Шараптың денсаулыққа әсері және тарихы

Кіріспе

Шарап ішудің денсаулыққа тигізетін әсерлері

Шараптың денсаулыққа тигізетін әсерлері негізінен оның белсенді құрауышы – спиртпен анықталады. Алдын ала зерттеулер шараптың шамалы мөлшерін ішу (әйелдер үшін күніне бір стандартты дозаға дейін, ал ерлер үшін күніне бір-екі дозаға дейін), әсіресе қызыл шарапты ішу, жүрек-қан тамырлары ауруларының, танымдық қабілеттердің төмендеуінің, инсульт, қант диабеті, метаболикалық синдром және ерте өлім қаупін азайтумен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті. Басқа зерттеулерде мұндай әсерлер байқалған жоқ. Стандартты дозадан артық ішу жүрек-қан тамырлары аурулары, жоғары қан қысымы, жүрек айрылысы, инсульт және қатерлі ісіктер қаупін арттырады. Шамалы мөлшерде ішу мен қатерлі ісік өлімі арасында да әртүрлі нәтижелер байқалды. Жастарда алкогольді көп ішу қаупі жоғары, себебі бұл зорлық-зомбылыққа немесе жазатайым оқиғаларға әкелуі мүмкін. Алкоголизм адамның өмір сүру ұзақтығын шамамен он жылға қысқартады, ал шамадан тыс алкогольді пайдалану АҚШ-та ерте өлімнің үшінші негізгі себебі болып табылады. Шарап тарихында оның дәрі-дәрмек ретінде қолданылуы бар, оны суға қауіпсіз балама ретінде, жараларды емдеу үшін антисептик ретінде, ас қорытуға көмектесу үшін және әлсіздік, диарея және босанған кездегі ауырсыну сияқты көптеген ауруларды емдеу үшін ұсынған. Б.з.д. 2200 жылға дейін жазылған ежелгі Египет папирустары мен Шумерлік тақташалары шараптың емдік рөлін егжей-тегжейлі сипаттайды, бұл оны әлемдегі ең көне құжатталған адам жасаған дәрі-дәрмек етеді. Алкоголь және алкоголизм туралы пікірлер мен медициналық зерттеулер оның салауатты өмір салтының бір бөлігі ретіндегі рөліне күмән келтіргенге дейін, 19-шы және 20-шы ғасырлардың басына дейін шарап медицинада маңызды рөл атқарды.

Орташа тұтыну

[[Файл:Белгісіз қызыл шарап.jpg|left|thumb|Кейбір дәрігерлер "орташа" мөлшердегі тұтынуды әйелдер үшін күніне бір 150 мл (5 унция) шарап, ал ерлер үшін күніне екі стақан деп анықтайды. Шарапты орташа мөлшерде ішу туралы көзқарас грек ақыны Эубулдың (б.з.д. 360 ж.) заманына дейін жететін тарихы бар. Ол үш тостаған (киликс) ішудің ең оңтайлы мөлшері деп санайтын. Грек жазбаларында үш тостағанды орташа мөлшер деп санау жиі кездеседі; бүгінде 750 мл стандартты шарап бөтелкесі шамамен үш киликс тостағанның көлемін қамтиды (әрқайсысы 250 мл немесе 8 унция). Дегенмен, киликс тостағандарындағы шарап сумен 1:2 немесе 1:3 пропорциясында араластырылған. Эубул б.з.д. 375 ж. жазған "Семеле немесе Дионис" пьесасында Дионис былай дейді:

Жаңадан пайда болған мәліметтер көрсетіп тұрғандай, "ұсынылған шекте ішімдік ішсе де, түрлі себептерден болатын өлім қаупі артуы мүмкін". 2018 жылғы жүйелі талдау көрсеткендей, "денсаулыққа зиянды әсерін азайтатын алкогольдің мөлшері аптасына нөл (95% CI 0.0–0.8) стандартты дозаны құрайды". Екінші жағынан, 2020 жылғы USDA жүйелі шолуы "төмен орташа тұтыну, ешқашан ішімдік ішпегендерге қарағанда өлім-жітім қаупін азайтумен байланысты" деген қорытындыға келді. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, "орташа" тұтыну әдетте күндізгі орташа мөлшермен анықталады, ал тұтынудың үлгілері әртүрлі болуы мүмкін және денсаулыққа қауіптер мен әсерлеріне (мысалы, күнделікті тұтынудан туындайтын әдетке айналуы немесе үзілісті түрде шамадан тыс алкоголь қолданудан туындайтын дозаның сызықты емес зиянды байланыстары) әсер етуі мүмкін. CDC мәліметінше, адамдардың ішімдік ішетін күндері ішетін мөлшеріне назар аудару маңызды. 2012 жылғы зерттеу шарап тұтыну мен сүйек минералдық тығыздығы арасында байланыс жоқ екенін анықтады.

Қатерлі ісік

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі алкогольді 1-топқа қатерлі ісік тудыратын заттар ретінде жіктеді.

