Кіріспе

Кёнигсберг класындағы крейсер "Кёльн" – 1929 жылдан 1945 жылғы наурызға дейін, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен, жеңіл крейсерлер тобының үшінші кемесі. Ол екі неміс теңіз күші – Рейхсмарине және Кригсмарине – құрамында болды. Оның екі бауырласы бар: неміс крейсері "Кёнигсберг" және неміс крейсері "Карлсруэ". "Кёльн" кемесі Вильгельмшафендегі "Кригсмаринверфт Вильгельмшафен" кеме жасаушылығында салынды. Ол үш үштік мұнарада орналасқан тоғыз 15 см SK C/25 (5.9 дюйм) зеңбірегінен тұратын негізгі қаруландырумен жабдықталған. Оның ең жоғары жылдамдығы... 1930 жылдары ол теңізші курсанттарына оқу кемесі ретінде қызмет етті, ал он жылдықтың соңында Испания азаматтық соғысы кезінде бейтараптық патрульдеріне қатысты. 1939 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол Солтүстік теңізде бірнеше операция жүргізді, бірақ британдық әскери кемелерімен кездеспеді. 1940 жылғы сәуір айында "Везерүбунг" операциясы барысында Берген қаласына шабуылға қатысты және осы операциядан аман қалған класындағы жалғыз кеме болды. 1942 жылы ол тәжірибелік мақсатта Флетнер Fl 282 тікұшағын тасымалдау үшін модификацияланды. Кейін 1942 жылы ол Норвегияға оралды, бірақ маңызды шайқастарға қатыспады. 1943 жылдың басына дейін ол онда болды, содан кейін Кригсмариненің "Радуга" операциясындағы сәтсіздігінен кейін Гитлердің бұйрығымен Германияға қайтып, қызметтен шығарылды. 1944 жылы "Кёльн" қайтадан қызметке кіріп, Германия кемелерін Норвегияға сүйемелдеді және миналар қойды. 1945 жылғы наурызда Вильгельмшафенде американдық бомбалаушылардың шабуылынан батып кетті. Ол зеңбірек мұнаралары судан жоғары көтерілген күйде тең сақталып тұрды, бұл оған 1945 жылғы мамырда соғыс аяқталғанға дейін қаланың қорғаушыларына артиллериялық қолдау көрсетуге мүмкіндік берді.

Дизайн

Кёльн кемесінің жалпы ұзындығы шамамен болды, ені – , ал ең үлкен су тартымы – толық жүктемеде . Кемеде кеменің ұзындығының көп бөлігін алып жатқан алдыңғы палубасы болды, ол суперфирингті артқы мұнарадан кейін аяқталды. Оның үстінде бақылау мұнарасы орналасқан. Оның алдыңғы жағында ауыр, құбыр тәрізді мачта және артқы жағында екінші бақылау мұнарасы болды. Кёльн кемесінің экипажы 21 офицер мен 493 сарбаздан тұрды. Оның қозғалтқыш жүйесі төрт бу турбинасынан және жұп 10 цилиндрлі, төрт тактілі дизельді қозғалтқыштардан құралды. Турбиналарға буды алты Marine типті, екі жақты, маймен қыздырылатын су түтік қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар екі түтікше арқылы шығарылды. Кеменің қозғалтқыш жүйесі сағатына шамамен жылдамдық пен шамамен теңіз шақырым қашықтықты қамтамасыз етті.

Кемеде 9 SK C/25 зеңбірегінен тұратын негізгі батареясы болды, олар үш үш зеңбірек мұнарасында орналасқан. Біреуі алдыңғы жақта, ал екеуі артқы жақта суперфирингті жұп ретінде орналастырылған. Артқы зеңбірек мұнаралары от ашу бұрышын кеңейту үшін ығыстырылған. Оларға әр зеңбірекке 120 оқтан тұратын 1080 оқ-дәрі берілді. Кемеде сондай-ақ бір ұяда орналасқан екі SK L/45 зениттік зеңбірегі болды; олардың әрқайсысында 400 оқ-дәрі болды. Кёльн кемесі ортасында орналасқан төрт үш түтік торпедалық аппараттарды да алып жүрді; оларға 24 торпеда берілді. Сондай-ақ, кеме 120 теңіз минасын таси алатын. Кеме кеменің ортасында орналасқан қалың бронь плитасымен және қалың бронь белдеуімен қорғалған. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың болды.

