Кіріспе

Еуропаның Альпі аймақтарындағы дәстүрлі шөптік ликер немесе аперитив – тау генепи немесе генепи (ʒenepi) – Альпі аймақтарында кең таралған дәстүрлі француз шөптік ликері немесе аперитиві. Женепи – француздық Савойя аймағында ликер жасау үшін қолданылатын артемизия тұқымдасына жататын альпілік өсімдіктерді (көбінесе шалфей деп атайды) білдіреді, осы аймақта артемизия генепи өсімдіктері өседі және осы сусын көбінесе өндіріледі. Генепи ликері абсентпен туыс, себебі оның атауын беруші ботаникалық түрлері артемизия тұқымдасына жатады, бірақ Шартрез сияқты, ол ликер (құрамында қант бар) және дәстүрлі түрде таза ішіледі. Еуропаның көптеген шөптік ликерлері сияқты, әсіресе ас қорытуға арналғандары, генепидің дәмі де әдетке келтіріледі. Ол көптеген ас қорыту сусындарына қарағанда азырақ тәтті, ал шөптердің берген дәмі ромашка немесе пиретрумға ұқсас. Табиғи түсі – ашық зәйтүннен ақ-алтынға дейін. Арзан түрлері тағамдық бояулардың қосылуымен жасыл түске боялуы мүмкін. Генепи, таңдаулы Artemisia sp. түрлерінің хош иісті гүл шоқтарын күшті, таза спиртке, мысалы, водкаға немесе тазартылған астық спиртіне батыру арқылы өндіріледі, сондықтан оны дәстүрлі түрде өсімдіктерді спиртте қайта дистилляциялау арқылы жасалатын абсент және джин сияқты спирттік сусындармен теңестіруге болмайды.

Этимология

Génépi сөзі басқа еуропалық сөздерге ұқсас, мысалы ginepro (итальян), juniper (ағылшын), jenever (голланд) және genièvre (француз) сөздері, латын тіліндегі iuni pero сөзінің "мәңгі жасыл" деген мағынасы бар. Бұл сөз сондай-ақ Савойя аймағымен байланысты. "Petit Larousse Illustré" кітабында génépi "Альп тауларына тән әртүрлі хош иісті өсімдіктердің жалпы атауы" деп көрсетілген. Зингарелли болса, "genippi" сөзі Альпілік аймақтағы Artemisia туысына жататын өсімдіктер тобын білдіретінін және олардың атаулары мен сипаттамаларын тізімдейді. Француз авторлары génépi-дің екі түрін ажыратады: ақ немесе әйел génépi (ботаникалық A. mutellina, сондай-ақ A. umbelliformis немесе A. rupestris All., A. laxa Lamarck және A. eriantha Tem. сияқты) және қара немесе ер génépi (ботаникалық A. genipi, сондай-ақ A. spicata Baumg. Wulfen ex Jacq. және A. rupestris Vill. сияқты).

Географиялық шығу тегі

Генепи деп аталатын шөптер Альп таулары мен Пиренейде өседі, бірақ Батыс және Орталық Жерорта теңізінің басқа таулы аймақтарында да кездеседі. Дегенмен, ең қатаң мағынада "генепи" атауы тек Савойя аймағында өсетін Артемизия туысына жататын өсімдіктерге ғана қолданылады. Еуропалық Одақ француз генепи ликерін қорғалған географиялық атау жүйесі арқылы қорғайды. ЕО заңнамасына сәйкес, "генепи" атауы тек француз өнімдеріне ғана қолданылады, бірақ аталым жүйелерінен өзгеше, өнімді қалай өндіруге болады немесе оны жасау үшін қандай ингредиенттер қолданылуы керек деген талаптар мен шектеулер аз. Сусын ликерге қатысты ЕО-ның жалпы талаптарына, мысалы, 100 грамм/литр инвертті қант мөлшеріне сай келсе ғана "генепи" деп таңбаланып сатылуы мүмкін. Швейцария шоколады Францияда (және, әрине, басқа елдерде де) ағылшын (сондай-ақ француз және неміс) тілдерінде "Швейцариялық генепи ликерімен толтырылған сүт шоколады" деп жазылып сатылады.

Шикізат

Генепи ликерін жасау үшін Артемизия тұқымдасының бірнеше түрі ерекше бағаланады, соның ішінде А. генепи (қара генепи) және А. umbelliformis (ақ генепи), олардың екеуі де кейде А. рупестрис деп аталады. Генепи ликерін жасауға дәстүрлі түрде жиналған өсімдіктерді ботаникалық тұрғыдан анықтау Артемизия тұқымдасының ғылыми жіктеу жұмыстарымен қиындатылады, бұл молекулалық зерттеулер мен кладистиканың соңғы тенденцияларының нәтижесінде туындады, және дәстүрлі әдебиетте қолданылатын жалпылама атаулардың (ғалымдар арасында) қолданылуын азайтты. Ликер жасау үшін Испания, Франция, Швейцария және Италияның таулы аймақтарында өсетін көптеген артемизия түрлері қолданылған болуы мүмкін, ал таңдау жеке талғамға, дәстүрге және қолжетімділікке байланысты болды. Стивен Гулдтың сөзіне сәйкес, "Артемизия тұқымдасының кез келген мүшесінен жасалған кез келген ликер, артемизия аб. (Grand wormwood) емес, генепи деп есептеледі". Генепи өндірісінде бір кезде қолданылған басқа түрлерге A. glacialis, A. pontica және A. borealis жатады. "Alsem der Alpen" гүлдері, ботаникалық жағынан Achillea erba rotta subsp. moschata, ағылшын тілінде мускус милфойл деп белгілі, кейде генепи түрлерінің бірін немесе бірнешеуін толықтай алмастыру үшін қосылады немесе қолданылады. Жалпы алғанда, осы әртүрлі Альпілік өсімдіктер шілде және тамыз айларында биік тауларда гүлдейді және неміс тілінде "Edelraute" деп аталады.

Генепи үйде

Генепиді үйде дайындауға болады, дайынталған шөптерді араққа немесе дәнді спиртіне қосу арқылы. Шапырылған, кептірілген бетеге гүлдері Оңтүстік-Батыс Еуропада шай қаптарына ұқсас кішкентай қаптарда сатылады. Үйде дайындау туралы нұсқаулар мен ингредиенттерді интернеттен табуға болады. Ерекше батылдар үшін гүлдер мен шөптерді шілде және тамыз айларында жинауға болады. Күрітіп, ұсақтағаннан кейін, шөп массасын марляға орап, тұндыруға болады. Бір литр генепидің қарапайым рецепті үшін 40% көлемдік спиртке қырық гүл мен қырық қант кесегін қосу қажет.

Коммерциялық генепи

Саудада генэпи ликерінің сан алуан брендтері бар, олардың көпшілігі шағын көлемде өндіріліп, таралуы шектеулі. Бұған қоса, генепиге ұқсас немесе ортақ ингредиенттерді бөлісетін бірнеше коммерциялық ликерлер де бар, олардың ең танымалсы – Гренобльдің ар жағындағы тауларда картуздық монахтар жасаған Chartreuse. Алайда, Францияның Савойя және Италияның Валь-д'Аоста аймақтарындағы көптеген шағын өндірушілер кейде жергілікті өнімдерін бөтелкеге құйып сатуға шығарады, ал осы аймақтардағы көптеген мейрамханалар өз ликерлерін өндіріп сатады.