Кіріспе

Пәкістанның негізгі ұрыс танкісі Аль Халид/ВТ 1А (сөзбе-сөз "Мәңгілік танк") – Қытайдың Norinco және Пәкістанның Heavy Industries Taxila бірлесіп жасаған негізгі ұрыс танкісі. Танк 90 II типті танктың негізінде құрылған. 2014 жылға дейін шамамен 310 Al Khalid MBT өндірілді. Қытай Бангладеш, Марокко және Мьянма елдеріне танк экспорттады. VT 1A сондай-ақ MBT 2000 деп те аталады. Бангладеш армиясы 2011 жылы Қытайдан 44 MBT 2000 тапсырыс берді. Norinco жасаған MBT 2000 Корольдік Марокко армиясы да қолданады. Перу армиясы оны сатып алу мүмкіндігін сынап көрді, бірақ қаржылық мәселелерге байланысты сатып алынбады. Үш адамнан тұратын экипажпен басқарылатын және автоматты түрде қайта зарядталатын 125 мм тегіс ұңғылы танк зеңбірегімен қаруланған танк, отты басқару жүйесі мен түнгі ұрыс жабдықтарын пайдаланады. Аль Халид VII ғасырдың мұсылман қолбасшысы Халид бин әл-Валидтің (592–642 жж.) құрметіне аталған. Бірінші өндіріс үлгілері 2001 жылы Пәкістан армиясының қарулануына енді. Ел Украинаға танктерді жаңа қозғалтқышпен жаңартуға тапсырыс берді.

Тарих

Қытай Халық Азаттық Армиясы Кеңес Одағының қатерінен алаңдады және ескірген 59-шы үлгідегі танкты алмастыру үшін жаңа негізгі ұрыс танкысын (MBT) сұрады. Осылайша, 1980 жылы "Норинко" компаниясы құрылды және "Ішкі Моңғолия Бірінші машина жасау тобы" корпорациясына жаңа танктарды әзірлеу тапсырылды. 1990 жылдың қаңтарында Пәкістанмен бірлескен даму жөніндегі келісімге қол қойылды. Қытайда жасалған алғашқы прототиптер 1991 жылдың тамызында Пәкістанда сынақтан өтті. 1992 жылы Таксиладағы өндіріс орналымы аяқталды. Пәкістан келесі сегіз жылда өзінің қажеттіліктеріне сай модельді бірлесіп әзірлеуге және оны жергілікті түрде өндіруге мүмкіндік беруге 20 миллион АҚШ долларынан астам қаражат жұмсады. Жобаны жоспарлау кезеңінде жоғары температуралы орта және оңтүстік Пәкістанның шөлдері сияқты операциялық аймақтарда кездесетін ұсақ құм немесе шаң ескеріліп, жоғары тиімді салқындату және ауа сүзгілеу жүйелерін әзірлеуге баса назар аударылды. Гидрогазды серікпе жүйесін енгізу қарастырылды, бірақ техникалық бағалаудан кейін сенімділік және техникалық қызмет көрсету мәселелері сияқты түрлі шектеулерге байланысты ол тиімсіз деп танылды. Renk 304 берілісін орнату да қарастырылды, бірақ ол қабылданбады. Алғашқы нұсқасы қытайлық құрал-жарақ және атыс басқару жүйесімен жабдықталған, ал қозғалтқышы неміс жасаған MTU 396 дизельдік қозғалтқышы болды, ол Қытайда лицензия бойынша өндірілді. Тағы бір нұсқасы озық батыстық цифрлық атыс басқару жүйесімен және Перкинс Кондор дизельдік қозғалтқышымен (британдық Challenger танкысіндегідей) және SESM ESM500 автоматты берілісімен (француздық Leclerc танкысіндегідей) жабдықталды. Бұл нұсқа тым қымбат деп есептелді және оңтүстік Пәкістанның ыстық климатында тиісті нәтиже бермеді. Соңында, украиндық 6TD-2 1200 ат күшіне ие дизельдік қозғалтқышымен жабдықталған нұсқасы сынақтан өтті. Даму кезеңінде Heavy Industries Taxila, қытайлық лицензия бойынша 85-ші үлгідегі IIAP танкысын жасап, тәжірибе жинақтады және 1999 жылы Al Khalid танкысын өндіруге дайындалды. 2001 жылдың 20 шілдесінде Пәкістанның бронетанкі корпусының 31-ші атқыштар полкіне он бес танктан тұратын пилоттық партия тапсырылды. 2002 жылдың мамырында Пәкістан Украинаның Малышев зауытымен үш жыл ішінде 315 KMDB 6TD-2 дизельдік қозғалтқышын жеткізу туралы келісімге келді. 2004 жылдың 23 қыркүйегінде "Аль Халид" танкылерінің қосымша партиясы жеткізілді. Пәкістан қарулы күштері үшін барлығы 600 "Аль Халид" танкысын жасауды жоспарлады. 2017 жылдың желтоқсан айында ХИТ өкілдері Пәкістан Сенатына бюджеттік шектеулер салдарынан танк өндірісі жылына орташа есеппен 18 бірлікке дейін төмендегенін мәлімдеді. 2020 жылдың 28 шілдесінде Пәкістан армиясы бірінші "Аль Халид I" негізгі ұрыс танкысын бронетанкі корпусының полкіне қабылдады. "Аль-Халид" танкысының жаңартылған нұсқасы болып табылатын танкты тапсыру рәсімі ХИТ-те өтті.