Қызмет тарихы

"Кёльн" кемесі "Крейсер Д" ретінде тапсырылды, келісімшарт бойынша "Эрзац Аркона" деп аталды. "Кёльн" кемесінің қадасы 1926 жылғы 7 тамызда Вильгельмсхавендегі "Кригсмаринверфт Вильгельмсхавен" кеме құрылыс зауытында салынды. Ол 1928 жылғы 23 мамырда суға түсіріліп, 1930 жылғы 15 қаңтарда Рейхсмаринаға қабылданып, өз класындағы соңғы аяқталған кеме болды. Ол бір жыл бойы Балтық теңізінде теңіз сынақтары мен оқуларын жүргізді. 1930 жылы екі екі зеңбірекпен жабдықталған 8,8 см SK C/25 зениттік қаруларымен бастапқы бір зеңбіректік орналымдар алмастырылды, артындағы суперқұрылым кеңейтіліп, зениттік қаруларды басқару жүйесі орнатылды. Бұл жаңа қарулар қанағаттандырмай, 1931 жылы 8,8 см SK C/32 үш жұппен ауыстырылды. 1932 жылдың басында "Кёльн" кемесі Атлант мұхитына кең ауқымды теңіз сынақтары үшін саяхат жасады. Германияға оралғаннан кейін, ол әлемдік саяхат үшін әскери курсанттардан алғашқы экипажын алды және 1932 жылдың соңында Германиядан шықты. Саяхат толық бір жылға созылды; ол Атлант, Тынық, Үнді мұхиттары және Жерорта теңізіндегі порттарда тоқтады. Австралиядағы сапар аялдамаларына Аделаида, Мельбурн, Сидней және Хобарт кірді, экипаж Сиднейдегі Австралия Корольдік теңіз күштерінің командасын қосатын жергілікті командалармен бірнеше футбол ойындарына қатысты. 1935 жылы кемеге ұшақ катапульті және ұшақтарды тиеуге арналған крандар орнатылды. Сондай-ақ, артқы түтін құбырының арт жағына тік бағаналы мач орнатылды. "Кёльн" 1936 жылдың басына дейін оқу кемесі ретінде қызмет етті, содан кейін балық шаруашылығын қорғау міндетіне ауыстырылды. Кейін сол жылы ол Испания азаматтық соғысы кезінде Испания жағалауларында араламайтын патрульдерге қосылды. Неміс ауыр крейсері "Deutschland" "Deutschland оқиғасы" деп аталған республикалық бомбалаушыларға шабуылға ұшырағаннан кейін, "Кёльн" "Deutschland" кемесінен Германияға жараланған экипаж мүшелерін тасымалдады. 1938 жылы Солтүстік теңізде балық шаруашылығын қорғауға оралғанға дейін "Кёльн" Испания жағалауларында тағы төрт патрульдік миссияны орындады. Жыл соңында ол Кильдегі құрғақ докқа жөндеуге жіберілді. 1939 жылғы наурыз айында "Кёльн" Германия Литвадан қайтаруды талап еткен Мемел аймағын аннексиялаумен байланысты Мемелге (қазіргі Клайпеда, Литва) бағытталды. Кейін сол жылы ол неміс линкоры "Gneisenau" және "Deutschland", "Admiral Scheer" және "Admiral Graf Spee" ауыр крейсерлеріне қосылып, Атлант мұхитында кең ауқымды маневрлер сериясына қатысты.

