Кіріспе

Ресей мен АҚШ арасындағы қазіргі заманғы қамталған телекоммуникациялық желі – Ресей-Америка телеграфы, сондай-ақ Батыс Одағының телеграф экспедициясы және Коллинз жерүсті телеграфы деп аталады. Бұл 1865 жылдан 1867 жылға дейін Батыс Одағының телеграф компаниясының Сан-Францискодан (Калифорния штаты) Ресейдің Мәскеуіне телеграф желісін салуға жасаған әрекеті болды. 3 миллион долларға (қазіргі күнгі құнымен) бағаланған жоба Калифорниядан Орегон, Вашингтон штаты, Британ Колумбиясы және Ресей Америкасы арқылы Беринг теңізінен өтіп, Еуразия құрлығының кең аумағын кесіп Мәскеуге жеткізілуі тиіс еді. Мәскеуде желілер Еуропаның қалған бөлігімен байланысатын болған. Бұл Атлант мұхитындағы ұзын, терең су асты кабельдерін салудың қиындығына қарағанда әлдеқайда ұзаққа созылатын балама ретінде ұсынылды, себебі Солтүстік Америка мен Сібір арасындағы салыстырмалы түрде тар Беринг бұғазын су астынан кесіп өту ғана қажет еді. Бірақ Сібір арқылы кабельді төсеу күткеннен қиын болды. Осы уақытта Сайрус Вест Филдтің трансатлантикалық кабелі сәтті аяқталды, нәтижесінде 1867 жылы трансресейлік жоба тоқтатылды. Канада үкіметінің тарихи тақтасында былай делінген: "1867 жылы Киспайп және Скена өзендерінің қосылған жеріндегі Форт-Стагерде құрылыс тоқтатылды. Нью-Вестминстерден Карибуға дейінгі бөлігі 1880 жылы Канада үкіметі сатып алды". Жоба экономикалық тұрғыдан сәтсіз болғанына қарамастан, көптеген адамдар аймақтарға зерттеулердің нәтижесінде келген түрлі пайдалардың маңыздылығын ескере отырып, бұл әрекеттің табысқа жеткенін санайды. Бүгінгі күнге дейін Беринг теңізі арқылы байланыс кабелін салуға ешкім тырысқан жоқ. Солтүстік Америкадан батысқа қарай барлық қолданыстағы су асты байланыс кабельдері Солтүстік Тынық мұхитының ұзақ жерлері арқылы оңтүстік бағыттармен жүреді, Жапонияға және одан әрі Азия құрлығына жалғасады.

Бәсекелес жоспарлар

1861 жылы "Уэстерн Юнион Телеграф Компаниясы" АҚШ-тың шығысын Сан-Францискоға дейін электр телеграфы арқылы байланыстырды. Одан кейін Солтүстік Американы әлемнің қалған бөлігімен байланыстыру мәселесі шешілмей қалды. Бұл міндетті орындау үшін екі телеграф саласындағы пионер жұмыс істеді: бірі – Сайрус Вест Филд, ол Солтүстік Америкадан Атлантика арқылы батыстан шығысқа қарай теңіз асты телеграф кабелін салуға тырысты, ал екіншісі – Перри Коллинз, ол Солтүстік Американың батыс жағалауынан Беринг бұғазы мен Сібір арқылы Мәскеуге қарай батыстан шығысқа қарай басқа бағытта байланыс жасауды ұсынды. Филдтің "Атлантик телеграф компаниясы" 1858 жылы Атлантика мұхиты арқылы алғашқы трансатлантикалық кабельді төседі. Бірақ ол үш аптадан кейін жыртылып, оны жөндеу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Осы уақытта кәсіпкер Перри Коллинз Ресейге сапар шегіп, Мәскеуден Сібір арқылы шығысқа қарай телеграф желілерін кеңейтуде үлкен прогресс жасалып жатқанын байқады. Штаттарга оралғаннан кейін Коллинз "Western Union Telegraph Company" компаниясының басшысы Хайрам Сиблиге Солтүстік-Батыс штаттары, Британдық Колумбия және Ресейдің Аляскасы арқылы өтетін құрлықтағы телеграф желісі туралы идеясын ұсынды. Олар бірлесіп осы идеяны насихаттап, АҚШ, Лондон және Ресейде үлкен қолдауға ие болды.

