Кіріспе

Көршілікті жоспарлау – қала құрылысының бір түрі, оның арқасында кәсіби қала жоспарлаушылар мен жергілікті тұрғындар жаңа және бар аудандарды қалыптастыруға ұмтылады. Бұл ауданның нақты жоспарын жасау процесін, мысалы, қатысушылық жоспарлау арқылы, немесе аудан мәселелері шешілетін үздіксіз процесті білдіруі мүмкін. Ауданды кеңістіктік бірлік ретінде қарастыру тарихы ұзақ және даулы. 1915 жылы Роберт Э. Парк пен Э. В. Берджесс «аудан» тұжырымдамасын қала құрылысына әсер ететін экологиялық ұғым ретінде ұсынды. Содан бері ауданға қатысты көптеген тұжырымдамалар мен идеялар пайда болды, оның ішінде аудандық бірлік тұжырымдамасы ерекше ықпалды болды. АҚШ-та ауданды жоспарлау тарихы бір ғасырдан астам. Қала жоспарлаушылары осы процесті қоғамдық жіктелу, экономикалық маргинализация және қоршаған ортаның нашарлауы сияқты әлеуметтік проблемалармен күресу үшін пайдаланды. Бұл тұжырым Ұлыбританияда жаңа қалаларды салу кезінде жартылай қолданылды. 2011 жылғы Жергілікті билік туралы заңға сәйкес Англияда бұл процесс қоғамдық бастамамен жоспарлаудың бір түрі ретінде қайта жандандырылды.

Англиядағы көршілікті жоспарлау

Англияда 2011 жылғы Локализм заңымен аудандық жоспарлаудың заңдық түрі енгізілді. Бұл, тағайындалған білікті органдарға (ауылдық немесе қалалық кеңес, немесе жергілікті тұрғындардан құралған аудандық форум) тиісті аудан үшін жоспарлау саясатын белгілейтін аудандық даму жоспарын жасауға мүмкіндік берді. Аудандық даму жоспандары, жергілікті референдумға жіберілгенге дейін тәуелсіз сарапшыны қанағаттандыратын белгілі бір негізгі талаптарды өтеуі керек. Егер референдум сәтті аяқталса, аудандық даму жоспары болашақ жоспарлау шешімдерінде жергілікті жоспарлау органы ескеретін заңмен бекітілген жоспарлау құжатына айналады.

Қатысуды сынға алу

Көршілікті жоспарлау арқылы халықтың қатысуын ынталандыруға жасалған әрекеттер кеңінен сынға ұшырады. Әсіресе, халықтың басқаруға мүдделі тараптардың ықпалына ілігіп, қатысушылық жобаларына наразы болып қалған қауымдастықтардың жағдайына қатысты алаңдаушылықтар бар. Англияда, қауымдастықтар міндетті түрде Көршілікті Дамыту Жоспарларын жасауға құқылы, сондай-ақ, көршілікті жоспарлау тұрғын үй нарығындағы тұрақтылықты және әлеуметтік мақсатты ілгерілеткені дәлелденді. Дегенмен, бұл қауымдастықты күшейтудің орнына, тұрғын үйді өсіруге тым көп назар бөлгені үшін де сынға ұшырады. Көршілікті жоспарлаудың күрделі және көбінесе қиын процесс екені, оның негізінен жақсы жағдайдағы, ауылдық аймақтарда жүзеге асырылатыны ұзақ жылдардан бері айтылып келеді. Зерттеушілер Англиядағы Көршілікті жоспарлаудың демократиялық заңдылығына күмән келтірді, себебі жоспарды жүзеге асыратын адамдар жалпы қауымдастықтың өкілі болып табылмайды.