1318 жылғы Ирландия шайқасы: Фохерт шайқасы Эдуард Брюс басқарған шотланд-ирландиялық әскердің жеңілісімен аяқталды. Ирландияның жоғары патшалығына қайта оралу әрекеті тоқтатылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1318 жылы Ирландиядағы шайқас
1318 Battle in Ireland
Фохарт шайқасы (немесе Дандалк шайқасы) 1318 жылдың 14 қазанында Джон де Бермингем (кейіннен 1-ші Лоут графы) және Эдмунд Батлер, Каррик графы бастаған ағылшын-ирланд күштері мен Шотландия королі Роберт I-нің ("Роберт Брюс") інісі, Каррик графы, принц Эдвард Брюс басқарған шотланд және ирланд армиясы арасында өтті. Бұл Шотландияның тәуелсіздігі үшін жүргізілген бірінші соғыстың, және дәлірек айтқанда, Ирландиядағы Брюс соғыстарының шайқасы болды. Брюстің шайқаста жеңілуі мен қаза болуы Ирландияның жоғары билеушілігін қайта жаңғырту әрекетіне нүкте қойды. Бұл сонымен қатар, Шотландияның тәуелсіздік соғысында ағылшындарға қарсы екінші фронт ашуға тырысқан король Роберттің әрекетін уақытша тоқтатты.
The Battle of Faughart (or Battle of Dundalk) was fought on 14 October 1318 between an Anglo Irish force led by John de Bermingham (later created 1st Earl of Louth) and Edmund Butler, Earl of Carrick, and a Scottish and Irish army commanded by Prince Edward Bruce, Earl of Carrick, brother of King Robert I of Scots ('Robert the Bruce'). It was a battle of the First War of Scottish Independence and more precisely the Irish Bruce Wars. The defeat and death of Bruce at the battle ended the attempt to revive the High Kingship of Ireland. It also ended, for the time being, King Robert's attempt to open up a second front against the English in the Wars of Scottish Independence.
Бірге тұрған Гелдік патшалық
1314 жылы Баннокберн шайқасында король Роберттің Англия королі Эдуард II-ге қарсы жеңісі Шотландия Корольдігінің тәуелсіздігін қамтамасыз еткенмен, бұл шотландтардың Англиямен соғысын аяқтауға жақындатқан жоқ. Шотландияның Англияның солтүстік округтеріне жасаған шабуылдары да саяси және әскери шындыққа немқұрайлы қараған ағылшын патшасына көп әсер етпеді. Осы тұрақсыз жағдайды шешу үшін одан да шешуші шара қажет болды. Ол 1315 жылы Ирландиядан келген шақыру арқылы іске асты. Генрих II заманынан бері Англия патшалары Ирландияның иелері деп мәлімдеген. Ағылшын қоныс аударушылары Ирландияға, әсіресе Дублиннің солтүстігі мен оңтүстігіндегі жағалау бойына орналасқан. Бірақ ирландтық патшалар мен феодалдар әлі де үлкен дәрежеде автономияға ие болды, әсіресе солтүстік және батыста, ал ағылшын үкімділігі көбінесе тұрақсыз сипатта болды. Шотландиямен соғысты жалғастыруда Эдуард II ирландтардан адамдар мен материалдық ресурстарды көп талап етті, бұл елді қаржылық қиындыққа итермеледі. Ұзақ жылдар бойы Ольстер аристократиясымен саяси және жеке байланыстарды сақтап келген король Роберт ирландтардың наразылығын өзінің жауына қарсы тиімді пайдалануға болатынын түсінді. Ол екі ұлттың ортақ тегін еске түсіретін хаттармен жергілікті ирланд патшалары мен дін қызметкерлеріне елшілерді жіберді және оларға бостандықтарын қайтаруға көмектесуді ұсынды. Тир-Еогеннің патшасы Домналл О’Нилл ағылшындарға қарсы көмек сұрап, Шотландия пэрлігінде Каррик графы болған король Роберттің інісі, принц Эдвард Брюске Ирландия патшалығын ұсынды. Брюс ағайындыларының аналық тарапынан О’Нилл руымен туыс екеніне сенімді. 1315 жылдың мамыр айында Эдвард Брюс экспедициялық күшпен бірге Каррикфергус қамалының жанындағы Ларнеге қонды, «гелдік интернационализм» рухын оятуға дайын.
