Жапон білімі тарихы: ежелгі дәуірден Мейдзі реформасына дейін
History of education in Japan
Жапонияда білімнің тарихы: 6-ғасырдан бастау, қытай мәдениетінің әсері, буддизм, конфуцианство, университеттердің пайда болуы. Білім беру жүйесінің дамуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапониядағы білім беру тарихы кем дегенде алтыншы ғасырға дейін жетеді, осы кезде Ямато сарайында қытай білімі таныстырылды. Шет елдердің өркениеттері Жапонияның өзінің мәдениетін дамытуға қажетті жаңа идеяларды жиі ұсынып келген.
none
The history of education in Japan dates back at least to the sixth century, when Chinese learning was introduced at the Yamato court. Foreign civilizations have often provided new ideas for the development of Japan's own culture.
6 - 15 ғасырлар
Қытайлық ілімдер мен идеялар VI-IX ғасырларда Жапонияға келді. Буддизммен бірге қытай жазу жүйесі, оның әдеби дәстүрі және конфуциандық ілімдер енгізілді. IX ғасырға қарай императорлық астана Хеян-кёо (қазіргі Киото) бес жоғары оқу орнына ие болды, ал Хеян кезеңінің қалған бөлігінде аристократия мен императорлық сарай басқа да мектептер ашты. Орта ғасырларда (1185–1600) Дзен буддалық монастырлары білім берудің маңызды орталықтары болды, ал Ашикага мектебі, Ашикага Гакко, XV ғасырда жоғары білім беру орталығы ретінде гүлденді.
Chinese teachings and ideas flowed into Japan from the sixth to the ninth century. Along with the introduction of Buddhism came the Chinese system of writing and its literary tradition, and Confucianism. By the ninth century, Heian kyō (today's Kyoto), the imperial capital, had five institutions of higher learning, and during the remainder of the Heian period, other schools were established by the nobility and the imperial court. During the medieval period (1185–1600), Zen Buddhist monasteries were especially important centers of learning, and the Ashikaga School, Ashikaga Gakkō, flourished in the fifteenth century as a center of higher learning.
Эдо кезеңі
Токугава режимі (1600–1867) кезінде Жапония біртұтас болды; Эдодағы Юсима Сейдо – неоконфуциандық академиясы мемлекеттің басты білім беру мекемесі еді. Оның әкімшілік басшысы, Токугаваның шогундық бюрократтарын даярлайтын мектебінің басшысы ретінде Дайғаку но Ками деп аталды. Токугава дәуірі басталғанда, Жапониядағы қарапайым халықтың көбісі оқи да, жаза да білмейтін. Осы кезеңнің соңына қарай білім кеңінен тарады. Токугава білім беруі құнды мұра қалдырды: сауатты халық, меритократиялық идеология, тәртіпке және кәсіби шеберлікке баса назар аудару. Кейінгі Мейдзи басшылығымен бұл негіз Жапонияның феодалдық қоғамнан жаңғырушы елге жылдам өтуіне мүмкіндік берді. Токугава дәуірінде көптеген бушилер, яғни самурайлардың рөлі жауынгерден мемлекеттік бюрократқа ауысты, нәтижесінде олардың ресми білімі мен сауаттылығы пропорционалды түрде артты. Самурайлардың оқу бағдарламасында моральға баса назар аударылып, әскери және әдебиеттік білім берілді. Конфуцийдің классикалық шығармалары жатталды, оларды оқу және қайталау оқудың кең таралған әдісі болды. Арифметика мен каллиграфия да оқытылды. Көптеген самурайлар өздерінің хан (домендері) ұйымдастырған мектептерге қатысты, ал 1868 жылғы Мейдзи қалпына келтіру кезінде 276 ханның 200-ден астамы мектептер ашты. Кейбір самурайлар, тіпті қарапайым халық та жеке академияларға түсті, олар көбінесе жапондық пәндерге немесе батыс медицинасына, қазіргі заманғы әскери ғылымға, артиллерияға немесе Рангакуға (голландтық зерттеулер), яғни еуропалық зерттеулерге маманданды. Халыққа білім беру көбінесе практикалық бағытта болды, оқу, жазу және арифметиканың негіздерін үйретіп, каллиграфия мен абакты пайдалануға баса назар аударылды. Бұл білімнің көп бөлігі бұрынғы