Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жартылай мифтік емдік зат
Semi mythical remedy
емдік зат
the remedy
Митридат, сондай-ақ митридатум, митридатум немесе митридатик деп те аталады, – 65-ке дейін ингредиенттері бар, улануға қарсы дәрі ретінде қолданылатын жартылай мифтік емдік зат. Оны б.з.б. 1 ғасырда Понт патшалығының Митридат VI Эвпатор жасаған деп есептейді. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде, әсіресе Италия мен Францияда, онда ғасырлар бойы қолданылып келген ең күрделі және ізделіс жолындағы дәрілердің бірі болды. Териак (Theriacum Andromachi) деп аталатын жаңа рецепт 19 ғасырға дейін белгілі болды. Митридат өзінің есімін оның ойлап тапқан, ежелгі Анатолиялық Понт патшалығының патшасы Митридат VI-дан (б.з.б. 134-тен 63-ке дейін) алады. Оның денесін уларға қарсы дәрілер мен сақтағыштармен нығайтып, тіпті өзіне-өзі қол жұмбас келіп, ешқандай удың әсер етпейтінін, ал кейбір аңыз бойынша, онымен шабуылдау үшін әскерге жүгінуге мәжбүр болғаны айтылады. Оның қолымен жазылған рецепт оның кабинетінен табылды және Помпей арқылы Римге жеткізілді. Оны Помпейдің босатылған құлы Ленай латын тіліне аударды, ал кейін Неронның дәрігері Андромахус және Марк Аврелийдің дәрігері Гален оны жетілдірді. Митридат заманынан бері оған көп өзгерістер енгізілген болуы мүмкін. Орта ғасырларда митридат індеттен қорғану үшін де қолданылды. Саймон Келлвейдің (1593) айтуынша, "бір үлкен пиязды алып, ортасына тесік жасап, оның орнын Митридат немесе Триаклмен және рудың жапырақтарымен толтыру керек". 1786 жылға дейін Лондондағы дәрігерлер митридатты ресми түрде жазып отырды. Тарихшы Кристофер Хиллдің айтуынша, Оливер Кромвель індетке қарсы сақтану үшін митридаттың үлкен дозасын қабылдап, оның безеуін емдегенін білген. Митридат термині кез келген жалпы мақсаттағы антидотты білдіреді.
Mithridate, also known as mithridatium, mithridatum, or mithridaticum, is a semi mythical remedy with as many as 65 ingredients, used as an antidote for poisoning, and said to have been created by Mithridates VI Eupator of Pontus in the 1st century BC. It was one of the most complex and highly sought after drugs during the Middle Ages and Renaissance, particularly in Italy and France, where it was in continual use for centuries. An updated recipe called theriac (Theriacum Andromachi) was known well into the 19th century. Mithridate takes its name from its inventor, Mithridates VI, king of the ancient Anatolian Kingdom of Pontus (134 to 63 BC), who is said to have so fortified his body against poisons with antidotes and preservatives that when he tried to kill himself, he could not find any poison that would have an effect, and, according to some legends, had to ask a soldier to run him through with a sword. The recipe for the reputed antidote was found in his cabinet, written with his own hand, and was carried to Rome by Pompey. It was translated into Latin by Pompey's freedman Lenaeus, and later improved upon by Nero's physician Andromachus and Marcus Aurelius' physician Galen. It likely underwent considerable alterations since the time of Mithridates. In the Middle Ages, mithridate was also used as part of a regimen to ward off potential threats of plague. According to Simon Kellwaye (1593), one should "take a great Onyon, make a hole in the myddle of him, then fill the place with Mitridat or Triacle, and some leaues of Rue". Until as late as 1786, physicians in London were officially prescribing mithridate. According to historian Christopher Hill, Oliver Cromwell took a large dose of mithridate as a precaution against the plague and found it cured his acne. The term mithridate has come to refer to any generally all purpose antidote.
Шығу тегі
Митридаттың әкесі, кейбіреулердің айтуынша, анасының бұйрығымен уландырылды. Осыдан кейін Митридаттың анасы Понт мемлекетін еркек мұрагер ересек болғанға дейін регенттікпен басқарды. Митридат таққа таласу үшін анасының сүйіктісі болған басқа бір інісімен бәсекелесті. Ол жас кезінде анасының өзіне қарсы қастандықтар жоспарлағанын және оның әкесінің өліміне қатысы болуы мүмкін екенін сезген. Содан кейін ол тамақ ішкенде ауырсынуды байқап, анасы оның денсаулығын нашарлату үшін тамағына аз мөлшерде у қосуды бұйырды деп күдіктенді, бірақ өлтіру ниетін жасыруға тырысты. Басқа да қастандықтардан кейін ол далаға қашып кетті. Далада жүргенде ол удың өлімге жеткізбейтін мөлшерін тұтынып, көптеген уларды араластырып, олардан иммунитет қалыптастыруға тырысты. Митридаттың заманындағы медициналық тәжірибелерге сәйкес, оның уға қарсы емдеулеріне діни элементтер де кірді, оны Agari, яғни оның қасынан табылмаған скиф шамандары бақылады.
Mithridates' father was assassinated by poisoning, according to some at his mother's orders. After this, Mithridates's mother held regency over Pontus until a male heir was of age. Mithridates was in competition with another brother, whom his mother favored, for the throne. Supposedly during his youth he began to suspect plots against him at his mother's orders and was aware of her likely connection with his father's death. He then, supposedly, began to notice pains during his meals, and suspected his mother had ordered small amounts of poison to be added to his food in order to cause his health to deteriorate while avoiding notice of intent to kill him slowly. After other assassination attempts, he fled into the wilderness. While in the wild it is said that he began consuming non lethal levels of poisons and mixing many into a remedy to make him immune to many poisons. In keeping with most medical practices of his era, Mithridates' anti poison routines included a religious component supervised by Agari, or Scythian shamans who never left his side.
Сын
Плиний (Табиғи тарих, XXIX.24–25, шамамен 77 ж.) митридатқа және оған ұқсас терапияларға (жалпы емдік құралымдарға) көптеген құрамымен күмәнмен қарады:
Pliny (Natural History, XXIX.24–25, ca. AD 77) was skeptical of mithridate and other such theriacs (panacea potions), with their numerous ingredients:
Әдебиетте
А. Э. Хаусманның 1896 жылы жарық көрген «Шропшир жігіті» атты өлеңдер жинағында Митридат патша және оның уытқа қарсы дәрісінің керемет қабілеттері туралы өлең бар:
In A. E. Housman's collection of poetry titled A Shropshire Lad published in 1896, there is a poem about King Mithridates and his antidote's amazing abilities:
Самуил Пепистің күнделігі, 9 сәуір 1664 жыл; Пепис күнінің соңында «митридаттың көмегімен жақсы ұйықтадым» деп жазады, ол бұрынғы түні ауырған және күні бойы құсып кеткен еді.
In the Diary of Samuel Pepys, entry for 9th April 1664; Pepys writes at the end of the day “by the help of mithridate slept very well” having been unwell the previous night and also having vomited during the day.