Although King Robert's victory over King Edward II of England at the Battle of Bannockburn in 1314 had effectively secured the independence of the Kingdom of Scotland, it did not bring the Scots' war with England any closer to an end. Even repeated Scots raids into the northern counties of England had little effect on an English king seemingly blind to political and military realities. Something more decisive was needed to end the stalemate. It came in 1315 with an invitation from Ireland. Since the time of Henry II , the Kings of England had also claimed to be the Lords of Ireland. English settlers had taken root in Ireland, chiefly along the eastern seaboard, north and south of Dublin. But Gaelic Irish kings and lords still enjoyed a large measure of autonomy, especially in the north and west, and English control was often of a fluctuating nature. In continuing the war with Scotland, Edward II had made heavy demands on the Irish, both for men and materials, pushing the country close to the point of financial ruin. King Robert, who long maintained political and personal contacts with the aristocrats of Ulster, decided that Irish discontent could be usefully employed against his enemy. He sent envoys to the native Irish kings and clergy with letters invoking the common ancestry of the two nations, and offering to help them recover their liberty. Domnall Ó Neill, king of Tír Eoghain, responded, asking for aid against the English and offering the kingship of Ireland to King Robert's brother, Prince Edward Bruce, who was Earl of Carrick in the Peerage of Scotland. The Bruce brothers are believed to have been related by blood to the Ó Néill clan through their maternal line. In May 1315 Edward Bruce landed with an expeditionary force at Larne
near Carrickfergus Castle, ready to conjure up the spirit of "Gaelic internationalism".
Жоғары Патша
Брюске бірнеше жергілікті басшылар қосылды және англо-ирланд аристократиясына қарсы алғашқы табыстарға қол жеткізді. Ол алғашқы шайқасын Мори жотасындағы Джонсборо маңында жеңіп, 29 маусымда жақын орналасқан Дундалк қаласын басып алды. Брюс өзінің екі маңызды қарсыласы – Ричард де Бург, Ольстер графы, және Эдмунд Батлер, Ирландия пэрлігінің Керрик графы және Ирландияның әділ судьясы арасындағы дау-жанжалдарды пайдаланып, оларды біртіндеп жеңді. Де Бург, король Роберттің әкесінің де қалыңдығы, 10 қыркүйекте Антрим графтығындағы Коннор шайқасында, ал Батлер 1316 жылғы 1 ақпанда Килдэрдегі Скеррис шайқасында жеңілді. Эдуард енді Дундалкқа баруға мүмкіндік алды, онда ол 1316 жылғы 2 мамырда Маледон төбесінде Жоғарғы Патша болып таж кигізілді. 1316 жылдың көктемінде ирландтық экспедициясы стратегиялық сәттілікке жеткендей көрінді. Дегенмен, бұл ең қолайсыз кезде болды. Ирландияда, Еуропаның көп бөлігіндегідей, ауа райы нашар болғандықтан, кейіннен бұл кезең шағын мұз дәуірімен салыстырылды. Тарихшылар бұл оқиғаны "1315-1317 жылдардағы Ұлы ашаршылық" деп атайды. Егін өнімділігі төмендеп, адамдар аштықтан қапа болды. Жергілікті жабдықтау көздеріне байланысты Брюстің жорықтары үлкен ауқымдағы қарақшылық шабуылдарына айналды, олар бұрыннан-ақ қиын жағдайдағы шаруалардың есебінен жүзеге асырылды. Осы жағдайларда келттердің күткен туыстығы іске аспағаны таңқаларлық емес, көптеген ирландтықтар үшін шотландтар ағылшын қоныс аударушылардан жақсырақ емес, тіпті нашаррақ болды. Осы кезеңге қатысты Коннахт трактатында "Біздің шетелдіктерден гөрі нашар шотланд шетелдіктері" деп жазылған. Нәтижесінде, Брюс нағыз Жоғарғы Патша ретінде әрекет ете алмай, тек солтүстіктің бір бөлігінде ғана билік жүргізе алды, және оны сол жерде қамтамасыз ету және жабдықтау мәселелері ұстап тұрды. Кеңейтуге тырысу мүмкіндігі 1318 жылға дейін күтілуге тиіс болды, ол кезде ауа райы мен егін жинау жақсарды.