Ашылуы

Әл-Халид 1991 жылғы 17 шілдеде Пакистанның сол кездегі премьер-министрі Миан Мұхаммед Наваз Шариф және Пакистанның сол кездегі армия штабының бастығы Мирза Аслам Бег Таксиладағы Ауыр Жөндеу Зауытында (HRF) өткен салтанатты шарада таныстырды. Премьер-министр сөйлеген сөзінде жобаның аяқталуының елдің өзін-өзі қамтамасыз етуге жасаған үлкен қадам екенін айтты. Армия бас қолбасшысы тарихта алғаш рет технология ғана емес, сонымен қатар оның дизайны да пакистандық инженерлердің күшімен жасалғанын атап өтті.

Қару-жарақ

Ал Халид 125 мм калибрлі, 48 калибрлік ұзындығы бар, автоматты түрде бекітілген және хромдалған, жоғары беріктіктегі электрошлак қайта балқыту болаттан жасалған зеңбірек трубкасымен жабдықталған. Зеңбірек, стандартты түрде 1100 оқ EFC қызмет ету мерзімін қамтамасыз ету үшін қатаң сапа бақылау процесінен өтеді; бұл сынақтан өтпейтін трубкалар қабылданбайды. Бұл зеңбірек APFSDS, HEAT FS және басқарылатын ракеталар үшін өте жоғары ішкі камералық қысымды қамтамасыз етеді. Зеңбірек сонымен қатар келесі типтегі дәстүрлі оқ-дәрілерді де атуға болады: APFSDS, HEAT FS және HE FS. Бұл зеңбірек Al Khalid MBT үшін ZPT 98 және KBA 3 сериялы 125 мм тегіс ұңғылы зеңбіректердің модификацияланған нұсқасы болып табылады, ол Kombat сияқты украиндық ATGM-мен үйлесімділікті қамтамасыз етеді. Зеңбірек қытайлық және украиндық қасиеттерін сақтайды, сонымен қатар жергілікті конструкциямен үйлесімді, бұл стационарлық және қозғалмалы нысаналарға тиімді және дәл атыс күшін береді. Зеңбірек іштен лазерлік басқарылатын танкке қарсы басқарылатын ракеталарды да атуға қабілетті. Ал Халид сонымен қатар пәкістандық кемітілген ураннан жасалған Naiza 125 мм DU оғын атуға болады, ол 2 км қашықтықта 570 мм RHA бронясын тесіп өтеді. Ол оқ аузындағы анықтама жүйесімен және екі осьті стабилизация жүйесімен жабдықталған. Танк сонымен қатар 7,62 мм коаксиалды пулеметпен, 12,7 мм қашықтан басқарылатын, сырттан орнатылған, танк ішінде маневрлене және атуға болатын әуе қорғанысы пулеметімен және 16 түтін гранатасымен (12 түтін, 4HE) жабдықталған. Мергенге күндізгі екі есе үлкейтумен көріс және командирге барлық бағытта тәуелсіз бақылау үшін панорамалық көріс ұсынылған. Екі көріс те екі осьті бейне стабилизацияланған және дербес лазерлік қашықтық өлшегіштерімен жабдықталған. Танк "аңшы-өлтіруші" қабілетіне ие, бұл командирге мерген басқа нысананы нысанаға алғанда, жаңа нысананы тәуелсіз түрде табуға мүмкіндік береді. Автоматты нысананы бақылау жүйесі танк пен нысана екеуі де қозғалғанда жұмыс істеуге арналған. Мерген мен командир үшін түнгі көріс екі есе үлкейтумен термографиялық көріс арқылы жүзеге асырылады. Екі көріс те өрт басқару жүйесімен интеграцияланған. Бұрын HIT екі танк үшін Франциядан 125 мм зеңбірек трубкаларын импорттаған, содан кейін оларды HIT машинасымен Пәкістанда өңдеген. Пәкістанның алғашқы зеңбірек трубкасы HIT, People's Steel Mills Limited (PSML) және басқа да қорғанысқа қатысты ұйымдардың бірлескен жобасы бойынша Heavy Mechanical Complex (HMC) -де өндірілді.