буддалық мектептерден пайда болған ғибадатхана мектептерінде (теракоя) жүргізілді. Бұл мектептер енді діни мекемелер емес, сонымен қатар 1867 жылға қарай олар негізінен ғибадатханаларда орналасқан жоқ. Токугава дәуірінің соңына қарай мұндай мектептердің саны 11 000-нан асты, оларда 750 000 оқушы білім алды. Оқыту әдістеріне әртүрлі оқулықтардан оқу, жаттау, абакты пайдалану, қытай және жапон әріптерін қайта-қайта көшіру кірді. Самурайлар үшін мемлекеттік білім беру ұйымдастырылды, ал қарапайым халық өз балаларын бастауыш білімге үйретті немесе жас ұстазды жалдау үшін бірікті. 1860 жылдары жапон ұлдарының 40–50%-ы және қыздардың 15%-ы үйден тыс білім алды. Бұл көрсеткіш сол кездегі негізгі еуропалық елдермен салыстырылатын болды (міндетті білім беру енгізілген Германиядан басқа). 1858 жылы Фукузава Юкичи батыстық зерттеулердің жеке мектебін құрды, ол кейін Кейо университетіне айналды, ол Жапонияның жоғары біліміндегі жетекші институт ретінде танылды.
Japan was very unified by the Tokugawa regime (1600–1867); and the Neo Confucian academy, the Yushima Seidō in Edo was the chief educational institution of the state. Its administrative head was called Daigaku no kami as head of the Tokugawa training school for shogunate bureaucrats. When the Tokugawa period began, few common people in Japan could read or write. By the period's end, learning had become widespread. Tokugawa education left a valuable legacy: an increasingly literate populace, a meritocratic ideology, and an emphasis on discipline and competent performance. Under subsequent Meiji leadership, this foundation would facilitate Japan's rapid transition from feudal society country to a modernizing nation. During the Tokugawa period, the role of many of the bushi, or samurai, changed from warrior to government bureaucrat, and as a consequence, their formal education and their literacy increased proportionally. Samurai curricula stressed morality and included both military and literary studies. Confucian classics were memorized, and reading and reciting them were common methods of study. Arithmetic and calligraphy were also studied. Most samurai attended schools sponsored by their han (domains), and by the time of the Meiji Restoration of 1868, more than 200 of the 276 han had established schools. Some samurai and even commoners also attended private academies, which often specialized in particular Japanese subjects or in Western medicine, modern military science, gunnery, or Rangaku (Dutch studies), as European studies were called. Education of commoners was generally practically oriented, providing basic training in reading, writing, and arithmetic, emphasizing calligraphy and use of the abacus. Much of this education was conducted in so called temple schools (terakoya), derived from earlier Buddhist schools. These schools were no longer religious institutions, nor were they, by 1867, predominantly located in temples. By the end of the Tokugawa period, there were more than 11,000 such schools, attended by 750,000 students. Teaching techniques included reading from various textbooks, memorizing, abacus, and repeatedly copying Chinese characters and Japanese script. Public education was provided for the Samurai, ordinary people taught the rudiments to their own children or joined to hire a young teacher. By the 1860s, 40–50% of Japanese boys, and 15% of the girls, had some schooling outside the home. These rates were comparable to major European nations at the time (apart from Germany, which had compulsory schooling). In 1858 Fukuzawa Yukichi founded a private school of Western studies which then became Keio University, known as a leading institute in Japanese higher education.
