Кіріспе
1973 жылғы Канада Жоғарғы Сотының Калдер Британдық Колумбияға қарсы (AG) [1973] SCR 313, [1973] 4 WWR 1 ісі – Канада Жоғарғы Сотының шешімі. Бұл шешім Канада заңнамасында континенттің отарлаудан бұрын жерге қатысты аборигендердің құқығының бар екенін және ол тек заңмен берілген құқық емес екенін алғаш рет мойындады. 1969 жылы Фрэнк Артур Кальдер және Ниска’а ұлтының тайпалық кеңесі Британдық Колумбия үкіметін провинциядағы белгілі бір жерлерге қатысты аборигендердің құқығының заңды түрде жойылмағаны туралы мәлімдеме жасау үшін сотқа шақырды. Сотта және апелляциялық сатыда соттар, егер жерге қатысты аборигендердің құқығы болған болса, ол әлдеқашан жойылғанын анықтады. Жоғарғы Сот Ниска’аның еуропалық қоныс аударушылар келген кезде жерге қатысты аборигендердің құқығы болғанын мойындады. Себебі Ниска’а «қоғамдарға бірігіп, ата-бабалары ғасырлар бойы істегендей жерді пайдаланған» (үш судьяның көпшілігі үшін жазған судья Джадсон) және олардың «ескі заманнан бері иелігінде болған» (бөлек үш судьяның көпшілігі үшін жазған судья Холл). Холл 1763 жылғы Корольдік жарлығында аборигендердің құқығына қолдау тапты. Алайда, сот үш судьяға үш судья қарсы дауыс берді, яғни құқық әлі де жарамды ма, әлде жойылған ба деген мәселеде келісім болмады. Екі үш судьялық көпшілік аборигендердің құқығын жою бойынша бәсекелес сынақтарды жасады және әртүрлі қорытындыларға келді. Джадсон үкімет «даулы жерлерге толық билік жүзеге асырып, оны иемдену құқығына қарсы шықты ма?» – деген сұрақ қойды. Олар үкіметтің губернатор Дуглас және Британдық Колумбия үкіметі арқылы Ниска’аның жерге қатысты құқығын жойғанын анықтады. Холл оның орнына «компетентті заң шығарушы орган» аборигендердің құқығын жоюға «ашық және түсінікті» ниетті көрсететін нақты заң шығарды ма деп сұрады. Мұндай заң шығарылмағандықтан, бұл үш судьялық көпшілік Ниска’аның 1973 жылы әлі де аборигендердің құқығына ие екенін қорытындылады. Бұл сынақ ақырында R v Sparrow, [1990] 1 SCR 1075 ісінде аборигендердің құқығын жою үшін дұрыс сынақ ретінде қабылданды. Судья Пиджон Джадсонның шешімімен келісті, бірақ тек апелляцияны қабылдамау туралы негізгі шешімге қатысты. Пиджон соттың қарауына тиіс мәселелерге қатысты сот төрелігі себептеріне байланысты істің мәнін қарастырмады.
Calder v British Columbia (AG) [1973] SCR 313, [1973] 4 WWR 1 was a decision by the Supreme Court of Canada. It was the first time that Canadian law acknowledged that aboriginal title to land existed prior to the colonization of the continent and was not merely derived from statutory law. In 1969, Frank Arthur Calder and the Nisga'a Nation Tribal Council brought an action against the British Columbia government for a declaration that aboriginal title to certain lands in the province had never been lawfully extinguished. At trial and on appeal, the courts found that if there ever was aboriginal title in the land it was surely extinguished. The Supreme Court recognized that the Nisga'a had aboriginal title to the lands at the time when European settlers arrived. This was because the Nisga'a had been "organized in societies and occup[ied] the land as their forefathers had done for centuries" (Justice Judson, writing for a three justice plurality) and because they had "possession from time immemorial" (Justice Hall, writing for a separate three justice plurality). Hall also found parallel support for aboriginal title in the Royal Proclamation of 1763. However, the Court was split three to three on whether the title was still valid or had been extinguished. The two three justice pluralities developed competing tests for extinguishment of aboriginal title and came to differing conclusions. Judson asked whether the government exercised "complete dominion over the lands in question, adverse to any right of occupancy"—whether the government exercised a sovereignty that was inconsistent with aboriginal title. They found that the government extinguished the Nisga'a's aboriginal title through a series of alienations by Governor Douglas and the Government of British Columbia. Hall asked instead whether a "competent legislative authority" had enacted specific legislation revealing "clear and plain" intention to extinguish aboriginal title. This had not happened, so this three justice plurality concluded that the Nisga'a still had aboriginal title in 1973. This test was eventually accepted as the proper test for extinguishment in R v Sparrow, [1990] 1 SCR 1075. Justice Pigeon concurred with the decision of Judson, but only on the bottom line disposition to dismiss the appeal. Pigeon did not reach the merits of the case because of jurisdictional reasons.
Салдары
Осы шешіммен Канада үкіметі аборигендермен жерді талап ету келіссөздері процесін жаңартты. Аборигендік құқық негізі кейіннен «Геруринге қарсы Королева» [1984] 2 SCR 335, «Дельгамууквеге қарсы Британдық Колумбия» [1997] 3 SCR 1010 және соңғы кезде «Цилхкотин ұлты Британдық Колумбияға қарсы» [2014] 2 SCR 257, 2014 SCC 44 (CanLII) істерінде кеңейтілді. Нисгаа ісін Томас Бергер, кейіннен судья Томас Бергер, алғаш рет Канаданың аборигендік құқығы саласындағы маңызды адвокаттық қызметін атқарып, қорғады.