Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаттығудан туындаған бронхтардың тарылуы (ЖТБТ) – жаттығу салдарынан тыныс жолдарының тарлуымен сипатталатын жағдай. Бұл жағдай бұрын жаттығумен байланысты астма (ЖБА) деп аталып келген, бірақ қазір бұл термин қолданылмайды. ЖТБТ-сы бар адамдардың демікпе, немесе тыныс алу жиілігінің артуы және сырыл (хрип) сияқты белгілері болуы мүмкін, бұл астма шабуылына ұқсас. Дегенмен, көптеген адамдар шаршаудың төмендеуіне, немесе командаластарымен салыстырғанда физикалық жүктемеден кейін қалпына келудің қиындығына, сондай-ақ тітіркенген тыныс жолдарынан туындаған ұстамалық жөтелге шағымдануы мүмкін. Сондай-ақ, қарап тексеру кезінде сырыл және ұзақ шығару фазасы байқалуы мүмкін, немесе ешқандай өзгеріс болмауы да мүмкін. Осының салдарынан, дұрыс диагноз қоймау қаупі бар. Тыныс ағынының өлшемі, мысалы, ең жоғары шығару жылдамдығын (ПЭФ) жол немесе жаттығу алаңында арзан бағамен жүргізуге болады, бұл көмектесуі мүмкін. Спортшыларда көкірек қысылуы, демікпе және шаршау сияқты бронхоспазм белгілері жиі дене жағдайының нашарлауына, астмаға немесе гиперреактивті тыныс жолдарына қате атрибуцияланады, ал шын мәнінде бұл ЖТБТ-ның көрінісі болуы мүмкін.
Exercise induced bronchoconstriction (EIB) occurs when the airways narrow as a result of exercise. This condition has been referred to as exercise induced asthma (EIA); however, this term is no longer preferred. It might be expected that people with EIB. would present with shortness of breath, and/or an elevated respiratory rate and wheezing, consistent with an asthma attack. However, many will present with decreased stamina, or difficulty in recovering from exertion compared to team members, or paroxysmal coughing from an irritable airway. Similarly, examination may reveal wheezing and prolonged expiratory phase, or may be quite normal. Consequently, a potential for under diagnosis exists. Measurement of airflow, such as peak expiratory flow rates, which can be done inexpensively on the track or sideline, may prove helpful. In athletes, symptoms of bronchospasm such as chest discomfort, breathlessness, and fatigue are often falsely attributed to the individual being out of shape, having asthma, or possessing a hyperreactive airway rather than EIB.
Себеп
ЕЭБ-ті тудыратын оқиғалар жақсы белгілі болғанымен, оның негізгі патогенезі жеткілікті зерттелмеген. Әдетте, бұл кем дегенде бірнеше минут бойы қарқынды, аэробтық жаттығудан кейін пайда болады, ол мұрынмен тыныс алу (мұрындық тыныс алу) ауыздан тыныс алумен толықтырылуын қажет ететіндей деңгейде оттегіге деген қажеттілікті арттырады. Нәтижесінде, мұрын жолдарында жылытылмаған және ылғалданбаған ауаның жұтылуы бронх ағашының қабықшаларына қан ағынын күшейтеді, соның салдарынан ісіну пайда болады. Бұл кішкентай тыныс жолдарының тарылуына алып келеді, бұл ауа ағынының кедергісін одан да нашарлатады. Тыныс жолдарының қабырғасындағы тегіс бұлшықеттердің сусызданудан туындаған тыныс жолдарының зақымдануы салдарынан болатын өзгерістерге ұдайы сезімтал бола бастағанына қатысты дәлелдер артып келеді. Бұлшықет спазмын тудыратын химиялық медиаторлар мастоциттерден шығады.
