Кіріспе

1985 жылы түсірілген Стивен Спилбергтің фильмі. "The Color Purple" – 1985 жылы түсірілген американдық эпикалық кезеңдік драма. Бұл фильм 1982 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған Элис Уокердің осы аттас романы негізінде түсірілген. Бұл Спилбергтің режиссер ретіндегі сегізінші фильмі болды және оның мансабындағы маңызды өзгеріс болды, өйткені ол бұрынғы табысты болған жазғы блокбастерлерден ерекшеленді. Бұл сонымен қатар Джон Уильямстың музыкасын жасамаған Спилбергтің алғашқы көркем фильмі болды, оның орнына Квинси Джонстың музыкасы қолданылды, ол фильмнің продюсері де болды. Фильмде Вупи Голдберг өзінің актерлік жолының бастауында, Дэнни Гловер, Опра Уинфри (оны кинодағы тұңғыш рет көресіздер), Маргарет Эйвери және Адольф Цезарь ойнаған. Солтүстік Каролина штатының Ансон және Юнион округтерінде түсірілген бұл фильм Сили Харрис есімді жас афроамерикандық қыздың өмірі мен оның бастан өткерген қатыгездіктер – отбасылық зорлық-зомбылық, инцест, балаларға жасалған сексуалдық зорлық, кедейлік, расизм және сексизм туралы айтады. Фильм $15 миллиондық бюджетке қарсы $98.4 миллион табыс әкеліп, кассада сәтті болды. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды, актерлік шеберлігі (әсіресе Голдбергтің ойыны), режиссурасы, сценарийі, музыкасы және өндіріс деңгейі жоғары бағаланды; бірақ кейбір сыншылар оны "тырысқандыққа" және "стереотиптік" деп сынады. Фильм 11 "Оскар" сыйлығына ұсынылды, оның ішінде "Үздік фильм", Голдберг үшін "Үздік әйел актриса", Эйвери мен Уинфри үшін "Үздік қосалқы әйел актриса" және "Ең жақсы бейімделген сценарий" номинациялары бар, бірақ бір де бір сыйлық жеңіп алмады. Ол сондай-ақ төрт "Алтын глобус" сыйлығына ие болды, Голдберг драма жанрындағы "Үздік әйел актриса" сыйлығын жеңіп алды. 2006 жылы Америка кино институты бұл фильмін ең шабыттандыратын фильмдер тізімінде 51-орынға қойды.