1912 - 1945 жылдар
20 ғасырдың басында бастауыш білім беру теңдікке негізделген және дерлік барлығына қолжетімді болды, бірақ жоғары білім деңгейінде көп бағытты, қатаң іріктеуден өтетін және элиталық жүйе болды. Жоғары білім көбінесе неміс ықпалы зор болған бірнеше императорлық университеттермен шектелді. Императорлық университеттердің үшеуі әйелдерді қабылдады, сондай-ақ бірқатар әйелдер колледждері болды, олардың кейбіреулері өте беделді болғанмен, әйелдердің жоғары білім алу мүмкіндіктері салыстырмалы түрде шектеулі болды. Осы кезеңде христиан миссионерлері бірнеше университеттер құрды және әсіресе орта білім беру деңгейінде әйелдерге білім беру мүмкіндіктерін кеңейтуде белсенді рөл атқарды. 1919 жылдан кейін бірнеше жеке университеттер ресми мәртебе алды және 1880 жылдардан бері жүргізіп келген бағдарламалары үшін мемлекеттік аккредитация алды. 1920 жылдары либералды білім беру дәстүрі қысқа мерзімге қайта жанданды, әсіресе балабақша деңгейінде, онда Монтессори әдісі көптеген жақтастарды тартты. 1930 жылдары білім беру Садао Араки басшылығымен күшті әскери және ұлтшылдық ықпалға түсті.
In the early 20th century, education at the primary level was egalitarian and virtually universal, but at higher levels it was multitracked, highly selective, and elitist. College education was largely limited to the few imperial universities, where German influences were strong. Three of the imperial universities admitted women, and there were a number of women's colleges, some quite prestigious, but women had relatively few opportunities to enter higher education. During this period, a number of universities were founded by Christian missionaries, who also took an active role in expanding educational opportunities for women, particularly at the secondary level. After 1919 several of the private universities received official status and were granted government recognition for programs they had conducted, in many cases, since the 1880s. In the 1920s, the tradition of liberal education briefly reappeared, particularly at the kindergarten level, where the Montessori method attracted a following. In the 1930s, education was subject to strong military and nationalistic influences, under Sadao Araki.
Жұмыс істеу мерзімі
1945 жылға қарай Жапонияның білім беру жүйесі қирап қалған еді, ал жеңіліс соғысқа дейінгі көптеген ой-пікірлердің сенімсіздігіне әкелді. Соғыстан кейінгі әскери оккупация кезеңінде жаңа шетелдік идеялардың толқыны енгізілді. 1946 жылы құрылған оккупациялық саясатты жасаушылар мен АҚШ Білім беру миссиясы жапон білімін демократияландыруға бағытталған бірқатар өзгерістер жасады: алты жылдық бастауыш мектеп, үш жылдық төменгі орта мектеп және үш жылдық жоғары орта мектеп жүйесі енгізілді, сондай-ақ міндетті білім беру мерзімі тоғыз жылға дейін ұзартылды. Олар соғысқа дейінгі жоғары орта мектептер жүйесін кешенді жоғары орта мектептермен (лицейлермен) алмастырды. Оқу бағдарламалары мен оқулықтар жаңартылды, ұлтшылдыққа бағытталған сабақтар жойылды және оның орнына қоғамтану пәні енгізілді, жергілікті сайланған мектеп кеңестері құрылды және мұғалімдердің кәсіби одақтары құрылды. Элиталық жоғары білім беру жүйесі жойылды және жоғары оқу орындарының саны артуымен жоғары білім алу мүмкіндіктері кеңейді. Бұл кеңейту бастапқыда бірқатар техникалық училищаларға, педагогикалық институттарға және жоғары орта мектептерге университет немесе колледж мәртебесін беру арқылы іске асырылды.