While the potential triggering events for EIB are well recognized, the underlying pathogenesis is poorly understood. It usually occurs after at least several minutes of vigorous, aerobic activity, which increases oxygen demand to the point where breathing through the nose (nasal breathing) must be supplemented by mouth breathing. The resultant inhalation of air that has not been warmed and humidified by the nasal passages seems to generate increased blood flow to the linings of the bronchial tree, resulting in edema. Constriction of these small airways then follows, worsening the degree of obstruction to airflow. There is increasing evidence that the smooth muscle that lines the airways becomes progressively more sensitive to changes that occur as a result of injury to the airways from dehydration. The chemical mediators that provoke the muscle spasm appear to arise from mast cells.
Диагностика
Жаттығудан туындаған бронхтардың тарылуын клиникалық тұрғыдан диагностикалау қиынға түсуі мүмкін, себебі ешқандай нақты белгілері болмайды және 50%-дан астам жағдайларда дұрыс диагноз қойылмайды. Маңызды және көбінесе назардан тыс қалған айырмашылық диагнозы – жаттығудан туындаған көмекейдің кедергісі (EILO). Ол EIB-мен бірге кездесуі мүмкін, ал оны анықтау үшін объективті тестілеу және жаттығу кезінде үздіксіз ларингоскопия (CLE) тестілеуі ең тиімді болып табылады.
Exercise induced bronchoconstriction can be difficult to diagnose clinically given the lack of specific symptoms and to result in an incorrect diagnosis more than 50% of the time. An important and often overlooked differential diagnosis is exercise induced laryngeal obstruction (EILO). The latter can co exist with EIB and is best differentiated using objective testing and continuous laryngoscopy during exercise (CLE) testing.
Спирометрия
Объективті тексеруді тынығуда спирометрия жасаудан бастау керек. Нағыз жаттығумен шақырылған бронхоспазмда нәтижелер қалыпты шекте болуы тиіс. Егер тынығудағы көрсеткіштер қалыпты болмаса, онда астма немесе басқа да созылмалы өкпе ауруы бар екенін көрсетеді. Әрине, астма мен жаттығумен шақырылған бронхоспазм бірге кездесуі мүмкін, бірақ бұл айырмашылық маңызды, себебі негізгі астманы сәтті емдемесе, жаттығумен байланысты мәселені емдеу тиімсіз болуы мүмкін. Бастапқы тексеру қалыпты болса, жаттығу немесе фармакологиялық сынақ жүргізу қажет, ол жаттығу алаңында немесе зертханада жасалуы мүмкін.
Objective testing should begin with spirometry at rest. In true exercise induced bronchoconstriction, the results should be within normal limits. Should resting values be abnormal, then asthma, or some other chronic lung condition, is present. There is, of course, no reason why asthma and exercise induced bronchoconstriction should not co exist but the distinction is important because without successful treatment of underlying asthma, treatment of an exercise component will likely be unsuccessful. If baseline testing is normal, some form of exercise or pharmacologic stress will be required, either on the sideline or practice venue, or in the laboratory.
Жаттығу сынағы
Өкпе функциясы зертханаларындағы жүгіргіш жол немесе эргометрге негізделген тестілеулер жаттығу салдарынан туындаған бронхтың тарылуын анықтаудың тиімді әдістері болып табылады, бірақ жаттығу жүктемесі жеткілікті деңгейде болмаса, теріс нәтижелер шығуы мүмкін.
Treadmill or ergometer based testing in lung function laboratories are effective methods for diagnosing exercise induced bronchoconstriction, but may result in false negatives if the exercise stimulus is not intense enough.
Далалық жаттығулар
Спортшының әдеттегі түрде айналысатын спор түрін орындауын және жаттығудан кейін FEV1-ді бағалауды қамтитын далалық жаттығу сынақтары, нәтижелер бұрмаланған жағдайда көмектеседі, бірақ эукапникалық ерікті гипервентиляциядан гөрі нашар сезімтал екені көрсетілген.