Ас қорыту жүйесі

Гастрит және асқазан жарасымен байланысты Helicobacter pylori бактериясынан жұғу қаупі, орташа мөлшерде алкоголь ішкен кезде төмендеуі мүмкін.

Бас ауруы

Қызыл шараптан пайда болатын бас ауруының бірнеше себебі болуы мүмкін, олардың ішінде жүзім қабығынан немесе шараптағы басқа фенолды қосылыстардан шығатын гистамин мен таниндер бар. Шарапта сақтаушы ретінде қолданылатын сульфиттер бас ауруына себеп бола қоймайды.

Тамақ ішу

Шараптың тағаммен үйлестірілуінің ұзақ тарихы бар және ол тәбетті басып, тамақ қабылдауды азайтуға көмектеседі. Қызыл немесе ақ шараптың бір порциясы шамамен тағамдық энергия береді, ал десерт шараптары көбірек энергия береді. Көптеген шараптардың алкоголь құрамы шамамен 11% құрайды; алкоголь құрамы жоғары болған сайын, шараптың энергиялық құндылығы да жоғары болады.

Ауыр металдар

2008 жылы Лондонның Кингстон университетінің зерттеушілері қызыл шараптың құрамында басқа сусындармен салыстырғанда улы металдардың жоғары деңгейі бар екенін анықтады. Металл иондары, соның ішінде хром, мыс, темір, марганец, никель, ванадий және мырыш, басқа өсімдік негізді сусындарда да кездескенімен, сынақтан алынған шарапта барлық металл иондары, әсіресе ванадийдің мөлшері айтарлықтай жоғары болды. Қауіптілікті бағалау "мақсатты қауіптілік коэффициенттері" (THQ) арқылы есептелді, бұл химиялық ластаушыларға өмір бойы толумен байланысты денсаулық мәселелерін сандық бағалау әдісі. АҚШ-тағы Қоршаған ортаны қорғау агенттігі әзірлеген және негізінен теңіз өнімдерін зерттеу үшін пайдаланылатын THQ-ның 1-ден төмен болуы алаңдатуға себеп емес, ал мысалы, балықтағы сынап деңгейі 1 мен 5 аралығында THQ-ға ие болса, бұл алаңдатарлық жағдай. Зерттеушілер бір стақан шараптың металлдан улануға әкелмейтінін атап өтті, олардың THQ есептеулері 18 мен 80 жас аралығындағы орташа адамның күніне бір бөтелкенің үштен бір бөлігін (250 мл) ішуіне негізделгенін көрсетті. Алайда, олар талдаған қызыл шараптағы металл иондарының "жинақталған THQ мәндері" 125-ке дейін жетеді. Бұл нәтижелер бірнеше мәселелерге байланысты бірден дау тудырды: зерттеудің екіншілік деректерге сүйенуі; осы деректерге үлес қосқан барлық шараптар көрсетілген елдердің өкілі болды деген болжам; және жоғары концентрациялы иондарды, мысалы ванадийді, салыстырмалы түрде төмен деңгейдегі, мыс және марганец сияқты жалпы иондармен біріктіру. Кейбір басылымдарда белгілі бір шараптар мен жүзім сорттарының, нақты өндірушілердің немесе тіпті шарап өсіретін аймақтардың болмауы, шарапты таңдауда негіз ретінде пайдаланылмауы керек жалпылама жаңсақ қорытындыларға әкеп соқты. Бұл зерттеудің нәтижелерін кеңінен жариялаудан кейін, Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) "зерттеушілердің әртүрлі металдардың қауіптілігін қосып, әр шарап үшін соңғы баллды шығару тәсілінің мағынасы болуы мүмкін емес" деп алаңдаушылық білдірді. Салыстыру үшін, резерватролдың (транс-резерватролдың мөлшері әртүрлі) диеталық қоспаларында 500 мг-ға дейін болуы мүмкін. Жас, толық денелі қызыл шараптардағы еркін антоциандардың орташа концентрациясы шамамен 500 мг/л құрайды. Салыстыру үшін, 100 г жаңа піскен қарақат 300–700 мг, ал 100 г жаңа піскен қаражидек 603–1265 мг антоциандарды қамтиды. Тамақпен сіңгеннен кейін антоциандар тез және кең көлемде метаболизмге ұшырайды, бұл in vitro зерттеулерінен алынған биологиялық әсерлердің in vivo жағдайында көрінуі екіталай. Антоциандар әртүрлі аурулар үшін негізгі және ерте кезеңдегі клиникалық зерттеулерге түскенімен, олардың адам ағзасына пайдалы әсері бар екенін көрсететін жеткілікті дәлел жоқ. Антоциандардың белгілі бір қоректік зат емес екенін, оларға диеталық мазмұн деңгейін тағайындауға болмайтынын және оларды адам ауруларын емдеу үшін дәрі ретінде реттеуге болмайтынын атап өткен жөн. Дін әлі де шарапты денсаулық үшін пайдалануды қолдауға маңызды рөл атқарып келді. Яһудилердің Талмудында шарап "барлық дәрілердің ең бастысы: шарап жетіспеген жерде дәрілер қажет болады" деп жазылған. Тімотеге жазған бірінші хатында апостол Павел жас әріптесіне асқазан мен сіңіру үшін ара-тұра шарап ішуді ұсынды. Ислам дінінде барлық алкогольге шектеулер қойылған болса да, 11 ғасырдағы парсы дәрігері Авиценна шараптың ас қорытуға тиімді көмекші екенін, бірақ заңдарға байланысты, жараларды таңу кезінде дезинфекциялау үшін ғана пайдалануға рұқсат етілгенін атап өтті. Орта ғасырлардағы католик монастырлары да медициналық емдеу үшін шарапты үнемі қолданды.