Сюжет

Бұл оқиға ХХ ғасырдың басында Грузия штатының Хартвелл ауылында өмір сүрген Сели Харристің өміріне байланысты. Харрис - атасы қатыгездікпен зорлап, қорлап жүрген афроамерикалық жасөспірім қыз. Ол жасырын түрде екі баланы дүниеге әкеледі. Бала туғаннан кейін әкесі оларды Селиден алып, басқаларға береді. Селидің кіші әпкесі Нетимен тығыз байланысы бар, олар бірге ойнап, әліпбиді үйреніп жатады. Алберт "Мистер" Джонсон, жесір, Нетиге үйленгісі келеді, бірақ оның әкесі өзіне жыныстық сүйіспеншілік танытқаны үшін оны беруге қарсы. Оның орнына Сили оны қорлайтын Мистерге үйленуге мәжбүр болады. Бір күні Нети әкесінің жыныстық қатынасқа деген ықыласына қарсы тұрудан шаршап, үйден қашады. Ол Селимен баспана іздеп, екеуі ажыраса, хат жазуға уәде береді. Бір күні мектепке бара жатқанда мырза Нетиге зорлық жасауға тырысады. Ол онымен күресіп, үйден қуып шығады. Нети кетіп бара жатқанда, Селимен берген уәдесін орындауға уәде береді. Көп жылдардан кейін, 1916 жылы, Селли балалық шағында ұзақ уақыт бойы жәбірленуден кейін кішіпейіл болып қалды. Мистердің ұлы Харпо София есімді тәуелсіз әйелге үйленеді. Сели Софияның өзіне деген сенімділігін қызғанып, Харпоға оны жеңуді кеңес береді, бірақ ол қарсы тұрып, Селиге қарсы шығып, оның зорлық-зомбылық тарихының ұзақтығын ашады. Ол Харпоны оны тағы да ұрып-соқса өлтіремін деп қорқытады және Силиге Мистерге де солай етуін айтады. Харпоның бірнеше жыл бойы үнемі қорлауынан кейін София балаларды алып кетеді. Мистер мен Харпо ауру Шуга Эйвериді, блюз әншісі мен Мистердің ұзақ уақыт бойы сүйіктісін алып келеді. Мистерге жіберген фотосуреті арқылы Шагқа деген сүйіспеншілігін баяу дамытып келе жатқан Сили, Шагтың ерік-жігеріне таңғалады. Ол Шугты сауықтырады, ал Шуг, өз кезегінде, оған ұнайды, ол Харпоның жаңадан ашылған джук-жойнтінде ол туралы ән жазып, орындайды. Шуга Сэлиге Мемфиске көшіп бара жатқанын айтады, ал Сэли Шуга Мистер оны ұрып-соғатынын айтады. Шуга Селлидің әдемі екенін және оны жақсы көретінін айтады, олар бір-бірін сүйген кезде жұмсақ сәт бөліседі. Сили Шуга еріп Мемфиске баратын заттарын жинап алады, бірақ Мистер оны ұстап алады. Сэли мен Джонсон Шугтың кетіп, Сэлидің жерге құлап қалғанын бақылайды. Қаладағы әкімнің әйелі Миссис Милли Софияның балаларды тәрбиелеуі үшін мақтап, одан бірнеше рет жұмыс істегісі келетінін сұрайды. София "жоқ" дейді, ал мэр оны бетінен шапқанда, ол оған соққы береді. Оны тапаншамен қамшылап, тұтқындап, кейін түрмеге қамап қояды. Сегіз жылдан кейін ол бұрынғы өзіндік қабықшасы ретінде босатылады және сот оны бірден Миссис Миллидің қызметшісіне айналуға бұйырады. Мисс Милли Софияның балаларымен бірге Рождествоны өткізуіне келіседі. Мисс Милли машинаны айналдыруға қиналып, оған көмектесуге тырысқан қара нәсілді ер адамдардан қорқып қалады. Ол қорқып, Софиядан үйіне апарып беруін сұрайды. Шуга Сэли мен Мистердің үйіне жаңа күйеуі Грейдимен бірге оралады, олар қалада жұмыс істейді. Грейди мен Мистер мас болып, Шуг пошта жәшігін тексеріп жатыр. Ол Африкадан Селидің әпкесі жазған хатты табады. Шуг Селиге Нетидің хатын береді, ол Селидің балаларын асырап алған ерлі-зайыптылар үшін жұмыс істейтінін айтады. Сели мен Шуг мырзаның Нетидің хаттарын Селиден жасырып жатқанын түсінеді. Ол Грейдимен бірге ішіп жүргенде, Шуг пен Сили үйді іздестіріп, еден астынан Нетидің оқылмаған хаттары бар жасырын орындықты табады. Кітап оқып, Сели Мистердің шашын қырқуға шақырғанын естімейді, ол оны шапалақпен шапалайды. Сили мырзаны оның тік бритвасымен өлтіруді ойлайды, бірақ Шуг оны тоқтатады. Отбасылық жиналыста Сили ақыры Мистерге және оның көп жылдар бойына зорлық-зомбылыққа қарсы сөйлейді, бұл Шугтың қуанышына әкеледі. Бұл күрестік рух сонымен қатар Софияның бұрынғы өзін қайтарып, Скикке еркектерге өзінің нағыз аты Мэри Агнесті қолдануды талап етуге мәжбүр етеді. Сили Мистердің келекесіне оған қарғыспен жауап береді. Шуга мен Грейди Сили мен Мэриді алып, жолға шығады. Көп жылдан кейін Шуг өзінің таңдаған өмір жолын мақұлдамағаны үшін бірнеше жыл бойы алыстағаннан кейін пастор болған әкесімен қайта қосылады. Мырза жалғыздыққа бой алдырып, үйі мен фермасын қиратуға жол берді. Харпо Софиямен татуласты; олар қазір барды бірге басқарады, ал Шуг қалаға келгенде әлі де сол жерде өнер көрсетеді. Селлидің әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол әкесінің жас жесірінен оның биологиялық әкесі емес екенін біледі. Анасы қайтыс болғаннан кейін, "оның" мүлкі за...

