Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон теңіз тарихына шолу
Overview of Japanese naval history
Жапонияның теңіз тарихы Яйои дәуірінде б.з.д. 3 ғасырда Азия континентінің мемлекеттерімен алғашқы байланыстардан бастау алады. Ол 16 ғасырда, Еуропа елдерімен мәдени алмасу және Азия континентімен кең көлемді сауда жасау кезінде қазіргі заманға дейінгі белсенділіктің ең жоғары деңгейіне жетті. Токугава сёгунатының билігінде екі ғасырдан астам уақыт бойы өзін-өзі оқшаулау саясатын ұстанғаннан кейін, Жапонияның теңіздік технологиялары Батыс елдерінің теңіз күштерімен салыстырғанда ескірген болатын. 1854 жылы Перри экспедициясы арқылы АҚШ-тың араласуы нәтижесінде ел теңіз шектеулерінен бас тартуға мәжбүр болды. Бұл және басқа да оқиғалар Мейдзи қайта жаралуына әкелді, ол император билігінің қайта өркендеуімен және Жапон империясының отаршылдық саясатымен бірге жүретін қарқынды жаңғырту мен индустрияландыру кезеңі болды. 1868 жылы Жапония Азиядағы алғашқы индустрияланған елге айналды, ал 1920 жылы Жапон императорлық теңіз күштері әлемдегі үшінші ірі теңіз күштеріне ие болды және Екінші дүниежүзілік соғыстың алдындағы кезеңде ең заманауи деп есептелді. Жапон императорлық теңіз күштері 1894–1895 жылдардағы Қытай-жапон соғысы, 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы және Екінші дүниежүзілік соғыстың басындағы теңіз шайқастары сияқты, кейде өте күшті қарсыластарға қарсы сәттілікке жеткен. 1945 жылы, соғыс аяқталар алдында, теңіз күштері АҚШ теңіз күштерімен толық дерлік жойылды. Қазіргі Жапонияның теңіз күштері Жапонияның өзін-өзі қорғау күштерінің (JSDF) құрамындағы Жапония теңіз өзін-өзі қорғау күштерінің (JMSDF) бөлімшесі болып табылады. 2015 жылы Credit Suisse компаниясы JMSDF-ті әлемдегі төртінші ең күшті әскери күш деп бағалады. Алайда, одан кейін Жапония континентпен байланысы үшін кездейсоқ теңіз қызметіне толық тәуелді, оқшауланған арал айманына айналды. Континентке ең қысқа теңіз жолы (Хоккайдодан Сахалинге дейінгі қиын солтүстік бағыттан басқа) Корея түбегі мен Цусима аралы арасындағы шамамен 50 километрлік екі ашық су кеңістігін, содан кейін Цусимадан Кюсю аралына дейінгі қашықтықты қамтиды.
The naval history of Japan began with early interactions with states on the Asian continent in the 3rd century BCE during the Yayoi period. It reached a pre modern peak of activity during the 16th century, a time of cultural exchange with European powers and extensive trade with the Asian continent. After over two centuries of self imposed seclusion under the Tokugawa shogunate, Japan's naval technologies became outdated compared to Western navies. The country was forced to abandon its maritime restrictions by American intervention with the Perry Expedition in 1854. This and other events led to the Meiji Restoration, a period of frantic modernization and industrialization accompanied by the re ascendance of the Emperor's rule and colonialism with the Empire of Japan. Japan became the first industrialized Asian country in 1868, by 1920 the Imperial Japanese Navy was the third largest navy in the world and arguably the most modern at the brink of World War II. The Imperial Japanese Navy had a history of successes, sometimes against much more powerful foes as in the 1894–1895 Sino Japanese War, the 1904–1905 Russo Japanese War, and early naval battles during World War II. In 1945, towards the end of the conflict, the navy was almost completely destroyed by the United States Navy. Japan's current navy is a branch of the Japan Self Defense Forces (JSDF) called the Japan Maritime Self Defense Force (JMSDF). In 2015, the JMSDF was ranked by Credit Suisse as the fourth most powerful military in the world. After that period however, Japan became an isolated island territory, depending entirely on sporadic naval activity for its interactions with the continent. The shortest seapath to the continent (besides the inhospitable northern path from Hokkaidō to Sakhalin) then involved two stretches of open water about 50 kilometers wide, between the Korean peninsula and the island of Tsushima, and then from Tsushima to the major island of Kyūshū.
