Кіріспе

Roșia Montană (, "Таулардың Рошиясы"; Alburnus Maior; Verespatak, ; Goldbach, Rotseifen) – Румынияның Батыс Трансильваниядағы Апусени тауларында орналасқан Alba округіне қарасты коммуна. Ол Рошеии аңғарында орналасқан, және осы аңғар арқылы Рошия Монтань өзені ағып өтеді. Коммуна он алты ауылдан тұрады: Бэлмошешти, Блидешти, Бунта, Кэрпиниш (Абрудкерпенеш), Коста Хенций, Корна (Сзарваспатак), Куратури, Дэроая, Гэрда Бэрбулешти, Гура Рошии (Верспатактторка), Якобешти, Игнэтешти, Рошия Монтана, Шоал, Царина және Вэртоп (Вартоп). Аймақтың бай минералды ресурстары рим дәуірінен бұрыннан-ақ пайдаланылып келеді. Мемлекеттік алтын кені 2006 жылдың соңында, Румынияның Еуропалық Одаққа қосылуы алдында жабылды. Канаданың Gabriel Resources компаниясы жаңа кен орнын ашуды жоспарлап отыр. Бұл, бір жағынан, римдік кен өндірісінің қалдықтарының қаншалықты сақталары және Байа-Мареде болған цианид ластануының қайталану қаупі туралы дау тудырды, екінші жағынан, кен өндірісінің елдің кедей және дамымаған бұл бөлігіне қандай пайда әкелері туралы пікірталас туды. Рошия Монтанадағы кен өндірісіне қарсы науқан Румыниядағы соңғы 20 жылдағы ең ірі наразылық науқандарының бірі болды. Greenpeace және Румын академиясы сияқты көптеген ұйымдар жобаға қарсылық білдірді. 2013 жылдың күзінде өткен жалпыұлттық наразылықтардан кейін, 2014 жылдың 3 маусымында депутаттар палатасы жобаны мақұлдамады. Сонымен қатар, Рошия Монтана 2015 жылғы 30 желтоқсандағы Мәдениет министрлігінің бұйрығымен ұлттық маңызы бар тарихи ескерткіш ретінде жарияланды. Осыған байланысты, аймақтағы өнеркәсіптік қызметке тыйым салынды.