By 1945 the Japanese education system had been devastated, and with the defeat came the discredit of much prewar thought. A new wave of foreign ideas was introduced during the postwar period of military occupation. Occupation policy makers and the United States Education Mission, set up in 1946, made a number of changes aimed at democratizing Japanese education: instituting the six three three grade structure (six years of elementary school, three of lower secondary school, and three of upper secondary school) and extending compulsory schooling to nine years. They replaced the prewar system of higher secondary schools with comprehensive upper secondary schools (high schools). Curricula and textbooks were revised, the nationalistic morals course was abolished and replaced with social studies, locally elected school boards were introduced, and teachers unions established. With the abolition of the elitist higher education system and an increase in the number of higher education institutions, the opportunities for higher learning grew. Expansion was accomplished initially by granting university or junior college status to a number of technical institutes, normal schools, and advanced secondary schools.
Аумақтан кейінгі кезең
1952 жылы толық ұлттық егемендік қайта орнатылғаннан кейін, Жапония білім беру және білім беруді басқару жөніндегі жапондық көзқарастарды бейнелеу үшін білім берудегі кейбір өзгерістерді дереу өзгертуге кірісті. Соғыстан кейінгі Білім министрлігі өз билігінің көп бөлігін қайта алды. Мектеп басқармалары сайлау арқылы емес, тағайындау арқылы құрылды. Бастапқыда ұлтшылдықтың жаңаруына алып келуі мүмкін деген алаңдаушылыққа қарамастан, ізгілік білім беру курсы өзгертілген нысанда қайта енгізілді. Оккупациядан кейінгі кезеңде білім беру мүмкіндіктері айтарлықтай кеңейді. 1945 жылдан 1975 жылға дейін орта мектепті бітіргендердің жоғары оқу орнына түсу көрсеткіші 1950 жылы 42,5%-дан 1975 жылы 91,9%-ға дейін өсті. 1960 жылдарға қарай, соғыстан кейінгі жаңару мен экономикалық өсімнің үдеуі жоғары білім беруді кеңейтуге жаңа талаптар қойды. Бірақ жоғары білім беру сапасының жақсаруына деген үміттер артаған сайын, жоғары білім берудің құны да өсті. Жалпы алғанда, 1960 жылдар жоғары білім беруде үлкен дау-дамабыл кезеңі болды. Әсіресе онжылдықтың соңында Жапония университеттері студенттік тәртіпсіздіктерге ұшырады, олар көптеген кампустарда оқу процесін бұзды. Кампустағы алаңдаушылықтың себептері Вьетнам соғысына қарсы Жапониядағы қозғалыс, түрлі жапондық студенттік топтар арасындағы идеологиялық келіспеушіліктер, тәртіп мәселелері сияқты кампус мәселелері бойынша даулар, студенттік ереуілдер және тіпті университет жүйесіне жалпы қанағаттанбаушылық сияқты бірнеше факторлардың жиынтығы болды. Үкімет 1969 жылы Университеттерді бақылау туралы заң қабылдады және 1970 жылдардың басында білім беру реформаларын жалғастырды. Жаңа заңдар жаңа университеттердің ашылуын және мұғалімдердің еңбекақысын реттеді, ал мемлекеттік мектептердің оқу бағдарламалары қайта қарастырылды. Жеке білім беру мекемелері мемлекеттік қолдау ала бастады және ұлттық университеттерге түсу үшін жалпыұлттық бірыңғай емтихан енгізілді. Осы кезеңде үкімет пен мұғалімдер арасында да келіспеушіліктер туды. 1868 жылдан бері, және әсіресе 1945 жылдан бері Жапонияда көптеген білім беру өзгерістері болғанына қарамастан, білім беру жүйесі әлі де ұзақ жылдар бойы қалыптасқан мәдени және философиялық идеяларды көрсетеді: білім мен білім беру жоғары бағаланады және оған адал болу керек, ал моральдық және мінездік даму білім берудің ажырамас бөлігі болып табылады. Мейдзи кезеңінің қабілеттілік принциптері, сондай-ақ орталықтандырылған білім беру құрылымы сақталды. Жапондық дәстүрлерге шетелдік идеялар мен әдістерді бейімдеу және жүйені жақсартуға қызығушылық танытуда.