1939-1941 жылдар

1939 жылдың тамыз айының соңғы күндерінде "Кёльн" кемесі батыс Балтық теңізінде орналасты, 1 қыркүйекте жоспарланған неміс шабуылынан кейін поляк кемелерінің қашуына жол бермеу мақсатында. Бұл міндет орындалмады. 3 және 20 қыркүйек аралығында "Кёльн" Германияның Солтүстік теңізінде "Вествалл" қорғаныс миналық даласын салуға қатысты. 7 қазанда "Кёльн" "Гнейзенау" және тоғыз эсминецпен бірге Каттегат және Скагеррак арқылы Норвегия жағалауына бағытталды. Мақсаты – Атлантикаға шығудың көрінеуін жасау, бұл британдықтарды конвойлерді жалғастыруға мәжбүрлеуі керек еді, сондай-ақ адмирал Граф Шпедің рейдтік операциясынан қысымды азайту. Сондай-ақ, мақсат – "Үй флотын" Скапа-Флоудан шығарып, оларды Люфтваффе ұшу шегіне жеткізу. 8 сәуірде британдық әуе барлауы Норвегияның оңтүстік жағалауында неміс күштерін анықтады және дереу үйге қайтып келді, 10 қазанда Кильге жетті. "Үй флоты" Scapa Flow-дан неміс күштерін тоқтату үшін шықты, бірақ ештеңе таба алмады. Барлығы 148 неміс ұшағы "Үй флотына" шабуыл жасауға жіберілді, бірақ олар ешқандай нәтижеге қол жеткізе алмады. Британдықтар 12 "Веллингтон" бомбалаушысынан тұратын әуе шабуылын бастады, бірақ ол да неміс әскери кемелеріне тимеді. "Үй флоты" Scapa Flow-қа қайтып оралмады, сондықтан 1938 жылы іске қосылған U 47, 14 қазанда Scapa Flow портының қорғанысына шабуыл жасау үшін келгенде, ол тек ескі соғыс кемесін ғана кездестірді. 20-22 қарашада "Кёльн" және "Лейпциг" крейсерлері "Гнейзенау" және "Шарнхорст" линкорларын Солтүстік Атлантикаға аттанған алғашқы кезеңінде сүйемелдеді. 22-сі күні "Кёльн" мен "Лейпциг" Германиямен және үш торпедалық кемемен бірге Скагеррактағы одақтас сауда кемелерін іздеуге сәтсіз әрекет жасады. Патрульдеу 25 қарашаға дейін жалғасты, бірақ одақтас жүк тасымалдаушыларын таба алмады. 13 желтоқсанда "Кёльн", "Лейпциг" және "Нюрнберг" неміс крейсерлері вице-адмирал Гюнтер Лютженстің басшылығымен Ньюкасл маңында мина қоюдан қайтып келген бес эсминецпен кездесу үшін Солтүстік теңізге шықты және оларды үйге қайтарды. Сағат 10:45-те британдық суасты қайығы "Лейпциг" пен "Нюрнбергке" шабуыл жасады, содан кейін бес эсминец крейсерлерді Германияға қайтаруға мәжбүр болды. 1940 жылдың сәуірінде "Кёльн" Норвегияға шабуыл жасаған "Везерюбунг" операциясына қатысты. Ол 3-топқа тағайындалды, оған Бергенге шабуыл жасау міндеті жүктелді, оның қарындасы "Кёнигсбергпен" бірге. Ол портқа зардапсыз жетті, бірақ "Кёнигсбергке" осылай сәттілік келмеді; ол норвегиялық жағалау артиллериясынан ауыр зақымдар алды. Дегенмен, "Кёльн" негізгі артиллериясымен жағалаудағы неміс жаяу әскерін қолдады. Порт бақылауға алынғаннан кейін ол екі эсминецпен бірге Германияға оралды. 1940 жылдың соңында ол қосымша жөндеулер үшін құрғақ докқа жіберілді. "Бруно" мұнарасының үстіне дегауссинг катушкасы және тікұшақ қону алаңы орнатылды. Ол содан кейін Flettner Fl 282 тікұшағының сынақ алаңы ретінде қызмет етті, бұл міндетті 1942 жылға дейін орындады. 1941 жылдың қыркүйегінде FI 282 эксперименттерін жүргізу кезінде "Кёльн" Балтық флотының құрамына кірді. Оған Балтық теңізін кеңестік флоттың ықтимал қашуынан қорғау міндеті жүктелді. 23 қыркүйекте ол "Тирпиц" неміс линкорымен, "Адмирал Шеер" және "Нюрнберг" крейсерлерімен, үш эсминец және бес торпедалық кемемен бірге Свинемюндеден шықты. Флот Аланд теңізінде патрульдеді және кеңестік флот Люфтваффе тарапынан портта бейтараптандырылғаннан кейін, барлық кемелер 29 қыркүйекке дейін Готенхафенге оралды. "Беовульф" операциясының аясында "Кёльн" 12 қазан күні түнде Рига шығанағындағы Даго аралының шығыс жағалауына шабуыл жасады, бұл неміс күштеріне оңтүстік жағалаудағы әлсіреген қорғанысқа қарсы қонуға мүмкіндік берді. 13 қазанда советтік суасты қайығы Шч-322 "Кёльнге" шабуыл жасауға тырысты, бірақ крейсердің эскорты советтік суасты қайығын шабуылды тоқтатуға мәжбүр етті. Келесі күні "Кёльн" Ристнадағы советтік позицияларына шабуыл жасаған жер әскерлеріне артиллериялық қолдау көрсетті. 1941 жылдың соңында ол Солтүстік теңізіне ауыстырылды және соңғы күрделі жөндеулер үшін құрғақ докқа кірді. Бұл алдыңғы командалық орталықтың шатырына FuMO 21 радар қондырғысын орнатудан тұрды.