Тарих

Трансильванияның "Алтын төртбұрышында" тас дәуірінің соңынан бері алтын өндірудің археологиялық және металлургиялық куәліктері бар. Бұл қауым, сол кезде Альбурн Майор деп аталған, римдіктер Траян билігінде Оңтүстік Далмациядан келген иллириялықтармен бірге кеншілер қаласы ретінде құрылған. Қала туралы ең алғашқы жазба 131 жылдың 6 ақпанында жасалған балауыз тақташасында кездеседі. Археологтар қалада ежелгі тұрғын үйлер, зираттар, шахта галереялары, кеншілік құралдары, 25 балауыз тақташа және Карпени төбесінде шоғырланған грек және латын тіліндегі көптеген жазуларды тапты. Римдіктер 271 жылы Дакиядан кетіп қалды. Кен өндіру орта ғасырларда неміс (Трансильваниялық саксон) көшпенділерінің күшімен қайта басталған сияқты, римдіктерге ұқсас техникаларды қолданып. Бұл 16 ғасырдың ортасына дейін жалғасты. Австрия империясы кезінде императорлық биліктің ынталандыруымен кен өндірісі кеңейді. Карл VI 1733 жылы аймақтағы жұмыспен қамтудың басым бөлігін құрайтын тоғандардың (tăuri) құрылысын қаржылады. Кен Гура Рошииде флотациялық концентрлендіріліп, содан кейін Бая-де-Ариеште цианидпен сіңірілді. 2004 жылы бұл кенішке жылына 3 миллион АҚШ доллары көлемінде субсидия қажет болды. Бірнеше жылдан кейін Рошиа Монтана айманындағы кен өндіру лицензиясы Minvest Deva SA (RAC Deva-ның мұрагері) компаниясынан Roșia Montană Gold Corporation (RMGC) компаниясына берілді. RMGC-нің 80% үлесі Торонтода тіркелген Gabriel Resources компаниясына, ал 19,3% Minvest арқылы Румыния үкіметіне тиесілі. Жоба аясында Roșia Montană Gold Corporation (RMGC) 17 жыл ішінде 225 тонна алтын және 819 тонна күміс өндіруді жоспарлап отыр, бұл үлкен аумақты қазуды және төрт кен орнын құруды қамтиды – алғашқы екеуі бұрынғы кен орнындағы Cirnic және Cetate-де, екінші кезеңде Jig және Orlea-да. 250 миллион тоннаға дейін цианид қосылған қалдықтар Корна аңғарындағы 185 метрлік бөгеттің артындағы тоғанға жиналады. Компания қаладағы үйлерді сатып ала бастады, бірақ шамамен 100 тұрғын сатудан бас тартты және экологтар, сәулетшілер, археологтар мен заңгерлердің қолдауымен корпорациямен және мемлекетпен соттасты. Greenpeace сияқты ірі үкіметтік емес ұйымдар мен Еуропалық Жасыл партиялар федерациясы сияқты саяси ұйымдар да қарсылық білдірді. 2005 жылдың тамызында Канада үкіметі Gabriel Resources жобасын қолдайтынын мәлімдеді, ал 2005 жылдың қазанында Венгрияның Қоршаған орта министрі Миклош Персаньи Венгрия үкіметі жобаға қатаң қарсы екенін хабарлады. Венгрияның тарихи шіркеулері ортақ венгр мәдени мұрасының бөлігі болып табылатын ескерткіштер мен шіркеулерге қауіп төнуіне ерекше алаңдады. 2013 жылы Виктор Понта үкіметі жобаны бастауға кедергі келтірген экологиялық және мұралық ережелерді айналып өтуге мүмкіндік беретін жаңа заңды парламентке жіберуді жариялады. Бұл 2013 жылы елдің ірі қалаларында Рошиа Монтана жобасына қарсы наразылықтарға әкелді. 2013 жылдың қарашасында Сенат тау-кен жобасының жүзеге асуына жол ашатын заң жобасын қабылдамады. Бұған дейін парламенттік арнайы комиссия заң жобасының мәтіні жеткіліксіз деп шешіп, бүкіл Румыния бойынша ірі тау-кен жобаларын жүзеге асыру үшін жаңа заңды енгізуді ұсынған болатын. Заң жобасын қабылдамау тау-кен жобасының аяқталуын білдіруі мүмкін деген болжамдардың арасында Gabriel компаниясы бұл "Рошиа Монтананы дамытудың келесі кезеңін анықтаудағы алғашқы қадам" екенін мәлімдеді.

ФанФест фестивалі

Рошиа Монтанада 2004 жылдан бері әр жылдың тамыз айында бірнеше ҮЕҰ (Үкіметтік емес ұйымдар) Рошиа Монтананы сақтау науқанына көмек көрсету мақсатында тегін музыка фестивалін ұйымдастырып келеді. "FânFest" (румын тілінде "Fân" сөзі "шонжа" дегенді білдіреді) фестивалінде Ада Милеа, Луна Амара, Шукар Коллектив, Тимпури Ной, Сармалеле Реси, Вица де Ви сияқты көптеген танымал румындық топтар мен әншілер, сондай-ақ Молдова Республикасынан Здоб и Здуб өнер көрсетеді. Барлық артистер науқанға қолдау көрсету және көркемдік әртүрлілікті, көпмәдениеттілікті тойлау үшін тегін өнер көрсетеді. Үш күндік FânFest іс-шарасында мәдени, экологиялық, музыкалық және табиғаттағы іс-шаралардың кең ауқымы ұсынылады, сонымен қатар түрлі шеберлік сабақтарына қатысуға мүмкіндік бар. Басты сахнада рок, джаз, фолк, регги және әлемдік музыка орындайтын топтар өнер көрсетеді. 2006 жылғы FânFest аясында театр мен би қойылымдары, бейне көрсетілімдері және басқа да мәдени, экологиялық және әлеуметтік іс-шаралар ұйымдастырылған екінші "Альтернативті іс-шаралар" шатыры жұмыс істеді. 2005 жылғы шараға шамамен 10 000 адам, ал 2006 жылғы шараға 15 000-ға жуық адам қатысты.