After the restoration of full national sovereignty in 1952, Japan immediately began to modify some of the changes in education, to reflect Japanese ideas about education and educational administration. The postwar Ministry of Education regained a great deal of power. School boards were appointed, instead of elected. A course in moral education was reinstituted in modified form, despite substantial initial concern that it would lead to a renewal of heightened nationalism. The post occupation period also witnessed a significant widening of educational opportunities. From 1945 to 1975, the ratio of junior high school graduates who went on to high school rose considerably, from 42.5% in 1950 to 91.9% in 1975. By the 1960s, postwar recovery and accelerating economic growth brought new demands to expand higher education. But as the expectations grew that the quality of higher education would improve, the costs of higher education also increased. In general, the 1960s was a time of great turbulence in higher education. Late in the decade especially, universities in Japan were rocked by violent student riots that disrupted many campuses. Campus unrest was the confluence of a number of factors, including the anti Vietnam War movement in Japan, ideological differences between various Japanese student groups, disputes over campus issues, such as discipline; student strikes, and even general dissatisfaction with the university system itself. The government responded with the University Control Law in 1969 and, in the early 1970s, with further education reforms. New laws governed the founding of new universities and teachers' compensation, and public school curricula were revised. Private education institutions began to receive public aid, and a nationwide standardized university entrance examination was added for the national universities. Also during this period, strong disagreement developed between the government and teachers groups. Despite the numerous educational changes that have occurred in Japan since 1868, and especially since 1945, the education system still reflects long standing cultural and philosophical ideas: that learning and education are esteemed and to be pursued seriously, and that moral and character development are integral to education. The meritocratic legacy of the Meiji period has endured, as has the centralized education structure. Interest remains in adapting foreign ideas and methods to Japanese traditions and in improving the system generally.
1980 жылдар
Екінші дүниежүзілік соғыстан бері білім беру жүйесінің айтарлықтай жетістіктеріне қарамастан, 1980-жылдарға дейін проблемалар сақталды. Отандық және шетелдік сарапшылардың пікірінше, осы қиындықтардың арасында қаталдық, шамадан тыс біркелкілік, таңдау мүмкіндігінің жоқтығы, университеттерге қабылдау емтиханының (入学試験) тигізетін кері әсері және ресми білім беру құжаттарына артық көңіл бөлу болды. Сондай-ақ, білім берудің кейбір әлеуметтік мәселелерге және жекелеген оқушылардың академиялық, мінез-құлқы және бейімделу проблемаларына жауапты екеніне сенілді. Жапон білім беруінің жиырма бірінші ғасырдағы өзгеріп жатқан әлемнің жаңа талаптарына жауап беруі де үлкен алаңдаушылық тудырды. Осылайша, икемділік, шығармашылық, халықаралық деңгейдегі интеграция (国際化), жеке тұлға және әртүрлілік 1980-жылдардағы Жапонияның маңызды білім беру реформасының басты ұранына айналды, бірақ бұл идеялар бұрын, әсіресе 1970-жылдарда да айтылған болатын. 1980-жылдардағы ұсыныстар мен потенциалды өзгерістердің маңыздылығы соншалықты жоғары болды, кейбіреулер оларды Жапонияның XIX ғасырда Батысқа ашылуы және оккупация кезеңіндегі білім берудегі өзгерістермен салыстырды. Жаңа реформа қозғалысының көтерілген мәселелері 1985-1987 жылдар аралығында премьер-министр Ясухиро Накасоне құрған Білім беру реформасы жөніндегі Ұлттық кеңес жариялаған бірқатар есептерде көрсетілді. Соңғы есепте білім берудің халықаралық деңгейдегі интеграциясы, жаңа ақпараттық технологиялар, БАҚ, жеке тұлғаға баса назар аудару, өмір бойы білім алу және әлеуметтік өзгерістерге бейімделу мәселелеріне ерекше назар берілді. Осы жаңа бағыттарды зерттеу үшін кеңес сегіз маңызды тақырыпты қарастыруды ұсынды: жиырма бірінші ғасырға арналған білім беруді жобалау; өмір бойы білім алу жүйесін құру және адамдардың білім деңгейіне артық мән бермеу; жоғары білім беруді жақсарту және әртараптандыру; бастауыш және орта білім беруді байыту және әртараптандыру; мұғалімдердің біліктілігін арттыру; халықаралық деңгейдегі интеграцияға бейімделу; ақпараттық дәуірге бейімделу; білім беруді басқару және қаржыландыру жүйесін қайта қарау. Бұл тақырыптар реформаның білім беру және әлеуметтік аспектілерін қамтиды, бұл білім беру мен қоғам арасындағы жапондық көзқарасқа сәйкес келеді. Реформа талқылаулары жүріп жатқан кезде, үкімет осы сегіз бағыттың көпшілігі бойынша өзгерістерді енгізуге асықты. Бұл реформалар жалғасып келеді, және көпшілік 1980-жылдардағы реформа кеңесінің жұмысын ұмытқанмен, көптеген өзгерістердің мазмұны осы кезеңге дейін жетеді.
