Кіріспе
Жасуша бетіндегі рецептордың түрі. Корецептор – бұл жасуша бетіндегі рецептор, ол лигандты тануды жеңілдету және биологиялық процестерді бастау үшін, мысалы, патогеннің жасушаға енуі сияқты, негізгі рецептормен қатар сигнал молекуласын да байланыстырады.
A co receptor is a cell surface receptor that binds a signalling molecule in addition to a primary receptor in order to facilitate ligand recognition and initiate biological processes, such as entry of a pathogen into a host cell.
Қасиеттері
Корецептор термині сигналды трандукцияға қатысты әдебиетте жиі кездеседі, бұл сыртқы стимулдардың жасуша ішіндегі функцияларды реттеу процесі. Жасушаның оңтайлы жұмыс істеуінің кілті – тапсырмаларды тиімді және нәтижелі орындай алатын арнайы механизмдерге ие болу. Атап айтқанда, молекулааралық реакциялар жасуша бетіндегі жасушадан тыс сигналдарды жеткізіп, күшейтетін процесс екі механизм арқылы жүзеге асырылады. Біріншіден, жасуша бетіндегі рецепторлар цитоплазмалық доменде серин және треонин немесе тек серинге ие болу арқылы сигналдарды тікелей трандуцирлей алады. Олар сондай-ақ цитоплазмалық домендері арқылы, сигнал беру мотивтерімен байланысатын адаптор молекулалары арқылы да сигналдарды жеткізе алады. Екіншіден, цитоплазмалық домені жоқ кейбір беттік рецепторлар лигандпен байланысу арқылы сигналдарды трандуцирлей алады. Беттік рецептор лигандқа байланысқанда, ол сигнал беруді реттеу үшін тиісті беттік рецептормен кешен құрайды. Жасуша бетіндегі рецепторлардың осы санаттары корецепторлар деп аталады. Корецепторлар, әсіресе биомедициналық зерттеулер және иммунология салаларында, қосымша рецепторлар деп те аталады. Мотивтерге гликозаминогликандар, EGF қайталаулары, цистеин қалдықтары немесе ZP1 домендері кіруі мүмкін. CD рецепторлар отбасы әдетте корецепторлар ретінде әрекет етеді, мысалы CD4 Т-жасуша рецепторына (TCR) корецептор ретінде әрекет етеді және ірі гистоконгруалистілік кешенін II (MHC II) байланыстырады. Бұл байланыс Т-жасушаларында жақсы зерттелген, онда ол тынығу (немесе ұйықтаған) фазасындағы Т-жасушаларын белсендіреді және белсенді циклдік Т-жасушаларының бағдарламаланған жасуша өліміне әкеледі. Boehme және авторлар бұл қызықты қос нәтижені CD4 пен MHC II байланысын бұғаттау арқылы көрсетті, бұл белсенді Т-жасушалары әдетте көрсететін бағдарламаланған жасуша өлімі реакциясының алдын алды. CD4 рецепторы төрт конкатенацияланған Ig-тәрізді домендерден тұрады және бір трансмембраналық домен арқылы жасуша мембранасына бекітіледі. CD отбасы рецепторлары әдетте мономерлер немесе димерлер болып табылады, бірақ олардың барлығы негізінен жасушадан тыс ақуыздар болып табылады. Атап айтқанда, CD4 рецепторы егеуқырдың MHC II-мен «доп таяқшадағы» модельде өзара әрекеттеседі, онда Phe 43 допы сақталған гидрофобты α2 және β2 домендік қалдықтарына сәйкес келеді. CCR рецепторлары сондай-ақ дендриттер және микроглия сияқты нейрондық жасушаларда да экспрессияланады. АИТВ-ның GP120 гликопротеіні CD4-ке негізгі рецептор ретінде байланысады, содан кейін CCR5 CD4 және АИТВ-мен кешен құрады, бұл вирус