Кіріспе
Smilax rotundifolia өсімдігінің түрі, сондай-ақ дөңгелек жапырақты жасыл желек немесе қарапайым жасыл желек деп те аталады, Оңтүстік-шығыс және Шығыс АҚШ-та, сондай-ақ Шығыс Канадада табиғатта өсетін ағаш тәрізді жүзім. Бұл көптеген жергілікті аймақтарындағы табиғи орман экожүйелерінің кең таралған және көзге түсетін бөлігі болып табылады. Жапырақтары жылтыр жасыл, сабақты, кезектесіп орналасқан, дөңгелек немесе жүрек пішіндес. Олардың ұзындығы әдетте 5–13 см. Қарапайым жасыл желек өсімдіктерге жасыл қыналар арқылы өрмелеп шығады. Сабақтары дөңгелек, жасыл және өткір тікендермен қапталған. Гүлдері жасылқалды, сәуірден тамызға дейін гүлдейді. Жемісі – қыркүйек айында пісетін көкшіл қара жидек.
Smilax rotundifolia, also known as roundleaf greenbrier or common greenbrier, is a woody vine native to the southeastern and eastern United States and eastern Canada. It is a common and conspicuous part of the natural forest ecosystems in much of its native range. The leaves are glossy green, petioled, alternate, and circular to heart shaped. They are generally 5–13 cm long. Common greenbrier climbs other plants using green tendrils growing out of the petioles. The stems are rounded and green and are armed with sharp thorns. The flowers are greenish white, and are produced from April to August. The fruit is a bluish black berry that ripens in September.
Сипаттама
Атауынан көрінетіндей, Smilax rotundifolia – тікенді жасыл жүзім. Бұл – өзге өсімдіктерге өріліп, кішкентай жіпшелерімен жоғары көтеріле алатын, жер бетімен жайыла өсетін жүзім. Өсімдік өсімдіктер мен нысандарға өрлеп, 20 футқа дейін ұзарады. Егер өрлеуге ештеңе болмаса, жермен өседі. Оның ағаш тәрізді сабақтары ашық жасыл түсті, терісі жоқ, ал ең жас сабақтары көбінесе төртбұрышты болады. Жүзім қурағанда сабағы жасылдан қара қоңыр түске өзгереді. Сабақ бойында ұзындығы шамамен 1/3 дюйм болатын қара ұшты тікендер кездеседі. Бірақ, Common green brier-дың кейбір сабақтарында тікендер болмайды. Жапырақтардың үстіңгі жағы астыңғы жағынан қараңғырақ. Дөңгелек, кезектесіп орналасқан жапырақтарының ұзындығы 2-5 дюйм шамасында. Жапырақтары терісі жоқ және ешқашан көкжиекті болмайды. Әрбір жапырақта 3-5 негізгі тамыр болады. Негізгі тамырлардың астыңғы бетінде кішкентай тікендер кездесуі мүмкін, бірақ олар міндетті түрде бола бермейді. Жапырақ сағақтары 1/4 - 1/2 дюйм ұзындықта, ашық жасыл түсті және терісі жоқ. Әрбір жапырақ сағағының түбінде терминалды жіпшелері бар кішкентай қабықшалар орналасқан.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Smilax rotundifolia құрама Штаттардың шығыс жартысында таралған, оның ішінде Техас, Оңтүстік Дакота және Оклахома штаттары, бірақ Вермонт штатында жоқ. Ол Флоридадан басталып, солтүстікке Онтариоға дейін жетеді. Smilax rotundifolia АҚШ-қа тән өсімдік. Жасыл жасылшар (Common greenbrier) жол жиегінде, ландшафттарда, далаларда және орманды жерлерде өседі. Далаларда ол көбінесе тығыз, өткісіз бұталар құрайды. Ол барлық түрлі ортада, соның ішінде батпақты жерлерде де кездеседі.
Жабайы табиғат
Жемістері мен жапырақтары көбінесе кеш қысқа дейін сақталады. Smilax rotundifolia қысқы маусымда тағамдық таңдаулар шектеулі болған кезде өте маңызды тағамдық өсімдік болып табылады. Қыстың соңы мен көктемнің басында жидектер мен жапырақтарды жейтін жабайы жануарлардың мысалдары – Солтүстік кардиналдары, ақ тамақтанды қарлығаштар, ақ құйрықты бұғылар және қояндар.
Тағам
Жас өркендер, жазылмаған жапырақтар мен өрмелерді шикі немесе пісіріп жеуге болады.
Таксономия
Smilacaceae тұқымдасына Smilax туысы жатады. Smilax туысы шамамен 300 түрді қамтиды, оның ішінде S. rotundifolia, кең тараған жасыл бұта. Бұл туысқа жататын басқа түрлер: Smilax glauca, мысық жасыл бұта, Smilax china, қытай тамыры және Smilax aspera, қалың байлаушы. Smilax туысын алғаш рет Линней сипаттаған. Smilax rotundifolia-ны да Линней сипаттаған.