In spite of the admirable success of the education system since World War II, problems remained through the 1980s. Some of these difficulties as perceived by domestic and foreign observers included rigidity, excessive uniformity, lack of choices, undesirable influences of the university examination (入学試験), and overriding emphasis on formal educational credentials. There was also a belief that education was responsible for some social problems and for the general academic, behavioral, and adjustment problems of some students. There was great concern too that Japanese education be responsive to the new requirements caused by international challenges of the changing world in the twenty first century. Flexibility, creativity, internationalization (国際化), individuality, and diversity thus became the watchwords of Japan's momentous education reform movement of the 1980s, although they echoed themes heard earlier, particularly in the 1970s. The proposals and potential changes of the 1980s were so significant that some compared them to the educational changes that occurred when Japan opened to the West in the nineteenth century and to those of the occupation. Concerns of the new reform movement were captured in a series of reports issued between 1985 and 1987 by the National Council on Educational Reform, set up by Prime Minister Yasuhiro Nakasone. The final report outlined basic emphases in response to the internationalization of education, new information technologies, and the media and emphases on individuality, lifelong learning, and adjustment to social change. To explore these new directions, the council suggested that eight specific subjects be considered: designing education for the twenty first century; organizing a system of lifelong learning and reducing the emphasis on the educational background of individuals; improving and diversifying higher education; enriching and diversifying elementary and secondary education; improving the quality of teachers; adapting to internationalization; adapting to the information age; and conducting a review of the administration and finance of education. These subjects reflected both educational and social aspects of the reform, in keeping with the Japanese view about the relationship of education to society. Even as debate over reform took place, the government quickly moved to begin implementing changes in most of these eight areas. These reforms have been on going, and although most have now forgotten about the work done by the reform council in the 1980s, the contents of many changes can be traced back to this time.
Әйелдер білімінің тарихы
Әйелдерге білім беру, көбінесе шектеулермен байланысты, мың жылдан астам бұрын Хэйан кезеңінде-ақ мәселе болып көтерілді. Алайда, Сеңгоку дәуірінде күйеулері қайтыс болғанда елді қорғау үшін әйелдердің білім алуы қажеттігі анық болды. Хэйан кезеңінде жақсы білім алған әйелдің жазған «Гэндзи туралы әңгімесі» және әйелдердің шығармалары Жапон тарихы бойында гүлденді. Дегенмен, Чика Курода 1916 жылы Тохоку императорлық университетін бітіріп, ғылым бакалавры дәрежесін алған алғашқы әйел болды.
Education for females, often bound by constraints, had become an issue as far back as in the Heian period over a thousand years ago. But the Sengoku period finally made it clear that women had to be educated to defend the country when their husbands died. The Tale of Genji was written by a well educated female from the Heian period and writings by women blossomed throughout Japanese history. However, Chika Kuroda was the first female Bachelor of Science, graduating in 1916 from Tohoku Imperial University.