Төролд бұғысы – Қытайдағы жоғары биіктікте мекендейтін, қорғауға алынған бұғы түрі. Сипаттамасы, саны (7000-ға жуық) және генетикалық жақындығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Торолд бұғысы (Cervus albirostris) – Тибет таулы аймағының шығысындағы жоғары биіктіктегі далалар, бұталы жерлер мен орманды мекендейтін, қорғауға алынған бұғы түрі. Бұл бұғы Тибет қызыл бұғысының (шу, қызыл бұғылар тобының валличи түршесі) сияқты экологиялық орынды иеленеді. Оны алғаш рет 1883 жылы Николай Пржевальский ғылыми тұрғыдан сипаттаған. 1998 жылы табиғатта шамамен 7000 бас қалғаны бағаланды. Осы себепті Торолд бұғысы ақ ерін бұғысы деп те аталады.
Thorold's deer (Cervus albirostris) is a threatened species of deer found in grassland, shrubland, and forest at high altitudes in the eastern Tibetan Plateau. This deer fills an ecological niche similar to the Tibetan red deer (shou, the subspecies wallichi of the red deer species group). It was first scientifically described by Nikolay Przhevalsky in 1883. and in 1998 it was estimated that about 7000 remain in the wild. For this reason, Thorold's deer is also commonly known as the white lipped deer.
Таксономия
Торрольд елігі дәстүрлі түрде Cervus туысына жатқызылады және генетикалық деректер оның бұрынғы Przewalskium монотиптік туысына жатқызылуына қарағанда осы жағдайдың дұрыс екенін көрсетеді. Ересектеген еркек Торрольд еліктерінің мүйіздері болады, олардың бөренесінің ұзындығы дейін, ал салмағы дейін жетеді. Қойдың мүйізімен салыстырғанда, мүйіздері жалпақ болып келеді, ал бірінші және екінші ("без") тісшелері айқын түрде алыс орналасқан. Мүйіздерде жетіге дейін тісше болуы мүмкін, олардың барлығы бір жазықтықта жатады. Олар наурыз айында жыл сайын түсіп, жаздың соңында толық ұзындығына жетеді. Басқа ерекшеліктеріне – көптеген басқа еліктерге қарағанда ұзын құлақтары, ақ түкпен қапталған және үлкен метатарсальды және преорбитальды бездері жатады. Тұяқтары кең және ауыр, ал тұяқтықтары ерекше ұзын. Құйрығы қысқа, ұзындығы 5 см. Бүгінде олар тек осы аймақтарда шашыраңқы популяцияларда ғана кездеседі, көбінесе Сичуаньның шығысында көптеп таралған. Олар шөптесін, бұталы және орманды жерлердің мозаикасын ұнатады және көбінесе ағаш шебінен жоғарыда көрінеді.
Thorold's deer has traditionally been included in the genus Cervus, and genetic evidence suggests this is more appropriate than its erstwhile placement in the monotypic genus Przewalskium. Adult male Thorold's deer have antlers, measuring up to in beam length, and weighing up to Compared with those of wapiti or red deer, the antlers are flattened with the first and second ("bez") tines noticeably far apart. The antlers can have up to seven tines, which all lie in the same plane. They are shed annually in March, reaching their full length by late summer. Other distinctive features include longer ears than most other deer, lined with white hair, and large metatarsal and preorbital glands. The hooves are broad and heavy, with unusually long dewclaws. The tail is short, at in length. Today, they are found only in scattered populations across these regions, apparently being most numerous in eastern Sichuan. They prefer mosaics of grassland, shrubland, and forest, and are often seen above the treeline.
Мінез-құлық
Торрольд бұғысы – көбінесе сумерек уақытында белсенді болатын жануар, әдетте кем дегенде 10 жеке бас тұратын топтарда өмір сүреді. Көбейту маусымынан тыс уақытта еркектер мен ұрғашылар көбінесе бөлек жүреді. Тарихи деректерде жүздеген бұғыдан тұратын топтар кездесетін, бірақ бүгінде 100-ден астам жеке басқа ие топтар сирек. Бұл түрге тән әртүрлі дыбыстар бар, оның ішінде алыстан естілетін дабыл үні, көбелектеу кезеңінде еркектердің шығаратын ырылдауы, сондай-ақ ұрғашылар мен жас бұғылардың шығаратын тыныш ырғақтары немесе мойындары бар. Бұғылар сияқты, олар да білезік сүйектерінен ерекше, қатты сықырлау дыбыстарын шығара алады, олардың мақсаты әлі анықталған жоқ. Торрольд бұғылары көбінесе жүгірмейді, бірақ сағатына 56 километрге дейін жылдамдықпен шабыса алады.