Ерте тарихи кезең
Кейінгі Солтүстік Қытайдың Вэй және Цзинь әулеттерінің (Шығыс варварларымен кездесулер, Вэй тарихнамасы) Жапонияға жасаған елшілік сапарларында, кейбір жапондықтардың Вюдің Тайбосының ұрпақтары екенін айтқандығы тіркелген. Бұл, б.з.д. 5 ғасырында Вю мемлекеті құлағаннан кейін қашқандар туралы мәліметтерді қамтиды. Тарих кітаптарында У Тайбоның Жапонияға 4000 ер адам мен 4000 әйелді жібергені туралы жазбалар бар.
Ambassadorial visits to Japan by the later Northern Chinese dynasties Wei and Jin (Encounters of the Eastern Barbarians, Wei Chronicles) recorded that some Japanese people claimed to be descendants of Taibo of Wu, refugees after the fall of the Wu state in the 5th century BCE. History books do have records of Wu Taibo sending 4000 males and 4000 females to Japan.
Яйои дәуірі
Бірінші маңызды теңіз байланыстары Яйои дәуірінде біздің заманымыздан бұрын III ғасырда пайда болды, ол кезде континенттен күріш егісі мен металлургия енгізілді. 14 жылы Кореяның үш патшалығының бірі – Силлаға (新羅, Shiragi) жасалған шабуыл – Самгук Сагиде тіркелген ең алғашқы жапондық әскери қимыл. Осы деректерге сәйкес, Ва (жапон ұлтының алғашқы нысаны) жүз кеме жіберіп, Силланың жағалау аймағына шабуыл жасады, бірақ кейін кері қайтарылды.
The first major naval contacts occurred in the Yayoi period in the 3rd century BCE, when rice farming and metallurgy were introduced, from the continent. The 14 AD incursion of Silla (新羅, Shiragi in Japanese), one of the Three Kingdoms of Korea, is the earliest Japanese military action recorded in Samguk Sagi. According to that record, Wa (the proto Japanese nation) sent one hundred ships and led an incursion on the coastal area of Silla before being driven off.
Ямато дәуірі
Ямато дәуірінде Жапония Азия құрлығымен қарқынды теңіз байланыста болды, көбінесе Қытаймен дипломатия және сауда, Корея патшалықтары және басқа да құрлықтағы мемлекеттермен, бұл байланыс ең кеш дегенде 3-шы ғасырдағы Кофун дәуірінің бастапқы кезеңінен бері жалғасты. Кодзики мен Нихон Шокидегі мифологиялық әңгімелерге сәйкес, императрица Цзингу 3-шы ғасырда Кореяға жорық жасап, үш жылдан кейін жеңіспен оралған деп есептеледі. Жапондық саяси бірлестіктің ежелгі заманда Кореяның бір бөлігін басқарғаны туралы пікірлер бар, бірақ сол кезең үшін бұл ықтималсыз деп саналады. Императрица Цзингудің жорығынан басқа, Жапонияның теңіз тарихындағы ең ерте тарихи оқиғалардың бірі – 663 жылғы Хакусукиноэ (白村江) шайқасы болды. Жапония Кореяға 32 000 әскер және, мүмкін, 1000 кеме жіберді, бұл Баекдже патшалығын (百済国) қолдау мақсатында жасалды. Тарихи мәліметтерге сәйкес, Баекдже мен Ямато Жапониясы одақтас болған және олардың патшалық/императорлық отбасыларының байланысы болуы мүмкін. Бірақ олар Тан әулеті мен Силланың біріккен күштерінен жеңіліске ұшырады. Азуми тайпасы – солтүстік Кюсюдан шыққан жауынгерлер. Олар теңізде өте тәжірибелі болды. Азуми тайпасы Ямато сарайымен ерте байланыс орнатып, теңіз саудасының жолдарын қамтамасыз етті және Ямато сарайының теңіздегі әскери және дипломатиялық стратегиясына ықпал етті.