жасушаға енуіне мүмкіндік береді. CCR5 – АИТВ инфекциясын тудыратын CCR отбасының жалғыз мүшесі емес. Отбасыда кездесетін құрылымдардың ортақтығына байланысты CCR2b, CCR3 және CCR8 кейбір АИТВ штаммдары үшін инфекцияны жеңілдету үшін корецепторлар ретінде пайдаланылуы мүмкін. CXCR4 құрылымы жағынан CCR5-ке өте ұқсас. АИТВ-ның кейбір штаммдары ғана CCR2b, CCR3 және CCR8 арқылы жұқтыра алады, ал барлық АИТВ штаммдары CCR5 және CXCR4 арқылы жұқтыра алады. LRP5-тегі функциялық мутациялардың жоғалуы остеопорозды псевдоглиома синдромымен және отбасылық экссудативті витреоретинопатиямен байланысты, ал LRP5-тің бірінші β-пропеллер аймағындағы ерекше қате мутация қалыптан тыс жоғары сүйек тығыздығына немесе остеопетрозға әкелуі мүмкін. Ангиогенез эмбриональды дамуда маңызды, бірақ ол ісік өсуінің негізгі процесі де болып табылады. Caecam1 генінің егеуқырларда жойылуы қатерлі ісікте байқалатын қалыпсыз тамырланудың азаюына және азот оксидінің өндірісінің төмендеуіне әкеледі, бұл осы генді нысаналау арқылы емдеу мүмкіндігін көрсетеді. Бұл жағдайда корецептор жасушаның өсуіне және көшіп кетуіне нұсқау беретін сигналдарды азайту үшін маңызды реттеуші рөл атқарады – қатерлі ісіктің белгілері. Барлық АИТВ инфекцияларының шамамен жартысында CCR5 корецепторын пайдаланатын вирустар тез жұқтырады және таралады, ал CXCR4 рецепторын пайдаланатын вирустар аурудың иммунологиялық тұрақтанбаған кезеңінде ғана пайда болады. Соңғы деректер ВИЧ-тің кейбір түрлері сондай-ақ а4б7 интегрин рецепторын пайдаланып, шырышты қабықшаларда байланысу тиімділігін арттырады деп болжайды. Клаудин отбасының бұзылыстары гепатоцеллюлярлық карциномада жиі кездеседі, бұл HPV инфекциясының салдары болуы мүмкін. Бұл блокада «басымдық» әсерін көрсетеді, яғни бір рет бұғатталғаннан кейін Т-жасушалары белсенділікке қайта ие бола алмайды. Бұл әсер кейін CD4+CD25+GITR+FoxP3+ T реттеуші фенотипіне ауысатын туған Т-жасушаларына таралады. АИТВ-2 штаммдары сондай-ақ CXCR4 рецепторын пайдалана алады, бірақ CCR5 рецепторы екеуінің арасында көбірек нысаналанған. CCR5 және CXCR4 корецепторларының екеуі де жеті трансмембраналық (7TM) G белоктарымен байланысқан рецепторлар болып табылады. АИТВ-ның әртүрлі штаммдары әртүрлі корецепторларда жұмыс істейді, бірақ вирус басқа корецепторларды пайдалануға көше алады. TGF β-ның тағы бір корецепторы CD8. Нақты механизм әлі белгісіз болғанымен, CD8 корецепторлары Т-жасушаларының белсенділігін және TGF β-мен шақырылған иммундық басуды күшейтуі көрсетілген. TGF β жасушалардың пластикалық қабілетіне интеграл және фокальдық адгезия киназа арқылы әсер ететіні көрсетілген. p75 рецепторы және корецепторлары ісіктердің агрессивтігіне әсер ететіні анықталды, әсіресе нейротрофиндердің жасушаларды белгілі бір жасуша өлімінен құтқару қабілеті арқылы. Sortilin, p75 корецепторы, табиғи кіллер жасушаларында табылған, бірақ нейротрофин рецепторының төмен деңгейінде. Sortilin корецепторы нейротрофинге де әсер ете алатын нейротрофин гомологымен жұмыс істейді деп саналады, бұл нейротрофиннің иммундық жауапты өзгертуіне әкеледі.