Field exercise challenge tests that involve the athlete performing the sport in which they are normally involved and assessing FEV1 after exercise are helpful if abnormal but have been shown to be less sensitive than eucapnic voluntary hyperventilation.
Еукапниктік ерікті гипервентиляция сынағы
Халықаралық Олимпиада комитеті олимпиадалық спортшыларда физикалық белсенділікке байланысты туындайтын астманы анықтау үшін эукапниялық ерікті гипервентиляция (ЭЭГ) тестін ұсынады. ЭЭГ тестісінде пациент өз еркімен, жаттығусыз, алты минут бойы 5% қосылған құрғақ ауаны жылдам тыныс алады. Қосылған газ гипервентиляция кезінде метаболизммен өндірілмейтін, шығарылатын ауадағы шығындарды толықтырады, соның салдарынан қандағы деңгейді қалыпты күйде ұстап тұрады.
The International Olympic Committee recommends the eucapnic voluntary hyperventilation (EVH) challenge as the test to document exercise induced asthma in Olympic athletes. In the EVH challenge, the patient voluntarily, without exercising, rapidly breathes dry air enriched with 5% for six minutes. The presence of the enriched compensates for the losses in the expired air, not matched by metabolic production, that occurs during hyperventilation, and so maintains levels at normal.
Дәрі-дәрмектермен күресу
Метахолиндік сынақ сияқты дәрілік сынақтар спортшыларда физикалық жаттығудан туындаған бронхтардың тарылуын анықтауда төмен сезімталдыққа ие және физикалық жаттығудан туындаған астманы бағалауда бірінші кезектегі әдіс ретінде ұсынылмайды. Манитол ингаляциясы жақында АҚШ-та қолдануға бекітілді. Әдебиеттерді жақындағы шолу көрсеткендей, манитол ингаляциясы немесе эукапниялық ерікті гипервентиляция физикалық жаттығумен туындаған бронхтардың тарылуын анықтау үшін физикалық жаттығу сынағына лайықты балама екенін көрсетуге жеткілікті мәліметтер жоқ, және қосымша зерттеулер қажет.
Medication challenge tests, such as the methacholine challenge test, have a lower sensitivity for detection of exercise induced bronchoconstriction in athletes and are also not a recommended first line approach in the evaluation of exercise induced asthma. Mannitol inhalation has been recently approved for use in the United States. A relatively recent review of the literature has concluded that there is currently insufficient available evidence to conclude that either mannitol inhalation or eucapnic voluntary hyperventilation are suitable alternatives to exercise challenge testing to detect exercise induced bronchoconstriction and that additional research is required.
Өмір салты
Ең тиімді емдеу – мүмкіндігі болғанда, шабуылға себеп болатын жағдайлардан қашу. Спортпен айналысуын жалғастыруды немесе қиын жағдайларда спортпен айналысуды қалайтын спортшылар үшін алдын алу шараларына жаттығу техникаларын өзгерту және дәрілік заттар қолдану кіреді. Кейбіреулері "жоғарлату" арқылы шабуылды тудырып, содан кейін жарысты осы сыншыл кезеңге сәйкес келетіндей етіп уақыттайды. Сатылап жаттығу да осы принцип бойынша жұмыс істейді. Жоғарлату кезең-кезеңмен, қарқындылығы артып, әр кезеңде туындайтын сыншыл кезеңді пайдаланып, толық жүктемеге жету үшін жасалады.
The best treatment is avoidance of conditions predisposing to attacks, when possible. In athletes who wish to continue their sport or do so in adverse conditions, preventive measures include altered training techniques and medications. Some take advantage of the refractory period by precipitating an attack by "warming up," and then timing competition such that it occurs during the refractory period. Step wise training works in a similar fashion. Warm up occurs in stages of increasing intensity, using the refractory period generated by each stage to reach a full workload.