During the Yamato period, Japan had intense naval interaction with the Asian continent, largely centered around diplomacy and trade with China, the Korean kingdoms, and other continental states, since at latest the beginning of the Kofun period in the 3rd century. According to a mythological account in the Kojiki and Nihon Shoki, Empress Jingū is claimed to have invaded Korea in the 3rd century, and to have returned victorious after three years. Whether a Japanese political entity actually ruled a part of Korea in ancient times is debated, but considered unlikely for that time period. Other than the expedition of Empress Jingū, battle of Hakusukinoe (白村江), one of the earliest historical events in Japan's naval history took place in 663. Japan sent 32,000 troops and possibly as many as 1,000 ships to Korea to support the declining Baekje kingdom (百済国; contemporary records suggest that Baekje and Yamato Japan were allies, and that their royal/imperial families were possibly related) against Silla and Tang dynasty China. They were defeated by the T'ang Silla combined force. The Azumi people were a warrior tribe from northern Kyushu. They were extremely skilled seafarers. The Azumi gained early contact with the Yamato Court and provided maritime trade links and influenced the Yamato Court's military and diplomatic approach in the seas.
Орта ғасырлар
12 ғасырдан бастап жапондық рулар арасында 1000-нан астам соғыс кемесі қатысқан, өте ірі теңіз шайқастары тіркелген. Генпей соғысының шешуші шайқасы және жапон тарихындағы ең танымал және маңызды теңіз шайқастарының бірі – 1185 жылғы Дан-но-ура шайқасы, ол Минамото және Тайра руларының флоттары арасында өтті. Бұл шайқастар бастапқыда қашықтықтан садақпен шабуылдасудан, кейін қолға-қол ұрысқа, қылыштар мен пышақтармен күреске дейін жетті. Кемелер көбінесе құрлықтағы жаяу әскер тактикасын қолдану үшін пайдаланылатын жүзбелі платформалар рөлінде болды.
Naval battles of a very large scale, fought between Japanese clans and involving more than 1000 warships, are recorded from the 12th century. The decisive battle of the Genpei War, and one of the most famous and important naval battles in pre modern Japanese history, was the 1185 battle of Dan no ura, which was fought between the fleets of the Minamoto and Taira clans. These battles consisted first of long range archery exchanges, then giving way to hand to hand combat with swords and daggers. Ships were used largely as floating platforms for what were largely land based melee tactics.
Моңғол шапқыншылығы (1274 1281)
Жапон теңіз күштерінің басқа азиялық елдерге қарсы әрекеттері туралы алғашқы маңызды деректер 1281 жылы Хубилай ханның Жапонияға жасаған шапқыншылықтарының сипаттамаларында кездеседі. Жапонияның моңғол теңіз күштеріне қарсы тұра алатын теңіз флоты болмағандықтан, шайқастардың көп бөлігі Жапония жерінде болды. Шағын жағалау қайықтарымен жеткізілген самурайлардың топтары моңғол теңіз күштерінің бірнеше кемесіне шабуыл жасап, басып алып, өртеп жібергені жазылған.
The first major references to Japanese naval actions against other Asian powers occur in the accounts of the Mongol invasions of Japan by Kublai Khan in 1281. Japan had no navy which could seriously challenge the Mongol navy, so most of the action took place on Japanese land. Groups of samurai, transported on small coastal boats, are recorded to have boarded, taken over and burned several ships of the Mongol navy.
Вако пираттығы (13-16-ғасырлар)
Келесі ғасырларда вако қарақшылары Қытай империясының жағалауын белсенді түрде тонады. Вако термині тікелей "жапондық қарақшылар" деп аударылса да, осы кезеңде Қытай және Азияның басқа аймақтарында кемелермен қарым-қатынасты және порттарды тонағандардың арасында жапондықтар ғана болған жоқ, сондықтан бұл термин жапондық емес қарақшыларды да қамтиды. Ваконың тарихқа енген алғашқы шабуылы 1223 жылдың жазында Горёоның оңтүстік жағалауында болды. Вако белсенділігінің ең жоғары нүктесінде, шамамен 14 ғасырдың соңында, 300-500 кемеден тұратын флоттар, бірнеше жүз атты әскер мен бірнеше мың сарбазды тасымалдап, Қытай жағалауына шабуыл жасады. Келесі жарты ғасыр бойы олар негізінен Ики аралы мен Цусимадан жүзіп, Горёоның оңтүстік жартысының жағалау аймақтарын басып алды. 1376-1385 жылдар аралығында Кореяда кемінде 174 қарақшылық шабуыл тіркелді. Алайда, Кореяда Жосон әулеті құрылғанда, Оэй шапқыншылығы кезінде вако Цусимада, олардың негізгі отандарының бірінде ауыр соққыға ұшырады. Вако белсенділігінің шыңы 1550 жылдары болды, ондаған мың қарақшылар Джиацзин вако шабуылдары деп аталатын шабуылдармен Қытай жағалауына шабуыл жасады, бірақ сол кездегі ваконың көп бөлігі қытайлықтар еді. Вако қарақшылығы 1580 жылдары Тоётоми Хидэёсидің тыйым салуымен тоқтатылды. 1341 жыл шамасында Қытайға Тенрюдзи буне сияқты ресми саудалық миссиялар жіберілді.