1942-1945 жылдар

1942 жылдың 9 шілдесінде «Кёльн» және неміс эсминшісі Z16 «Фридрих Эккольдт» Норвегиядағы теңіз күштеріне қосылу үшін Кильден шықты. Кристиансанға бағытталған кемелер Скагерракта қорғаныс миналық даласын құрды. 14 және 15 шілде аралығында «Кёльн» және «Фридрих Эккольдт», неміс эсминшілері Z14 «Фридрих Ин» және Z24 мина қою операциясын қайталады. 17 шілдеде «Кёльн» мен «Фридрих Эккольдт» Тронхеймге келді. 13 қыркүйекте «Адмирал Шер» және неміс крейсері «Адмирал Хиппер» және екі эсминецпен бірге «Доппельшлаг» операциясына дайындық үшін Нарвиктен Альтенфьордқа көшті. Жолда британдық суасты қайығы флотилияға шабуыл жасады, бірақ торпедалар неміс кемелерінің артынан өтті. PQ 18 конвойында эскорттаушы авиатасымалдаушы бар еді, және неміс флотының флагмандық кемесі – «Тирпиц» линкорының британдық авиатасымалдаушыдан шабуылға ұшырауынан кейін Гитлер өз капиталдық кемелерін конвойға шабуыл жасау қаупіне баруға құлықсыздық танытты және авиатасымалдаушыны алдымен Люфтваффе арқылы жою талап етті, содан кейін ғана кемелер әрекетке көше алады. Осы себепті флотилияға операцияны жалғастыруға рұқсат берілмеді, орнына PQ 18 U- қайықтары мен бомбалаушыларына шабуыл жасады, олар он үш жүк кемесін батырды. Келесі Арктикалық конвой JW 51B желтоқсанның соңына дейін жүзіп шықпады. Арктикалық қыста және қараңғыда авиатасымалдаушы эскорты мүмкін болмағандықтан, Kriegsmarine «Регенбоген» операциясы кезінде конвойға шабуыл жасауға бекінді, нәтижесінде Баренц теңізіндегі шайқас болды. Жеңіл крейсерлер «Кёльн» мен «Нюрнберг» шайқасқа қатыспады, өйткені олар толыққанды шайқасқа қабілетті деп танылмады. Немец теңіз күштері JW 51B-ді жоя алмады және британдық конвой эскортынан кері шегінді. Осы сәтсіз операциядан кейін ашуланған Гитлер Kriegsmarine-нің капиталдық кемелерін сатуға және бөлшектеуге бұйырды, ал олардың қаруларын Атлант қабырғасының бекіністерін нығайту үшін пайдалануға бұйырды. Адмирал Карл Дёниц Гитлерді «Тирпиц» және «Шарнхорст» линкорларынан және «Люцов» ауыр крейсерінен тұратын ұрыс тобын сақтап қалуға көндірді. Бірақ жеңіл крейсерлер «Кёльн» және «Лейпциг» және зақымдалған «Адмирал Хиппер» қызметтен шығарылды, ал қалған крейсерлер оқу эскадрильясына жіберілді. «Кёльн» 1943 жылдың 23 қаңтарында Альтенфьордтан «Адмирал Хиппер» және неміс эсминшісі Z4 «Рихард Бейценмен» бірге Германияға қайтты. Үш кеме 25 қаңтарда Нарвикке, ал 30 қаңтардан 2 ақпанға дейін Тронхеймге тоқтады. Оңтүстікке сапарды жалғастырғаннан кейін, кемелер 6 ақпанда Скагерракта норвегиялық блокадалық жүгірушілерді іздеді, содан кейін 8 ақпанда Киль портына кірді. «Кёльн» 17 ақпанда Кильде қызметтен шығарылды. 1944 жылдың басында кеме жөндеуге докқа жіберілді, соғысқа оралуға дайындық жүргізілді, бұл жұмыс 1 шілдеге дейін аяқталды. Крейсер қысқа мерзімге жаттығу кемесі ретінде қызмет етті, содан кейін Норвегияда неміс сауда кемелерін эскорттады. 13-14 желтоқсан түні «Кёльн» Ослофьордта британдық бомбалаушылардың шабуылына ұшырады; бірнеше жақын жарғылар оның қозғалтқыш жүйесіне зақым келтірді, оны Германияда жөндеу қажет болды. Ол Вильгельмсхавенге бағыт алды, онда одақтас бомбалаушыларының қайталап шабуылдарына ұшырады. 30 наурызда 8-ші әуе армиясының B-24 «Либератор» бомбалаушылары портына шабуыл жасады; «Кёльн» соққыға ұшырап, тең кемелерде батып кетті. Оның қарулары судан жоғары болғандықтан, кеме одақтас күштердің шабуылынан қаланы қорғау үшін артиллериялық батарея ретінде пайдаланылды. Ол майда соғыс аяқталғанға дейін осы қызметте болды. Соғыстан кейін кеме ішінара бөлшектелді, ал 1956 жылы металл тескілеуге көтерілді.