Қозғалысты

Ал Халид сериялық моделі Украинаның Харьков Морозов дизайн бюросы (KMDB) жасаған 6TD 2 сұйық салқындатылатын дизельді қозғалтқышымен жабдықталған. 6TD 2 – бұл турбонаддувталған 6 цилиндрлі қозғалтқыш. Екі тактілі конструкциясы, поршеньдердің қарама-қарсы орналасуы қозғалтқышты өте ықшам етеді, сондықтан ол Ал Халид MBT сияқты салыстырмалы түрде кішкентай көліктерге орнатуға ыңғайлы. Ал Халид, Батыс танктерімен салыстырғанда жеңіл салмақты, оның салмағы 46 тонна, ал M1 Abrams және Leopard 2 танктерінің салмағы 60 тоннаны құрайды. 26,66 а.к./тонна қуат-салмақ қатынасы 0-ден 32 км/сағ (0-ден 20 миль/сағ) жылдамдыққа 10 секундта және ең жоғары жылдамдық 72 км/сағ-қа жетелейді, жылдамдық пен маневрлік қабілеті де өмірге жарасымдылықты арттыруға көмектеседі.

Жобалардың тоқтатылуы

90 IIA үлгісі – Пәкістанға ұсынылған экспорттық модель. Ол француздық V сериялы дизель қозғалтқышымен жабдықталған, қуаты 1500 а.к. Пәкістанның 1998 жылғы ядролық сынақтарынан кейін Франция халықаралық қару-жарақ эмбаргосына қосылғандықтан тапсырыс тоқтатылды, бірақ кейін 110 жаңа танк қозғалтқышын жеткізуге уәде берді. Саяси тұрақсыздық салдарынан Украина жабдықты жеткізуде мәселелерге тап болды.

Қазіргі операторлар

– 44 МБТ 2000 қызметте. – 150 VT 1А 2010 жылы тапсырыс берілді. 2011 жылы 54 жеткізілді, қалғаны жойылды. – 180+ VT 1А қызметте. 2009-2013 жылдар аралығында жеткізілім болды. – 2024 жылғы дерек бойынша 300 Al Khalid және 110+ Al Khalid I қызметте.

Келісіміне қол жеткізілмеген келісімшарттар

2002 жылдың сәуірінде Малайзияның әскери қызметкерлері бағалаудан кейін «Аль Халид» танкін сатып алуды қарастырғаны туралы хабарланды, бірақ Малайзия себептерін атамай, ақырында бас тартты. Перу үкіметі Перу армиясындағы советтік Т-55 танкілерінің паркін толықтыру үшін 80–120 дана сатып алуға қызығушылық танытты. Дегенмен, украин қозғалтқышының рұқсатсыз экспорты себепті келісім орындалмады. Сауд Арабиясының армиясы 2006 жылдың сәуірінде «Аль Халид» танктерінің шөл жағдайындағы мүмкіндіктерін сынақтан өткізе бастады, бұған дейін 2 жыл бұрын танктерді партиялап сатып алуға қызығушылық білдірген болатын. Бірақ, кейін танкке тапсырыс берілмеді. 2008 жылдың мамырында Шри-Ланка армиясының генерал-лейтенанты Сарат Фонсека Пәкістан армиясымен әскери техника, қару-жарақ және оқ-дәрілерді сату мәселесі бойынша келіссөздер жүргізді. Бұл келіссөздер барысында Шри-Ланка армиясына 22 «Аль Халид» танкін жеткізу туралы 100 миллион АҚШ долларынан астам сомадағы келісімге қол жеткізілді деген хабар тарады. Алайда, бұл тапсырыс Шри-Ланканың қорғаныс министрі тарапынан кейіннен жойылды.