Bruce was joined by several local chieftains and gained some early successes against the Anglo Irish aristocracy. He won his first engagement near Jonesborough in the Moyry Pass and sacked nearby Dundalk on 29 June. Bruce was able to exploit disputes between his two leading opponents—Richard de Burgh, Earl of Ulster, and Edmund Butler, Earl of Carrick in the Peerage of Ireland and Justiciar of Ireland, and defeat them piecemeal. De Burgh, King Robert's own father in law, was routed at the Battle of Connor in County Antrim on 10 September, and Butler at the Battle of Skerries in Kildare on 1 February 1316. Edward was then secure enough to proceed to Dundalk, where he was crowned High King on the hill of Maledon on 2 May 1316. By the spring of 1316, it looked as if the Irish venture was to be a strategic success. It came, however, at the worst possible time. In Ireland, as elsewhere across much of Europe, the weather was so bad that the whole period was later likened to a mini ice age. Historians refer to the "Great Famine of 1315–1317". Crops failed and people began to starve. Depending on local sources of supply, Bruce's campaigns began to resemble nothing more than large scale plundering raids, carried out at the expense of an already desperate peasantry. In these circumstances it is hardly surprising that the supposed kinship of the Celts failed to materialise, and for most Irish the Scots were little better, if not worse, than the English settlers with whom they were familiar. A Connacht tract of this time refers to "Scottish foreigners less noble than our own foreigners". In the end, rather than acting as a true High King, Bruce could wield power in only parts of the north, and he was held there by problems of provisioning and supply. The opportunity to attempt an extension had to wait until 1318, when the weather, and the harvest, improved.
Фохарт
Өкінішке орай, дереккөздер Фаухарт шайқасының егжей-тегжейлі ақпаратын және тарихын толыққанды жеткізбейді. Шотландтық жылнамашы Джон Барбурдың сөзіне қарағанда, Эдвард Брюс өзінің жеңілісіне өзі себепкер болды, Шотландиядан күше түсуін күтпей, 20 000 сарбаздық жау әскерімен (оның есебінде) шайқасуға шешім қабылдады. Бұл пікір Клонмакноаз жылнамасында да қолдау табады, онда «жеңіске өзі қол жеткізуге құштар болғандықтан, [Сэр Джон Стюарттың] бауырын күтпеді» деп жазылған. Ол 14 қазан күні Дундалктан шалқары орналасқан Фогарт төбесіне орналасты. Ирландиялық одақтастары жаудың басым күштерімен шайқасуға қарсылық білдіргенде, Брюс оларды төбенің үстіне, тылға орналастырды, ал 2000 шотланд әскерін жаудың шабуылына қарсы тұруға қалдырды. Алайда, Барбурдан өзгеше, ағылшын деректерінің бастысы – Ланеркост жылнамасы, Брюс Дундалкқа «Ирландияға жеткен үлкен шотланд әскерімен» келгенін айтады. Бұл үш ағылшын қолбасшысы – Джон де Бермингем, Эдмунд, Лорд Кэррик және Армағ архиепископы Роланд Джойсқа шабуыл жасалғанын көрсетеді, бірақ бұл шабуыл асығыс және ұқыпсыз болды. Ланеркост одан кейін болған оқиғаны ең нақты сипаттайды:
Unfortunately, the sources provide little in the way of detail and background for the Battle of Faughart. According to John Barbour, the Scottish chronicler, Edward Bruce was the architect of his own defeat, deciding to engage a larger enemy force (20,000 strong in his account) without waiting for reinforcements from Scotland, a view which finds some support in the Annals of Clonmacnoise, where it is recorded that "anxious to obtain the victory for himself, he did not wait for his [Sir John Stewart's] brother." He took up position on the rising ground at Faughart, not far from Dundalk, on 14 October. When his Irish allies objected to facing a