Дәрі-дәрмектер
Астмамен ауыратын спортшылар мен спортпен айналыспайтындардағы EIB-ны әртүрлі емдеуді қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Кейбір дәрігерлер кортикостероидтар немесе лейкотриендерге қарсы препараттар сияқты ингаляциялық қабынуға қарсы дәрілерді тағайындайды, сондай-ақ маст жасушаларын тұрақтандыратын препараттардың тиімділігі де дәлелденген. Теофиллин және басқа метилксантиндердің жаттығу кезінде туындайтын бронхоспазмды алдын алудағы тиімділігі туралы әртүрлі пікірлер бар.
There is no evidence supporting different treatment for EIB in asthmatic athletes and nonathletes. Some physicians prescribe inhaled anti inflammatory mists such as corticosteroids or leukotriene antagonists, and mast cell stabilizers have also proven effective. There is conflicting information about the value of theophylline and other methylxanthines as prophylaxis against exercise induced bronchoconstriction.
Зерттеу
Кроссоверлік зерттеуде ауызға қабылданатын монтелукаст пен ингаляцияланатын сальметерол екі сағат бұрын берілген, нәтижесінде екі препараттың да тиімділігі шамалас болды. Алдын ала зерттеулердің мета-талдауы С витаминінің жаттығу кезінде жөтел сияқты тыныс жолдарының белгілерін жеңілдетуге көмектесуі мүмкін екенін көрсетті.
A crossover study compared oral montelukast with inhaled salmeterol, both given two hours before exercise, showing that the drugs had similar benefit. A meta analysis of preliminary research indicated that vitamin C may be useful to relieve respiratory symptoms such as cough during exercise.
Болжам
Көптеген кәсіби спортшылардың белгілі бір емдеулерді қолданып, жаттығумен шақырылған бронхоспазмды (EIB) жеңгенінің куәсі болғандықтан, оның болжамы көбінесе өте жақсы. Олимпиадалық жүзушілер Том Долан, Эми Ван Дайкен және Нэнси Хогсхед, Олимпиада жұлдызы Джеки Джойнер Керси, бейсболдан әйгілі Кэтфиш Хантер және американдық футболшы Джером Беттис осыны істегендердің қатарында. Тур де Франс жеңімпазы Крис Фрум жарыс барысында мұрынға арналған ингалятор қолданғаны байқалғаннан кейін, осы жағдайға шалдырғанын мәлімдеді. EIB-ға шалдыққан басқа спортшылардың ішінде велосипедші Саймон Йейтс, ұзақ қашықтыққа жүгіруші Паула Радклифф және шаңғышы Марит Бьёрген де бар. Спорт ғалымы Джон Дикинсонның зерттеуі бойынша, Ұлыбританиядағы Ұлыбритания жүзу командасының 70 пайызы, сондай-ақ велосипедшілердің үштен бірі астманың әлдебір түріне шалдыққан, ал жалпы ұлттық астма көрсеткіші 8-10 пайызды құрайды. 2000 жылы АҚШ Олимпиада комитеті жүргізген зерттеуде шаңғышылардың жартысының EIB бар екені анықталды.
As evidenced by many professional athletes who have overcome EIB using some combination of accepted treatments, the prognosis is usually very good. Olympic swimmers Tom Dolan, Amy Van Dyken, and Nancy Hogshead, Olympic track star Jackie Joyner Kersee, baseball Hall of Famer Catfish Hunter, and American football player Jerome Bettis are among the many who have done so. Tour de France winner Chris Froome reported that he suffers from the condition, after being spotted using a nasal inhaler during race. Other athletes with EIB include racing cyclist Simon Yates, distance runner Paula Radcliffe and cross country skier Marit Bjørgen. Research by sports scientist John Dickinson found that 70 percent of UK based members of the British swimming team had some form of asthma, as did a third of cyclists, compared to a national asthma rate of eight to ten percent, whilst a study by the United States Olympic Committee in 2000 found that half of cross country skiers had EIB.