Дайындықтар

1864 жылдың 1 шілдесінде американдық президент Авраам Линкольн Western Union компаниясына Сан-Францискодан Британдық Колумбия шекарасына дейін өту құқығын берді және оларға АҚШ Әскери-теңіз күштерінен «Сагинау» бу кемесін берді. Бұрын құл тасыған «Джордж С. Райт» және «Найтингейл» кемелері, сондай-ақ өзен кемелері мен шхуналардан тұратын флот та пайдалануға берілді. Құрылысты бақылау үшін Коллинз әскери телеграфтардың бастығы болған полковник Чарльз Булклиді таңдады. Әскери қызметте болғандықтан, Булкли жұмысшылар топтарын «жұмыс бөлімдеріне» және «инженерлік корпусына» бөлді. Британдық Колумбия колониясы жобаны толық және ынталы түрде қолдап, желіге қажетті материалдарды баж салығы мен төлемдерден босатып әкелуге рұқсат берді. Британдық Колумбияның соңғы бекеті ретінде таңдалған Нью-Вестминстер өзінің бәсекелесі Викторияны жеңгеніне қуанды және Британдық Колумбия газетінде «Жаңа Вестминстер, қызғанышпен қараған көршісінің қорқынышы мен үрейі, енді осы барлық ірі жүйелердің орталығында болады» деп болжанды. Мад-Бейден телеграф желісі Кеннеди жолымен солтүстік-батысқа қарай Суррей және Солтүстік Дельта арқылы Фрейзер өзеніне дейін созылды. Браунсвиллде өзен арқылы Нью-Вестминстерге кабель тартылды. Британдық Колумбиядағы жер өлшеу жұмыстары 1865 жылдың 21 наурызында Нью-Вестминстерге жететінге дейін басталған еді. Эдвард Конвей Хоупқа дейін барып, жердің қиындығына қатты қайғырды. Конвейдің алаңдаулылығына жауап ретінде Британдық Колумбия колониясы Нью-Вестминстерден Йельге дейін, содан кейін жаңадан аяқталған Карибу жолына қарай жол салуға келісті. Телеграф компаниясының міндеті тек сымдарды тарту болды. 1865 жылдың мамырында Нью-Вестминстерден Йельге, содан кейін Карибу жолы мен Фрейзер өзені бойымен Кеснелге дейін құрылыс басталды. Қыс құрылыс жұмыстарын тоқтатты, бірақ көктемде 150 адам Кеснелден солтүстік-батысқа қарай жұмысты қайта бастады. 1866 жылы бұл бөлімде жұмыс қарқынды жүрді, он бес ағаштан жасалған телеграф кабинасы салынды және желі Кеснелден бастап Киспиокс және Балкли өзендеріне дейін созылды. Компанияның «Мамфорд» атты бу кемесі сол маусымда Тынық мұхитының жағалауынан Скина өзеніне үш рет сапар шекті, телеграф желісіне қажетті материалдарды және жұмысшыларға 12 000 пайыздық рацион жеткізіп берді. Желі Форт-Фрейзерден өтіп, Скина өзеніне жетіп, 27 шілдеде Сайрус Вест-Филд трансатлантикалық кабельді сәтті төсегенін білгенде, Хазельтон елді мекені құрылды. Британдық Колумбияда 1867 жылдың 27 ақпанында құрлықтағы желі құрылысы тоқтатылды, өйткені жобаның барлығы ескірген деп танылды. Дегенмен, Британдық Колумбияда Нью-Вестминстерден Кеснелге дейінгі пайдалы телеграф жүйесі қалды, ол кейіннен Карибу алтын іздеушілерінің Баркервилл қаласына дейін созылды, сондай-ақ бұрыннан картаға түсірілмеген жабайы даладан жасалған жол қалды. Сонымен қатар, экспедиция алғашқы халықтардың пайдалы пайдаланған көптеген жабдықтарды қалдырды. Хазельтонның жанында полковник Булкли Хагвильгеттер Балкли өзенінен салған көпірге таң қалды, бірақ кабельмен нығайтпайынша жұмыс тобының одан өтуіне рұқсат бермеді. Жоба тоқтатылғаннан кейін Хазельтонның Хагвильгеттері компания қалдырған кабельден екінші көпір салды. Екі көпір де инженерлік шедевр деп есептелді және «көпір салудың романтикасы» деп аталды.