Thorold's deer is a crepuscular animal, normally living in herds of at least 10 individuals. Outside of the breeding season, males and females usually travel separately. Historically, herds containing hundreds of such deer were reported, but today, herds of over 100 individuals are rare. The species has a range of vocalisations, including loud alarm calls, which are audible over away, growling sounds made by males in rut, and quieter grunts or mews made by females and young. Like reindeer, they can also make unusual, loud snapping sounds from their carpal bones, the function of which is unclear. Thorold's deer rarely run, but they can gallop at up to 35 miles (56 km) per hour.
Көбею
Көбею маусымы қыркүйек және қараша айлары арасында жүзеге асады, осы кезде ата және аналары бар топтар жиірек кездеседі. Мұндай топтар бірнеше аталардан тұрады, олардың әрқайсысы басқа аталардан қорғайтын ұрғашылардан тұратын шағын гаремді ұстайды. Аталар басқа бұғылар сияқты мүйіздерімен күресіп, иіс белгілеп, көзге көрінетін әрекеттер жасап және ескерту ретінде ыңғұрған дыбыстар шығарып бәсекелеседі. Жұптасу бір жылдам итеруден тұрады. Аналық 220-250 күнге созылатын жүктілік кезеңінен кейін, әдетте мамыр және маусым айларында бір ғана бала туады. Бала тууға аздан кейін анасы жиі бұталар мен қалың өсімдіктер арасында жасырын ор табады. Бұзаулар ақ дақтармен туылады және туғаннан кейін шамамен 40 минут ішінде тұра алады. Бастапқыда анасы оларды әртүрлі жерлерге жылжытып, күніне екі рет ғана келіп, сүт ішуге мүмкіндік береді. Шамамен екі аптадан кейін олар топқа қайта қосылады. Бұзаулардың дақтары шамамен алты аптадан кейін бастап көмеңдеуіне бастайды және бірінші жылдың соңына қарай толық ересек түсіне ие болады. Олар екінші немесе үшінші жылы жыныстық жағынан жетіледі, бірақ аталықтары кем дегенде бес жасқа толғанға дейін көбею маусымында сирек табысқа жетеді. Торолд бұғылары тұтқындық жағдайында 21 жылға дейін өмір сүруі мүмкін, бірақ табиғатта 12 жылдан астам өмір сүрмейді.
The rut occurs between September and November, when herds containing both males and females become more common. Such herds consist of several males, each maintaining a small harem of females that they protect from other males. Males compete with one another in a manner similar to other deer wrestling with antlers, scent marking, visual displays, and grunting warning sounds. Mating consists of a single rapid thrust. The female gives birth to a single young after a gestation period of 220 to 250 days, typically in either May and June. Shortly before giving birth, the mother locates a secluded den, often in bushes or shrubby cover. The calves are born with white spots, and able to stand within about 40 minutes of birth. Initially, the mother protects them by moving them between a number of different locations, only visiting them twice a day to allow them to suckle. After about two weeks, they rejoin the herd. The calves' spots begin to fade after around six weeks, and they attain the full adult colour by the end of their first year. They become sexually mature during their second or third year, although males are rarely successful in the rut until they are at least five years old. Thorold's deer have been reported to live up to 21 years in captivity, but probably do not survive for more than 12 years in the wild.
Қорғау
Торрольдтың елігі бұрынғы ареалында шашыраңқы популяцияларда ғана кездеседі, бірақ оның табиғатындағы сүйікті ортасының қашықтығы оны егжей-тегжейлі зерттеуді қиындатады. Ол адамның кеңейіп келе жатқан егістігінен, соның ішінде қой, ешкі және як сияқты үй жануарларымен бәсекелесуден қауіп көреді. Оны еті, мүйізі және дәстүрлі қытай медицинасында қолданылатын басқа да дене мүшелері (мысалы, мүйіздің барқыты) үшін аң аулайды. IUCN түрді осал деп тізімдеген, ал Қытайда ол I санаттағы қорғалатын түр болып табылады. Бұл түр Қытай мен Жаңа Зеландияда мүйізі үшін шаруашылыққа тартылған, сондай-ақ әлемнің көптеген зообақтарында кездеседі. Ол төмен биіктікте ұстауға оңай бейімделе алатын сияқты.
Thorold's deer is found only in scattered populations across its former range, although the remoteness of its preferred habitat makes it difficult to study in detail. It faces threats from advancing human agriculture, including competition from domestic animals such as sheep, goats, and yaks. It is also hunted, for meat, antlers, and other body parts (such as the velvet) used in traditional Chinese medicine. The species is listed as vulnerable by the IUCN and is a Class I protected species in China. The species has been farmed for its antlers in China and New Zealand, and is also found in numerous zoos worldwide. It appears able to adapt to being kept at low altitudes without much difficulty.