In 2008, researchers from Kingston University in London discovered red wine to contain high levels of toxic metals relative to other beverages in the sample. Although the metal ions, which included chromium, copper, iron, manganese, nickel, vanadium and zinc, were also present in other plant based beverages, the sample wine tested significantly higher for all metal ions, especially vanadium. Risk assessment was calculated using "target hazard quotients" (THQ), a method of quantifying health concerns associated with lifetime exposure to chemical pollutants. Developed by the Environmental Protection Agency in the US and used mainly to examine seafood, a THQ of less than 1 represents no concern while, for example, mercury levels in fish calculated to have THQs of between 1 and 5 would represent cause for concern. The researchers stressed that a single glass of wine would not lead to metal poisoning, pointing out that their THQ calculations were based on the average person drinking one third of a bottle of wine (250 ml) every day between the ages of 18 and 80. However the "combined THQ values" for metal ions in the red wine they analyzed were reported to be as high as 125. The findings sparked immediate controversy due to several issues: the study's reliance on secondary data; the assumption that all wines contributing to that data were representative of the countries stated; and the grouping together of poorly understood high concentration ions, such as vanadium, with relatively low level, common ions such as copper and manganese. Some publications pointed out that the lack of identifiable wines and grape varieties, specific producers or even wine regions, provided only misleading generalizations that should not be relied upon in choosing wines. In a news bulletin following the widespread reporting of the findings, the UK's National Health Service (NHS) were also concerned that "the way the researchers added together hazards from different metals to produce a final score for individual wines may not be particularly meaningful". For comparison, dietary supplements of resveratrol (trans resveratrol content varies) may contain as much as 500 mg.

Resveratrol is a stilbenoid phenolic compound found in wine produced in the grape skins and leaves of grape vines. Typical concentrations of free anthocyanins in full bodied young red wines are around 500 mg per liter. For comparison, 100 g of fresh bilberry contain 300–700 mg and 100 g FW elderberry contain around 603–1265 mg. Following dietary ingestion, anthocyanins undergo rapid and extensive metabolism that makes the biological effects presumed from in vitro studies unlikely to apply in vivo. Although anthocyanins are under basic and early stage clinical research for a variety of disease conditions, there exists no sufficient evidence that they have any beneficial effect in the human body. to emphasize that anthocyanins are not a defined nutrient, cannot be assigned a dietary content level and are not regulated as a drug to treat any human disease. Religion still played a significant role in promoting wine's use for health. The Jewish Talmud noted wine to be "the foremost of all medicines: wherever wine is lacking, medicines become necessary." In his first epistle to Timothy, Paul the Apostle recommended that his young colleague drink a little wine every now and then for the benefit of his stomach and digestion. While the Islamic Koran contained restrictions on all alcohol, Islamic doctors such as the Persian Avicenna in the 11th century AD noted that wine was an efficient digestive aid but, because of the laws, were limited to use as a disinfectant while dressing wounds. Catholic monasteries during the Middle Ages also regularly used wine for medical treatments.

Тұтыну тәуекелдері

Таза ішу суының жетіспеуі медицинада шараптың танымалдылығының бір себебі болуы мүмкін. 1892 жылы Гамбургтағы холера эпидемиясы кезінде аурудың таралуын бақылау үшін суды зарарсыздандыру үшін шарап қолданыла берді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында алкогольдің және оның денсаулыққа әсері туралы көзқарастар өзгере бастады. Арақайнаушылыққа қарсы қозғалыс алкоголизмнің зиянын жариялап, күш алды, ал медициналық мекемелер оны ауру деп мойындады. Алкогольдің ұзақ және қысқа мерзімді әсерлерін зерттеу медициналық қауымдастықтың көптеген өкілдерін шараптың медицина мен диетадағы рөлін қайта қарастыруға итермеледі. Эпидемиологиялық зерттеулер қызыл шарапты тұтыну француз парадоксына қолдау көрсетуі мүмкін екенін көрсетсе де, 2017 жылға дейін оны растайтын жеткілікті клиникалық деректер жоқ.