Кіріспе

Техас штатының эндемикалық амфибиясы, АҚШ

Хьюстон бақасы (Anaxyrus houstonensis), бұрын Bufo houstonensis, – АҚШ-тың Техас штатында ғана кездесетін, құрып кету қаупі бар амфибия түрі. Бұл бақа 1940 жылдардың соңында ашылып, 1953 жылы сипатталған. Ол АҚШ-тың құрып кетуге жақын балықтар мен жабайы жануарлар тізіміне қосылған алғашқы амфибиялардың бірі болды. Олардың өмір сүру ұзақтығы кем дегенде 3 жылды құрайды, бірақ одан да көп өмір сүруі мүмкін.

Сипаттама

Әйел Хьюстон бақасы жетілген кезде (мұрындан клоакаға дейін) өсе алады және әдетте еркектерге қарағанда ірілеу және денелі болады. Еркек бақалар әдетте ұзын болады. Олардың түсі қарадан күлгілт сұрға дейін өзгеруі мүмкін, кейде жасыл дақтар кездеседі. Құрсақтары сыпырғылы және қаймақ түсті болуы мүмкін, сондай-ақ әр бақаның кеуде аймағында кем дегенде бір қоңыр дақ болуы керек. Шағылалары денелерінің жоғарғы 75% бөлігінің күшті пигменттелгенімен ерекшеленеді. Бақалар әдетте 2-3 жыл өмір сүреді және қыста суықтан, ал жазда ыстық, құрғақ ауа райынан қорғану үшін жер қазады. Бұл бақалар түнгі өмір салтын ұстанады және жәндіктермен және ұсақ омыртқасыз жануарлармен қоректенеді. Қыста бақалар жұмсақ топыраққа көміліп, гибернация кезеңінен өтеді. Буыршықтар әдетте толығымен қара түсті болып, 60 күн ішінде дамып, метаморфозға ұшырайды. Олар жануарлар мен құстардың шабуылына және Техастың ыстық, құрғақ ортасынан кебуге бейім. Бұл кішкентай бақалар ересек бақалар сияқты жер қаза алмағандықтан, орман ішіндегі бұталардың, жапырақтардың және басқа да жамылғылардың астында паналауға тырысады. Олар қысқа секірістермен қозғалады. Жыландар, тасбақалар, ірі құстар, егермендер және басқа бақалар сияқты жыртқыштардан қашу мүмкін болмағандықтан, бақалар өздерін жасыру үшін бояу мен қалың теріге ие болады. Олардың терісі паротид бездері арқылы жыртқыштарға жағымсыз, кейде улағы бар химиялық заттарды бөліп шығарады. Бұл химиялық заттардың кейбіреулері Хьюстон бақасын жеуден қорғаумен қатар, адамдарда жүрек және жүйке ауруларын емдеу үшін пайдалы дәрілер болып табылады.

Үлес қосу

Хьюстон бақасының құрамында фармацевтикалық сала үшін маңызды токсиндер бар. Хьюстон бақасының токсиндеріндегі белсенді ингредиенттерден түрлі медициналық емдеулер жасалады. Хьюстон бақасы серотонин мен алкалоидтар бөліп шығарады, олардың кейбіреулерін адамдар белгілі бір неврологиялық және жүрек ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Бұл бақада сонымен қатар, ауырсынды басатын алкалоидтар бар, олар морфинді де күштірек болуы мүмкін. Бұл бақалар жәндіктер популяциясын бақылап тұру арқылы экожүйені тұрақтандыруға да көмектеседі. Олар өрмекшілер, егермендер, тасбақалар, жыландар, сұлуқұстар және отты шырындар сияқты жануарлар үшін тамақ көзі болып табылады. Өкінішке орай, Хьюстон бақасының популяциясы аз болғандықтан, ғалымдар үшін оның экожүйеге тигізетін әсерін анықтау қиын.

