Диалектілік айырмашылықтар белгілі емес. Капоксо, Куманаксо, Макуни, Панхаме және 19 ғасырдағы "Максакали" сияқты жойылған тілдер, бұрын кейде Максакали тілінің диалектілері деп есептелген, қазір Максакали тілдер отбасының жеке тілдері деп саналады, олар Ырымдық Максакали тіліне өте жақын. Күнделікті сөйлеудегі Максакали тілі, Максакали Ырымдық әндерінде қолданылатын тілден – Ырымдық Максакали тілінен өзгеше, бірақ екеуі де Максакалиан тілдеріне жатады.
No dialectal differences are known. Extinct varieties such as Kapoxó, Kumanaxó, Makuní, Panháme, and the 19th century "Maxakalí", which were sometimes taken to be dialects of Maxakalí, are now generally considered to represent a distinct variety of the Maxakalían family, very close to Ritual Maxakalí. Spoken Maxakalí is different from the variety used in the Maxakalí ritual songs, Ritual Maxakalí, though both are classified as Maxakalían languages.
Тарату
Максакали тілі бастапқыда Мукури, Итанхем және Жекитинхона өзендерінің аймақтарында сөйленген. Бүгінде Максакали Минас-Жерайс штатындағы төрт негізгі қауымдастықта (алдейа) таралған, олардың жалпы этникалық саны шамамен 2000 адамды құрайды: Моносо тайпасы Печанхаға паналау іздеуден бұрын, шамамен 1800 жылы Куятеде (Досе өзені, Суасуи Гранде өзенінің сағасына жақын) тұрған. 19 ғасырдың басында Панхам және басқа Максакали топтары португалдармен бірігіп, Ботокудо тайпасына қарсы күрескен. Мұрындық дауыссыздардың фонетикалық статусы белгісіз; Сильва (2020) қазіргі Максакали тілінде олар фонетизация процесі арқылы ерекшеленіп, қарама-қайшылыққа ұшырап бара жатқанын көрсетеді, дегенмен жақында ғана мұрындық дауыссыздар дауысты дауыссыздардың аллофондары ретінде ғана кездесетін.
Maxakalí was originally spoken in the Mucuri River, Itanhém River, and Jequitinhonha River areas. Today, Maxakalí is found in four main communities (aldeias) of Minas Gerais, with a total ethnic population of about 2,000: the Monoxó lived in Cuyaté (Doce River, near the mouth of the Suaçuí Grande River) probably around 1800, before seeking refuge in Peçanha. At the beginning of the 19th century, the Panhame and other Maxakali groups allied with the Portuguese to fight the Botocudos. The phonological status of the nasal consonants is ambiguous; Silva (2020) argues that in modern Maxakalí they are becoming contrastive through phonologization, even though until recently nasal consonants occurred only as allophones of voiced obstruents.
Сөздік
Махакали тілінде Льнгва Гераль тілінің бір түрінен алынған лексикалық қарыздар бар, мысалы, ãmãnex ‘қасиетті адам’, tãyũmak ‘ақша’, kãmãnok ‘ат’, tapayõg ‘қара нәсілді адам’. Бразилия португал тілінен алынған сөздердің саны өте көп. Мысалдарға kapex ‘кофе’, komenok ‘жамылғы’, kapitõg ‘капитан’, pẽyõg ‘бұршақ’, mug ‘банк’, tenemiyam ‘телевизор’ (португал тілінен café, cobertor, capitão, feijão, banco, televisão сөздері алынған) жатады.
Maxakalí has a number of lexical loans from one of the Língua Geral varieties, such as ãmãnex ‘priest’, tãyũmak ‘money’, kãmãnok ‘horse’, tapayõg ‘Black man’. Loanwords from Brazilian Portuguese are extremely numerous. Examples include kapex ‘coffee’, komenok ‘blanket’, kapitõg ‘captain’, pẽyõg ‘beans’, mug ‘bank’, tenemiyam ‘TV’ (borrowed from Portuguese café, cobertor, capitão, feijão, banco, televisão).