Даму

Элис Уокер бастапқыда өзінің романының киноқұқықтарын сатуға ыңғайсыздық танытты, себебі Голливуд әйелдер мен афроамерикалық кейіпкерлерді сомдауда дұрыс емес бейнелеген. Ол атқарушы продюсерлер Джон Петерс пен Питер Губердің ұсынысын қабылдауға тек достарымен ақылдасып, олардың азшылықтардың өкілдігін жақсартудың жалғыз жолы жүйе ішінде жұмыс істеу екендігіне келіскеннен кейін ғана келісті. Уокердің шартында ол жобаға кеңесші ретінде қатысатыны және актерлерді есептемегенде, түсірілім тобының 50 пайызы афроамерикалықтар, әйелдер немесе "үшінші әлем елдерінің" өкілдерінен құралатыны нақтыланған.

Кастинг

Белгілі жұлдыздарды таңдаудың орнына, Уокер негізгі рөлдерге аса таныс емес актерлерді іздеді, себебі олардың беймәлімдіктен жоғары көтерілуі оның романдарының кейіпкерлерінің өмірінен көрініс берді. 29 жастағы Голдбергтің рөлге өтініш жасауына және продюсерлерге ұсынуынан кейін, Уокер оның стендап өнерін көрген соң жеке өзі таңдады. Дэнни Гловер, Адольф Цезарь және Карл Андерсон сияқты актерлердің көпшілігі көбінесе сахнада өнер көрсеткен. Акусуа Бусия Корольдік орталық сөйлеу және драма мектебін бітірген, Гананың премьер-министрі Кофи Абрефа Бусияның қызы. Голдбергтің шын қызы Алекс Мартин Пасха сахнасындағы балалардың бірі ретінде шағын рөлде ойнады. Маргарет Эвери бұрын «Louis Armstrong – Chicago Style» телефильмі үшін NAACP Image Award сыйлығын жеңіп алған тәжірибелі актриса болды. Спилберг Чака Хан мен Тина Тернерге ұсыныс жасады, бірақ екеуі де бас тартты. Пэтти ЛаБелл мен Шерил Ли Ральф та кастингке қатысты, ал Филис Хайман қарастырылды. Эверидің бұрын музыкалық тәжірибесі болғанымен, оның ән дауысын Тата Вега дубляждады.

Түсірілім

Роман Уокердің Эйттон, Джорджиядағы балалық шағының үйіне негізделгенімен, фильм негізінен Джеймс С. Беннетттің Лайлсвилл (Ансон округі) және Солтүстік Каролина штатының Юнион округіндегі үйінде, жаз айларында түсірілді.

Музыка

"Күлгін түс" фильмінің музыкасын Куинси Джонс жазды, бұл Спилбергтің режиссерлік еткен және Джон Уильямс музыкасын жасамаған алғашқы көркем фильмі. Музыка классикалық музыка мен дәуірлік джаз, блюз және госпел элементтерін үйлестіреді, сонымен қатар сол заманның бірнеше танымал әндерін қамтиды. Фильмде Шуг (Эйвери; Тата Вега) кейіпкері орындаған "Miss Celie's Blues (Sister)" трегі кейіннен концерттік туынды ретінде кең танылды. Джонс продюсерлік және композиторлық міндеттерді бірдей атқарғандықтан, көптеген жұмыстарды он бір музыкант пен аранжировщиктерден тұратын командаға жүктеді. Бұл "Оскар" сыйлығының "Үздік түпнұсқа музыка" номинациясы бойынша дауға себеп болды. Фильмнің жалғыз композиторы Джонс болғанымен, номинация тізімінде он екі музыканттың барлығы (Джонс, Крис Бордман, Хорхе Каландерелли, Андреа Крауч, Джек Хейс, Джерри Хей, Рэнди Кербер, Джереми Любок, Джоэл Розенбаум, Кайфус Семенья, Фред Штайнер және Род Темпертон) көрсетілген.

Шығару

"Күгілдір түсті" фильмінің премьерасы 1985 жылдың 18 желтоқсанында Лос-Анджелесте болды. Бірақ, NAACP ұйымының мүшелері зорлау көріністері көрсетілгендігіне байланысты премьераны пикетке шығарды. Фильм 1986 жылдың 7 ақпанында АҚШ-та кеңінен көрсетілімге шықты.

Кассалық жинақ

"Күлгін түс" киносы прокатта сәтті болды, ол 21 апта бойы АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. Кассалық түсім бойынша, 1985 жылы шыққан PG-13 рейтингті фильмдердің арасында бірінші орынды, ал барлық фильмдердің арасында төртінші орынды иеленді.

