектерде көп қолдау таппады. Оның әскери іс-қимылдарынан белгілі болғандай, Ород I б.з.б. 78 жылы Елимаиста парфиялық билікті қайта орнатты, ол б.з.б. 81/80 жылдары тәуелсіздік алған еді. Кейін Ород I тақты Арсакид әулетінің басқа тармағынан шыққан қарт парфиялық князь Синатрукске жоғалтты.

Атауы

Ород (Ὀρώδης) – орта иран тіліндегі Wērōd/Urūd (𐭅𐭓𐭅𐭃) есімінің грекше жазбасы. Аталған есімнің этимологиясы даулы. Қазіргі парсы тілінде Виру (ویرو) деп аталады.

Өмірбаян

Ород – Парфия патшасы Готарз I-нің ұлы және мұрагері болды. Рахим М. Шайган (2011) Ородтың Бехистун тауындағы Готарз I-нің жартасқа ойылған бейнесінде бейнеленген тұлғалардың бірі болуы мүмкін екенін айтқан. Ородтың анасы Армения патшайымы Ариязат болуы мүмкін, ол Тигран Ұлының қызы еді. Голамреза Ф. Ассардың (2006) мәліметінше, 87 ж.б.д. Готарз I қайтыс болғаннан кейін оның інісі Митридат III Ородтан тақ тартып алған. 80 ж.б.д. тамыз/қыркүйекте Митридат III Вавилоннан тақтан түсіріліп, көп ұзамай Ород оны Сузадан қуған. Митридат III осы оқиғадан аман қалған болуы мүмкін, солтүстікке қашып, келесі жылы қайтыс болғанға дейін күресін жалғастырған. Дегенмен, басқа ғалымдар 80-ші жылдарда Митридат III билік еткенін қолдамайды. Шайеганның пікірінше, осы кезеңдегі Митридат III сияқты қарсыластардың болуы «негізінен нумизматикалық деректерге сүйенеді, әдеби және құжаттамалық көздерде аз қолдау табады және кезеңнің монеталарын әртүрлі түсіндіру арқылы қайшылыққа түсуі мүмкін». Шайеган I Готарз шамамен 80 ж.б.д. қайтыс болғанға дейін билік еткенін және одан кейін Ород I таққа отырғанын анықтады.

Ород I «Парфияның қараңғы ғасыры» деп аталатын кезеңде билік етті. Бұл Митридат II-нің өлімінен (немесе соңғы жылдары) басталатын Парфия империясы тарихындағы үш онжылдық мерзімді білдіреді. Тек шамамен 57 ж.б.д. Ород II билікке келгеннен кейін Парфия билеушілерінің тізбегін қайта анықтауға болады. Ород I-нің көптеген монеталары Орталық Ирандағы Экбатана және Рагаеде соғылған. 80 ж.б.д. 11 сәуірде болған ай тұтылуы туралы вавилондық есепте Арсакид әулетінің патшасы ретінде есімдері аталады. Вавилондық жылнамаларында оның әпкесі Испубарза да есімдері тіркелген. Олардың толыққанды бауырлар екені белгісіз; Ирандық Ахеменид әулетінің мүшелері арасында жартылай бауырлармен неке қию инцест емес деп есептелген. Парфиялықтар осы тәжірибені сақтаған-сақтамағаны белгісіз, себебі оны растайтын нақты құжаттама жоқ. Ород I-нің атасы Митридат II «патшалардың патшасы» атағын қолданған, бірақ оның өзі осы атақты қолданған-қолданбағаны белгісіз. Дегенмен, ол «Ұлы патша» және «Арсак» атақтарын қолданғаны белгілі. Готарз I және Ород I тұсында вавилондық ғалымдар Ахеменид империясы дәуіріндегідей клинопись жазуларын жазған. Шайеганның сөзіне қарағанда, бұл парфиялықтардың Ахеменидтермен байланысын көрсету үшін жасалған. Оңтүстік-батыс Ирандағы Елимей патшалығы 124 ж.б.д. бастап парфиялықтардың толық бақылауында болды. Алайда, 81/80 ж.б.д. патша Камнаскир III және оның әйелі Анзазе монеталары пайда болды, бұл патшалықтың қайта құрылғанын көрсетеді. Вавилондық дереккөздерге сәйкес, Ород I 78 ж.б.д. Елимейге жорық жасап, Камнаскир III-ті жеңген. Алайда Камнаскир III тақтан алынбады және Парфияның вассалы ретінде патшалықты басқаруын жалғастырды. Орталық Азияның сакаларының арасында тұратын Синатрукс есімді парфиялық ханзаде олардың көмегін сұрап, шамамен 75 ж.б.д. Ород I-ден тақ тартып алды. Ород I-ге қарағанда, Синатрукс Митридат II-нің ұрпағы емес еді. Осылайша Синатрукс Митридат II-нің әулетін өзінің әулетімен ауыстырды; Синатрукс Парфия тағында орнатқан Арсакид тармағының атауы қазіргі тарихшы Марек Ян Олбрихтпен 12 ж.б.д. дейін Парфия империясын басқарған «Синатрукидтер» деп аталды. Синатрукидтер әулетіне негізінен Сакастанның Сурен тайпасы қолдау көрсетті.