Мұра

Ұзақ мерзімде телеграф экспедициясы, экономикалық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырағанымен, Американың Ұлттық Тағдырын мемлекеттік шекарадан тысқары кеңейтуге қосымша мүмкіндіктер берді және АҚШ-тың Алясканы сатып алуына ықпал еткен болуы мүмкін. Экспедиция Ресей Америкасының флорасы, фаунасы және геологиясын алғаш рет зерттеді, ал телеграф жобасының қатысушылары Алясканы сатып алудағы маңызды рөлді атқарып, аумақ туралы пайдалы және құнды деректер ұсынды. Британдық Колумбия колониясы бұл кезде Гудзон Бэй компаниясы жасағаннан гөрі солтүстік аймақтарын одан әрі зерттеуге, отарлауға және байланыс орнатуға мүмкіндік алды. Британдық Колумбияның солтүстік-батысындағы көптеген қалалардың алғашқы еуропалық қоныстану тарихы Коллинз Оверленд телеграфымен байланысты. Мысалдардың ішінде Хейзелтон, Бернс-Лейк, Телква және Телеграф-Крик бар. Экспедиция 1901 жылы Ашкрофттан Телеграф-Крикке және одан әрі Юконның Доусон қаласына дейін салынған Юкон телеграф желісін салуға да негіз салды. Телеграф жолының бөліктері Клондайк алтын асығы кезінде алтын іздеушілер қолданған Эшкрофт жолының бір бөлігіне айналды. Алтын іздеушілердің барлық жолдарының арасында Эшкрофт ең қиын жолдың бірі болды. 1898 жылдың көктемінде Британдық Колумбияның Ашкрофт қаласынан 1500-ден астам адам және 3000 жылқы шықты, ал алтын кендеріне тек алты адам жетті, ал бірде-бір жылқы жетпеді. Уолтер Р. Гамильтон осы жолды аяқтағандардың қатарында болды. Оның "Юкон тарихы" атты кітабында, жол тасталғаннан кейін 30 жыл өткен соңғы жағдайын сипаттайды. Жолдың бойындағы барлық белгілер мен тіреулер жоғалып кетті, бірақ кейбір жағдайларда біз ескі телеграф сымдарының бөліктерін қайын, қарағай және тополь ағаштарының ішіне бірнеше сантиметрге енген күйінде таптық, олар көптен бері өсіп, сымдарға тиген жерлерін жапқан. Мен әлі де гальвандалған сымға бекітілген ескі жасыл шыны изолятордың біреуін таптым. Оны естелік ретінде сақтап қалдым, бірақ кейін Лаберж көлінде қайық айналып құлағанда камера мен киімдеріммен бірге жоғалтып алдым.

Экспедиция туралы жазылған кітаптар мен естеліктер

Экспедицияны сипаттайтын бірнеше маңызды еңбектер бар. Смитсон институтының ғалымы У. Х. Даллдың ғылыми саяхатнамасы ең көп сілтеме жасалатын еңбектердің бірі, ал Фредерик Уимпердің ағылшын тіліндегі саяхатнамасы қосымша мәліметтер береді. Экспедиция мүшелерінің жеке жазбаларының ішінде Франклин Поуптың күнделігі бар. Джордж Кеннан мен Ричард Буш екеуі де экспедиция барысында кездескен қиындықтар туралы жазған. Кейін Кеннан Ресей империясы туралы американдық қоғамның пікірін қалыптастырудағы рөлімен танымал болды. Бастапқыда Ресейдің Солтүстік Шығыстағы жерлерді мекендеуін жақтаған ол, 1880 жылдары жер аудару лагерьлерін аралағаннан кейін пікірін өзгертті және "Сібірдегі шатыр өмірі: Камчатка және Солтүстік Азиядағы коряктар мен басқа да тайпалар арасындағы оқиғалар" атты кітабын жазды. Ричард Буш Кеннанның жетістігіне ұқсауға тырысып, "Бұғылар, иттілер және қарға тоңғыш" атты еңбекті жазды. Экспедицияға қатысты барлық құжаттар мен кітаптар тарихи құндылыққа ие, олар саяхат пен жаңалықтар ашу тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар мәдениеттану тұрғысынан да маңызды. Қазіргі Британ Колумбиясы, Юкон аймағы және Аляска, сондай-ақ Шығыс Сібірдің жалпы аймағындағы жергілікті халықтар туралы этноцентрикалық сипаттамалар сол заманғы көзқарастарды көрсетеді. Телеграф тіркемелері Британ Колумбиясының солтүстігіндегі Гитксан тайпасының жер иелігіне қатысты талаптарын растайды. Даллдың жазбалары Смитсон институтының экспонаттарын олардың бастапқы орналасқан жерлеріне қайтаруға көмектесті.