Көбею

Бұл бақалар жылдың көп бөлігінде күндіз белсенді болады. Көбею маусымында Хьюстон бақалары күндіз де, түнде де белсенді, бірақ көбінесе түнде. Көбею әдетте ақпан айының соңында жүзеге асады, бірақ қаңтар айының соңынан маусым айының соңына дейін басталуы мүмкін. Шағын оқшауланған тоғандар мен көлдер – бақаның негізгі көбейетін жері. Алғашқы көбею кезеңі күні бұрынғы 24 сағат ішінде температура 14 градустан төмен түспегенде басталады. Осы айларда еркек бақалар күн батқанға дейін он минут бұрын жұбын тарту үшін, мойнындағы дауыс қалтасын кеңейтіп, жоғары әуенмен дыбыстайды. Осы он минуттан кейін еркек бақа күн бату мен түнгі жарық кеткенге дейін көбейетін жерге өтеді, онда ол тағы да жоғары дауысты шақыруды жасайды. Бұл шақыру кішкентай қоңыраудың үніне ұқсайды. Ана бақалар еркек бақаның шақыруының белгілі бір ерекшеліктеріне қарай жұбын таңдайды. Аналық бақалар күн батқаннан кейін бірнеше сағат өткен соң келіп, жұбын таңдап, келесі 6 сағат бойы олармен бірігіп тұрады. Ана бақа бірнеше мың жұмыртқаны ұзын, тізбектей жұмыртқа таспаларына салады, олар еркек бақалармен сырттан ұрықтандырылады. Әрбір жұмыртқаның тірі қалу ықтималдығы бір проценттен кем.

Географиялық ауқым

Хьюстон бақасы Техас штатының оңтүстік-шығысындағы белгілі бір аймақта мекендейтіні анықталды. 1953 жылы табылғанынан бері Хьюстон бақасы Берлсон округінің солтүстігінде, Форт-Бенд округінің оңтүстігінде, Либерти округінің шығысында немесе Бастроп округінің батысында табылған емес.

Жалпы мекендеу орны

Хьюстон бақасы көбінесе 30 сантиметрден терең құмды және борпылдақ топырақтары бар, кең жазықты жерлерде кездеседі. Олардың көбеюі және шағылысу үшін, кемінде 30 күн сақталатын, ағысы баяу немесе тұншықтырған су көздері қажет. Бұл бақаның алғашқы ареалы Техас штатының 12 округін қамтыған, қазіргі уақытта 9 округте кездеседі деп есептеледі. Қызыл импорттық отты құмырсқа (Solenopsis invicta) сияқты инвазивті түрлер Хьюстон бақаларын, әсіресе жас бақаларды жейді, сонымен қатар бақалардың тамақтанатын сүйікті жәндіктерінің қорына әсер етеді. Өрттен күйген үлкен ормандық аймақтар болды. "Жоғалған қарағайлар" орман өрттен ауыр зардап шекті. Хьюстон зообагы Хьюстон бақасын тұтқындықта көбейту үшін 1200 шаршы фут жерді пайдаланады және 2018 жылы бір миллионнан астам жұмыртқа шығарды.

Жоспар

Бірінші Хьюстон бақасын қалпына келтіру жоспары 1984 жылы Хьюстон бақасын қалпына келтіру тобы тарапынан екі негізгі мақсатпен әзірленді. Бұл мақсаттарға популяцияларды алғашқы орталарына қайтару және қалған популяциялардың қайда орналасқанын анықтау кірді. Хьюстон бақасы үшін "Қауіпсіз белім" келісімі жасалды.

Іс-қимыл

Бақалардың тіршілігін сақтауға көмектесу үшін, кез келген адам жергілікті түрлерді отырғыза алады, бұл су және пестицидтерді қолдануды азайтады, сондай-ақ бау-бақша, шаруашылық және ауыл шаруашылығы химиялық заттарын дұрыс тастауға мүмкіндік береді. Егер азаматтың жері бақалардың табиғи ортасына жақын болса, Хьюстон бақасын қорғау келісімін қолдауға болады. Қызыл отты құмырсқалар (Solenopsis invicta) – Хьюстон бақасының кәдімгі жауы болып табылады. Осыған байланысты, отты құмырсқалар мекенді қорғау жоспарлары мен қауіпсіз гавань келісімдеріне енгізілді. Хьюстон бақасының таралу аймағында қызыл импорттық отты құмырсқалардың популяциясын бақылау шаралары қолға алынды.

Нәтиже

Жаңа қайта қоныстандыру әдістері қолданысқа енгізілді, нәтижесінде жұмыртқа туу өнімділігі артты. Гормоналды емдеу, биобанкинг және сынақ түтікшесінде ұрықтандыру сияқты көмекші репродуктивтік технологиялар генетикалық әртүрлілікті және жұмыртқаның дамуын оңтайландыру мақсатында институттарда жасалды. Бұған қоса, жұмыртқалар тірі қалу мүмкіндігін арттыру үшін босату орындарына тасымалданады. Жабайы популяция да артты. Босату орындарында 450-ден астам еркек бақаның дауысы естілді және 42 жұмыртқа шоғыры табылды. Бақалар босату орындарынан 2,5 миль қашықтықта табылғандықтан, олардың таралған аймағы да кеңейді.