Кіріспе

Британ және Мэн аралының Жаңа жылдық дәстүрі
Шотландия, Солтүстік Англия және Мэн аралы халықтарының фольклорында, «бірінші адым» (ciad chuairt) – Жаңа жыл күні үйге кіретін алғашқы адам, ол келесі жылға бақ пен сәттілік әкелуші деп есептеледі. Осы сияқты әдеттер грек, вьетнам және грузин жаңа жылдық дәстүрлерінде де кездеседі.

Шығу тегі

Бірінші аяқтың шығу тегі белгісіз, бірақ оның Британ аралдарына викингтердің шапқынымен байланысы болуы мүмкін: "Бұл викингтер заманына дейін барады, сіздің есігіңізге сары шашты бейтаныс адамның келуі қорқыныш пен алапатты тудыруы мүмкін."

Британ аралдарынан тыс жерлерде

Серб фольклорында полязник, поляжаник, поляженник немесе радован – Рождество күні отбасыға бірінші болып келетін адам. Алғашқы аяқ салты сияқты, бұл сапар келесі жылы шаңырақтың сәттілігі мен берекесін әкеледі деп күтіледі. Көбінесе Рождество күні таңертең сапарға ер адам немесе бала алдын ала таңдалады. Британ аралдарынан тыс жерлерде де осыған ұқсас дәстүрлер бар. Мысалы, Швецияда ақ терілі, сары шашты адамның бірінші болып келуі ең жоғары бақытқа ие болу деп есептеледі, ал қараңғы түсті адамдар бақытсыздық әкеледі деп саналады. Грек дәстүрінде, потахарико деп аталатын, сондай-ақ пударико (тамыры ‘аяқ’ сөзінен туындаған) Жаңа жыл қарсаңында үйге бірінші кірген адам жақсы немесе жаман сәттілік әкеледі деп сендіреді. Көптеген отбасылар осы дәстүрді сақтап, үйге бірінші кіретін адамды ерекше таңдайды. Бірінші аяқтан кейін үйдің әйелі қонақтарға Рождестволық тәттілер ұсынады немесе жаңа жылда сәттілік келсін деп оларға ақша сыйлайды. Грузияда осындай дәстүр бар, онда адамды მეკვლე (meḳvle) деп атайды (კვალი – ḳvali – ‘аяқ із’, ‘табан із’, ‘із’). Мингрель тілінде бұл адамды მაკუჩხური (maḳučxuri) деп атайды (კუჩხი – ḳučxi – ‘аяқ’ сөзінен), ал сван тілінде – მჷჭშხი (məč̣šxi) (ჭიშხ – č̣išx – ‘аяқ’ сөзінен).