stronger enemy force in battle Bruce responded by placing them in the rear, close to the top of the hill, leaving some 2000 Scots troops to face the enemy onslaught. In contrast to Barbour, the Lanercost Chronicle, the chief English source, says that Bruce approached Dundalk "with a great army of Scots which had already arrived in Ireland." It would seem that the three English commanders—John de Bermingham, Edmund, Lord Carrick, and Roland Joyce, Archbishop of Armagh—were themselves attacked, though in a somewhat impetuous and haphazard fashion. Lanercost gives by far the clearest description of the action that followed:
Шотланд әскері үш колоннаға бөлінді, олар бір-бірінен соншалықты алыс болғандықтан, бірінші колонна екіншісі келгенге дейін, ал екіншісі үшіншісі келгенге дейін қирады, Эдуардпен бірге келген үшінші колонна көмектесе алмай қалды. Осылайша үшінші колонна да бұрынғы екеуі сияқты жеңіліске ұшырады. Эдуард сол сәтте құлап, өлгеннен кейін басы кесілді, ал денесі төрт бөлікке бөлініп, Ирландияның төрт маңызды аймағына жіберілді.
The Scots were in three columns at such a distance from each other that the first was done with before the second came up, and then the second before the third, with which Edward was marching could render any aid. Thus the third column was routed just as the two preceding ones had been. Edward fell at the same time and was beheaded after death; his body being divided into four quarters, which were sent to the four chief quarters of Ireland
Қайтыс болғандардың нақты саны белгісіз, бірақ отыздан астам шотланд рыцары мен сексеннен астам қарулы адамның қаза тапқаны белгілі. Қаза тапқандардың арасында Мак Руайдри («Гебридтер патшасы») және Мак Домхнайл («Аргайл патшасы») болды. Бұл шотланд әскерінің көп бөлігі, мүмкін, толығымен Батыс аралдарының гейлдерінен және Брюстің өзінің Айрширдегі Каррик графынан алынғанын көрсетеді. Жеңілістен кейін Шотландияның Ольстердегі позициясы күрт нашарлады: 2 желтоқсанда Каррикфергус қамалы қайта басып алынды. Джон де Бермингем жеңіске үлкен үлес қосты және Англияның риза патшасы оны Лоут графы етіп тағайындады. Бұл Шотландияның Ирландия ісіне қатысуының соңы болмады, бірақ енді бұрынғыдай билеуші патшалар болмады. Шотландияның Ирландиядағы әрекеті кейбір жағынан сәтсіз болғанымен, Шотландия королі Роберт Брюстің мақсатына қызмет етті, себебі ағылшыздар енді Шотландияның батыс теңіз жағасына шабуыл жасау үшін Ирландиядағы базаны пайдалана алмады.
We have no precise figures for the number slain, though it is known that thirty Scottish knights and more than eighty men at arms died. The dead included a Mac Ruaidhrí ("King of the Hebrides") and a Mac Domhnaill ("King of Argyll"). This would suggest that most, if not all, of the Scottish force was drawn from the Gaels of the Western Isles and from Bruce's own earldom of Carrick in Ayrshire. Defeat was followed by the almost complete collapse of the Scottish position in Ulster: Carrickfergus castle was recaptured on 2 December. John de Bermingham received most of the credit for the victory, and was created Earl of Louth by a grateful King of England. It was not to be the end of Scottish involvement in Ireland; but there were to be no more high kings. While in some ways a failure, the Scottish adventure in Ireland did serve the purpose of Scotland's King Robert the Bruce, as never again were the English able to use a base in Ireland to mount an attack on the western seaboard of Scotland.
Негізгі
Барбор, Джон, «Брюс», ред. А. А. М. Дункан, 1964 жыл
«Ланеркост жылнамасы», ред. Х. Максвелл, 1913 жыл.
Barbour, John, The Bruce, ed. A. A. M. Duncan, 1964
The Lanercost Chronicle. ed. H. Maxwell, 1913