Дау

Сонымен қатар, кейбір сыншылар фильмде қара нәсілді адамдар, әсіресе қара нәсілді ерлер стереотиптелгенін айтты. Оған жауап ретінде Спилберг: "Көптеген сын-пикирлер режиссерлерден келді, олар біз оларды ескермегендей сезінді, және осы тарихты қара нәсілді режиссер айтуы керек еді. Міне, басты сын осы болды. Екінші сын – кітапты жұмсақ етіп бергенім. Оны әрқашан мойындап келемін. Мен Алиса Уокердің кітабынан қалаған фильмімді түсірдім. Шуг Эйвери мен Селидің арақатынасындағы Элис кітабында егжей-тегжейлі сипатталған кейбір жайттарды [PG 13] рейтингіне ие бола алмаймын деп ойладым. Мен осыдан ұялдымын. Осы тұрғыдан алғанда, Шуг пен Сели арасындағы шынайы жағдайларды көрсетуге мен дұрыс режиссер болмадым, себебі мен оларды жұмсарттым. Мен өте эротикалық және мақсатты бір нәрсені алып, оны қарапайым сүйіске айналдырдым. Осы үшін көп сынға ұшырадым". Сол кезде және кейіннен азаматтық құқық қорғаушылары, журналистер мен киносыншылар арасында қызу пікірталас болды. NAACP фильмді "қара нәсілді ерлердің стереотиптік бейнеленуі" деп айыптады. Чикаго Трибьюнының Кларенс Пейдж: "Бұл пікірталас елдің қара интеллигенциясының көп бөлігін өзара қарама-қарсылыққа бөлді. Жазушы Джеймс Болдуин фильмді және оның режиссері Стивен Спилбергті Алиса Уокердің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған романының поэтикалық көзқарасын бұрмалаған деп айыптады. Қара феминистка Мишель Уоллес фильм Уокердің феминистік ойын Диснейге тән сезімталдықпен жауып тастады деді. Қара автор Исмаил Рид кітапты қара отбасы өміріне және гетеросексуалдық қатынастарға жасалған дерлік қылмыстық шабуыл деп атады". 2022 жылы жазушы Айша Харрис NPR-дің Pop Culture Happy Hour бағдарламасында осы дауға оралып, "алғаш шыққанда, қара нәсілді ерлер мен әйелдерді және қара отбасын қалай бейнелегені туралы көптеген шиеленіс пен пікірталас болды" деді. Кейін Харрис: "Фильмдегі қара нәсілді ерлердің көбісі суыққан, зорлық-зомбылыққа бейім адамдар ретінде бейнеленген. Көптеген көрермендер, әсіресе қара нәсілді ерлер үшін, "Көк түсті гүл" фильмдері зиянды және тұрақты түсініктерді нығайтатын негізгі фактор болды" деді. Фильмнің жұлдыздары, соның ішінде Опра Уинфри оны қорғады: "Бұл бір әйелдің оқиғасы. Бұл елдегі әрбір қара нәсілді ер мен әйелдің тарихы болмауы керек, мен олардың осы туралы үнсіздік сақтауын тілеймін". Вупи Голдберг: "Бізге көптеген адамдардан, соның ішінде NAACP-тен көптеген шағым келді. Мен қатты ашуландым. [Спилберг] керемет фильм түсірді".

Музыкалық фильм

2018 жылдың 2 қарашасында 2005 жылғы сахналық музыкалық нұсқасының киноға бейімделуі дайындалып жатқаны жарияланды. Спилберг пен Джонс, сахналық қойылымның продюсерлері Уинфри мен Скотт Сандерспен бірге, бірлесіп өндіріс жұмыстарын жалғастырды. 2020 жылдың 25 тамызында Маркус Гардли сценарий жазатыны және «Black is King» фильмінің режиссері Блитц Базавуле түсіретіні хабарланды. 2020 жылдың 23 желтоқсанында Элис Уокер, Ребекка Уокер, Кристи Макоско Кригер, Карла Гардини және Мара Джейкобс атқарушы продюсерлер болары мәлім болды. H.E.R. және Кори Хокинс 2021 жылдың тамызында актерлік құрамға алынды. Фильм 2023 жылдың 25 желтоқсанында көрсетілімге шықты.