During the following centuries, wakō pirates actively plundered the coast of the Chinese Empire. Though the term wakō translates directly to "Japanese pirates", Japanese were far from the only sailors to harass shipping and ports in China and other parts of Asia in this period, and the term thus more accurately includes non Japanese pirates as well. The first raid by wakō on record occurred in the summer of 1223, on the south coast of Goryeo. At the peak of wakō activity around the end of the 14th century, fleets of 300 to 500 ships, transporting several hundred horsemen and several thousand soldiers, would raid the coast of China. For the next half century, sailing principally from Iki Island and Tsushima, they engulfed coastal regions of the southern half of Goryeo. Between 1376 and 1385, no fewer than 174 instances of pirate raids were recorded in Korea. However, when Joseon dynasty was founded in Korea, wakō took a massive hit in one of their main homeland of Tsushima during the Ōei Invasion. The peak of wakō activity was during the 1550s, when tens of thousands of pirates raided the Chinese coast in what is called the Jiajing wakō raids, but the wakō at this time were mostly Chinese. Wakō piracy ended for the most part in the 1580s with its interdiction by Toyotomi Hideyoshi. Official trading missions, such as the Tenryūji bune, were also sent to China around 1341.
Сенгоку кезеңі (15-16-ғасырлар)
Әр түрлі даймо кландары 16 ғасырда, Сенгоку дәуірінде, феодалдық билеушілер басымдық үшін күрескен кезде, бірнеше жүз кемеден тұратын үлкен жағалау флотын құруға қатысты ірі кеме құрылысы жұмыстарын жүзеге асырды. Олардың ең үлкендері атакебуне деп аталды. Сол шамада Жапония тарихындағы алғашқы темірлі соғыс кемелерінің бірін жасады. 1576 жылы жапон даймо Ода Нобунага алты темірмен қапталған Ō atakebune ("Ұлы Атакебуне") жасатуға бұйрық берді. Бұл кемелер tekkōsen (鉄甲船) деп аталды, яғни "темір бронялы кемелер", және жаудың үлкен, бірақ толығымен ағаштан жасалған кемелерін жеңу үшін көптеген зеңбіректермен және ірі калибрлі мылтықтармен жарақталды. Осы кемелермен Нобунага 1578 жылы Осаканың жанындағы Кизу өзенінің сағасында Мори кланының флотын жеңіп, сәтті теңіз блокадасын бастады. Ō atakebune нағыз соғыс кемелері емес, жүзбелі бекіністер ретінде қарастырылады және тек жағалаудағы операцияларда ғана қолданылды.
Various daimyō clans undertook major naval building efforts in the 16th century, during the Sengoku period, when feudal rulers vying for supremacy built vast coastal navies of several hundred ships. The largest of these ships were called atakebune. Around that time, Japan seems to have developed one of the first ironclad warships in history, when Oda Nobunaga, a Japanese daimyō, had six iron covered Ō atakebune ("Great Atakebune") made in 1576 These ships were called tekkōsen (鉄甲船), literally "iron armored ships", and were armed with multiple cannons and large caliber rifles to defeat the large, but all wooden, vessels of the enemy. With these ships, Nobunaga defeated the Mōri clan navy at the mouth of the Kizu River, near Osaka in 1578, and began a successful naval blockade. The Ō atakebune are regarded as floating fortresses rather than true warships, however, and were only used in coastal actions.