Кіріспе
Буддизм классикалық Кашмир мәдениетінің маңызды бөлігі болды, бұл Ниламата Пурана мен Калхананың Раджатарангиниінде көрсетілген. Буддизмнің Кашмирде император Ашока тұсында үстемдікке ие болғанына кеңінен сенеді, бірақ одан бұрын да ол кеңінен таралған, буддистік әмілердің ғана емес, индуистік әмілердің де қолдауын алған. Кашмирден ол көршілес Ладакқа, Тибетке және Қытайдың ішкі аймақтарына тарады. Кашмир билеушілерінің буддизмді қолдауы туралы мәліметтер Раджатарангиниде, сондай-ақ 630-760 жылдары Кашмирге сапар шеккен үш қытайлық саяхатшының еңбектерінде кездеседі.
Шығу тегі
Буддистік дереккөздер Буддизмнің Кашмирде Варансилік Маджхантика монахы арқылы пайда болғанын, оның Ананданың шәкірті болғанын айтады. Сейлон жылнамасына сәйкес, үшінші буддалық кеңес аяқталғаннан кейін Ашока буддизмді тарату мақсатымен елдерге миссионерлер жіберді. Маджхантика Кашмир мен Гандараға (қазіргі Ауғанстан) жіберілді. Маджхантика туралы әңгімелер Ашокавадана және Аваданакалпалата сияқты басқа да буддалық мәтіндерде кездеседі. Дегенмен, буддалық мәтін Дивьяваданада Ашоканың Кашмирден бірнеше монахты Патлипутраға (қазіргі Патна, Бихар) шақырғаны туралы айтылады. Алайда, Калхана Ашокадан бұрынғы патша Сурендра тұсында бірнеше вихаралар салынғанын сипаттайды.
Ұстап кету
Кашмирдің алғашқы белгілі билеушісі Гонанда (Калхананың Раджатарангини еңбегінде айтылғандай), Курукшетра соғысы кезінде Магадханы билеген Джарасандхамен туыс болған. Суррендра, шамасы, Кашмирдің алғашқы буддалық билеушісі болған. Ол онда алғашқы вихараларды салған. Олардың бірі, Нарендрабхавана деп аталатын, Саурака (Зоджи-Ладан әрідегі Суру) қаласында орналасқан. Екінші вихара Сринагардың солтүстігіндегі Анчар көлінің жағасындағы Соуур (Соура) ауылына сәйкес келетін Саурасада болған.
Ашока
Калхананың 12 ғасырдағы тарихи хроникасы Раджатарангиниде Кашмир патшасы Ашока (Гонандья) көптеген ступалар мен Шива храмдарын салған, терең буддашыл ретінде еске алынады. Ол құрған провинциялық астана Сринагар "зиялылық пен байлыққа толы, сәнді" болған. Кейбір будда жазушылары, оның ішінде Таранатта, будда уағыздаушысы Мадхеянтиканың Кашмирге шафран өсіруді әкелгенін айтады. Ашоканың тұсында Кашмирде буддизм мен шиваизм бірге гүлдеп, императордың тең қолдауына ие болды. Калхана Ашоканың Виджаешварада (Бижбехара) екі Шива храмын салғанын және бірнеше храмды жөндеуге бұйрық бергенін жазады. Витастатрада (Ветавутур) және Шускалетрада (Хухалитар) ол көптеген вихаралар мен ступалар салдырды.
Ашоканың мұрагерлері
Буддизм Ашоканың мұрагерлері Жалаука мен Дамодараның билігі тұсында уақытша тоқырауға ұшырады. Калхана мәлімдегендей, Жалауканың гуруы Авадхутамен болған пікір таластарында көптеген будда ғалымдары жеңіліске ұшырады, осылайша дәстүрлі амалдар бірте-бірте қайта жанданды. Бірақ кейін Жалаука Варахула (Барамулла) жанында ірі вихара – Критяшрамавихараны салған, ол 11 ғасырға дейін сақталған. Дамодарадан кейінгі Кашмир тарихы Кушандар кезеңіне дейін нақты белгілі емес.
Кушана кезеңі
Кушана дәуірінде Кашмирде буддизмнің үлкен қайта жаңаруы болды, әсіресе Канишка билік еткен кезде. Канишка тұсында Катьяянипутра төрағалығымен төртінші буддалық кеңес Кашмирде өткізілді. Оңтүстік Үндістан будда философы Нагарджуна Кушана дәуірінде Кашмирде тұрды.
Кушанадан кейінгі реакция
Абиманиудың тұсында, Калхананың жылнамасында Канишкадан кейін буддалық ғалымдар Нагарджуна басшылығымен шайва дінінің қызметкерлерін пікірсайыстарда жеңіп, халықты буддизмді қабылдауға ынталандырды. Бірақ Чандрадева заманында Патанджали еңбектерінің, әсіресе сирек кездесетін «Махабхашья» сияқты білімі қайта жаңғырды, осының нәтижесінде шайвизм қайтадан күшейді. Гонанда тұсында ежелгі философия толыққанды қайта жаңғырды. Гупта әулетінен тараған Пратападития мен оның ізбасарларының діни көзқарастары туралы мәлімет жоқ, тек олар әділ билік жүргізген және дінге толық еркіндік берген деген ақпарат бар. Калхана мен Хьюэн Цанг буддизмнің хундар кезінде, әсіресе Хьюэн Цанг буддистерді қатты қуғынға салды деген сипаттама беретін Михиракула тұсында ауыр соққыларға ұшырағанын хабарлайды.
