Кіріспе

Мінез-құлық әсері

Ғылыми зерттеулер мен психотерапияда субъект күту әсері – зерттеу нысаны белгілі бір нәтиже күткенде және осылайша нәтижеге бейсана түрде әсер еткенде немесе күтілген нәтиже туралы мәлімдегенде туындайтын реактивтіліктің бір түрі. Бұл әсер эксперименттердің нәтижелерін (әсіресе адамдарға қатысты зерттеулерде) айтарлықтай бұрмалағандықтан, оны жою үшін қос соқыр әдістеме қолданылады. Байқаушы күту әсері сияқты, ол көптеген тәжірибелерде түсініксіз нәтижелердің себебі болуы мүмкін. Субъект күту әсері көбінесе медицинада кездеседі, онда ол күтудің бағытына байланысты плацебо немесе ноцебо әсерін сезінуге әкелуі мүмкін.

Мысал

Осы әртүрлі әсерлерді қамтитын мысал келтірейік: Әйел адам бір мәселесімен дәрігерге келеді. Дәрігер диагнозды нақты қойып, содан кейін диагнозды және қалпына келу жолын анық түсіндіреді. Егер дәрігер мұны сенімді түрде жасаса, оны сабырландырып, қорқынышын сейілтіп, үміт сіңірсе, ол оң көзқарас арқасында плацебо әсерін сезініп, жазығу процесіне көмектеседі. Ал егер дәрігер оған көп уақыт бөлмесе, диагнозға күмәнданып, жай ғана рецепт жазып, "бұл кейде көмектеседі" деген сөздермен бірге, мүмкін болатын қауіпті жағымсыз әсерлер туралы да айтса (мысалы, пациент көршісімен сөйлесіп, ол да дәл осылай жағымсыз әсерлер туралы айтса), онда теріс күту, яғни ноцебо әсеріне ұшу ықтималдығы арта түседі.