Мегхавахана
Михиракуланың қайтыс болуынан кейін Кашмирді Кашмирдің ежелгі билеуші әулетінен шыққан Мегхавана биледі. Мегхавана — жақтас буддист болған, ол таққа отырған сәтте барлық жануарларды өлтіруге қарсы жарлық шығарды және көптеген ступалар салдырды.
Кашмирдегі Сюаньцзян
Сюаньцзян Тибет және Ладакх арқылы Кашмирге келді. Оның Кашмирде буддизмді таратуда маңызды ықпалы болды. Ол алғаш рет Кашмирге келгенде буддизм кеңінен таралған дін еді. Кейін ол буддизмді тереңірек зерттеу үшін Харшаның империясына сапарлады.
Буддизмнің Кашмирдегі ықпалы
Калхананың заманында және одан бұрын Кашмирде «индустар» мен буддистердің арасында ешқандай айырмашылық болмаған. Калхана өзі буддалық терминдер мен тіркестерді буддалықтар қолданарлықтай етіп қолданған. Ниламата Пурана – Нила Нагаға табынушылардың кітабы; Нагаға табыну Кашмирде кең таралған. Онда буддизмнің Кашмирде кең таралғаны айтылған. Міне, Ниламат Пуранадан (Кашмир) үзінділер (төменде сілтеме берілген). Бұл ежелгі Үндістанның діни рухын дұрыс бейнелейді. 709 710а. Әй, Брахман, әлемнің иесі Вишну, әлемнің ұстазы, Будда атымен, Пуся айымен біріккенде, Вайшакха айында, жиырма сегізінші Кали дәуірінде (туылады). 710б 12. Сол кезден бастап, болашақта, жарық жарты айда оған қалай табыну керектігін тыңдаңыз. Будданың бейнесі Сакиялардың сөздеріне сәйкес, барлық емдік шөптермен, барлық зергерлік бұйымдармен және барлық хош иістермен (қасиетті сумен) жуылуы керек. Сакиялардың (яғни вихаралардың) үйлері сақтап ақталған болуы керек. 713. Әртүрлі жерлерде, құдайдың мекені – Чайтьялар суреттермен безендірілуі керек. Актерлер мен бишілермен толы фестиваль тойлануы керек. 714. Сакияларға цивара (буддистік саяхатшының киімі), тағам және кітаптар сыйлық ретінде берілуі керек. Мұның бәрі Маға келгенше жасалуы керек. 715. Екі дүниеліктер үш күн бойы жеуге болатын құрбандықтар шалуға тиіс. Гүлдермен, киіммен және т.б. құлшылық ету және кедейлерге садақа беру үш күн бойы жалғасуы керек. Калхананың «Раджатарангини» еңбегінде Будданың Сринагарда тұрған алып металл бейнесі, кейіннен Сикандар Бутшикан тарапынан қиратылғаны айтылған. Көптеген әдемі буддалық қола мүсіндер сақталған. XIII ғасырда Барамуллада буддалық бхикшу болған. Кашмирлік пандитер әлі де триратна символына табынады. Сикандар Бутшикан сияқты сұлтандар Кашмирді исламға айналдырғаннан кейін индуизмнің көп бөлігі жойылды және буддизмнің аз бөлігі қалды. Фазл былай деп жазады: «Жазушы үшінші рет Падишаны Кашмирдің ғажайып аңғарына ертіп барғанда, ол осы сенімдегі (буддизм) бірнеше қарт адамдармен кездесті, бірақ білімділердің арасында ешкімді көрмеді».
Kumari) (link below). It correctly represents the religious spirit of ancient India. 709 710a. O Brahman, the god Visnu, the lord of the world, shall be (born as) the preceptor of the world, Buddha by name, at the time when the Pusya is joined with the moon, in the month of Vaisaksha, in twenty eighth Kali Age. 710b 12. Listen from as to how his worship should be performed in the bright half, from that period onwards, in future. The image of Buddha should be bathed (with water rendered holy) with all medicinal herbs, all jewels and all scents, in accordance with the sayings of the Sakyas. The dwellings of the Sakyas (i. e. Viharas) should be whitewashed with care. 713. Here and there, the Caityas the abodes of the god should be provided with paintings. The festival, swarming with the actors and the dancers, should be celebrated. 714. The Sakyas should be honoured with Civara (the dress of a Buddhist mendicant), food and books. All this should be done till the advent of Magha. 715. O twice born, eatable offerings should be made for three days. Worship with flowers, clothes etc. and charity for the poor (should continue for three days). Kalhana's Rajatarangini mentions that a monumental metallic image of Buddha once stood in Srinagar, which was eventually destroyed by Sikandar Butshikan. A significant number of beautifully crafted Buddhist bronzes have survived. A Buddhist bhikshu was present in Baramulla in the 13th century. The Kashmiri Pandits still worship the triratna symbol. After the Islamization of Kashmir by sultans like Sikandar Butshikan, much of Hinduism was gone and a little of Buddhism remained. Fazl writes, "The third time that the writer accompanied His Majesty to the delightful valley of Kashmir, he met a few old men of this persuasion (Buddhism), but saw none among the learned."
Буддистік өнер
Кашмир буддалық өнердің маңызды орталығы болды және 11-13 ғасырлардағы тибет өнеріне Кашмир стилінің күшті әсер еткенін көрсететін дәлелдер бар. Буддизм Кашмир аңғарында қазір жоқ болғанымен, Кашмирден шыққан буддалық өнердің шедеврлері көптеген мұражайларда сақталуда.