Кіріспе

Жарыс машинасы

McLaren MP4/4, сонымен қатар McLaren Honda MP4/4 деп те аталады, – барлық уақыттағы ең табысты Formula One машиналарынң бірі. Honda-ның RA168E 1.5 литрлік V6 турбо қозғалтқышымен жабдықталған және Ален Прост пен Айртон Сена командаластары жүргізген бұл машина 1988 жылғы Formula One маусымында бақ сынасты. Машинаның дизайнын американдық инженер Стив Николс басқарды, ал Рон Деннис оған шасси дизайнына толық жауапкершілікті жүктеді. Техникалық директор Гордон Мюррей сурет бөлімі мен өндіріс арасында байланыс жасау жөніндегі жұмысты атқарды. Honda 1986 және 1987 жылдарғы Конструкторлар чемпионатында жеңіске жеткен еді, ал 1988 жылы олар серіктесін Williams-тан McLaren-ге ауыстырды, олардың TAG Porsche қозғалтқыштарымен күресіп жатқаны белгілі еді. Қозғалтқыштың дизайны мен әзірлемесін Осаму Гото басқарды. Honda қозғалтқышы бар MP4/4 – Formula One тарихындағы ең күшті машиналардың бірі, ол бір жарыстан басқа барлық жарыстарда жеңіске жетіп, 1988 жылғы маусымда бір поул-позициядан басқа барлығын иеленді. 2023 жылға дейін бұл машина маусымдағы ең жоғары жеңіс көрсеткіші бойынша рекордты сақтап келді, бірақ Red Bull Racing RB19 бұл көрсеткішті бұзып (95.45% жеңіс көрсеткіші), рекордты жаңартты, ол да Honda V6 турбо қозғалтқышымен жұмыс істеді. Бұл машина маусымдағы ең көп айналымдарды (97.3%, 1031-ден 1003) басқару бойынша рекордты ұстап тұр.

Шығу тегі

1987 жылы McLaren үшін TAG-тің өз күштерімен қаржыландыратын және Porsche құрастырған жеке қозғалтқышты пайдаланып, ірі өндірушілердің қолдауымен командалармен бәсекелесу қиын болды. Стив Николс жобалаған McLaren MP4/3 TAG үш жарыста жеңіске жетті, ал Ален Прост жүргізушілер чемпионатында төртінші орын алды. Просттың Португалиядағы жеңісі француздың мансабындағы 28-ші жеңісі болды, ол үш дүркін әлем чемпионы Джеки Стюарттың 27 жеңісінен асып түсті. Команда Конструкторлар чемпионатында екінші орынды иеленіп, Айртон Сеннаның қызметін қамтамасыз етті және Honda-ны келесі маусымда қозғалтқыштарды жеткізу келісімін Williams-тан McLaren-ге ауыстыруға көндірді. 1988 жылы McLaren 1.5 литрлік V6 Honda турбо қозғалтқыштарын қолданды, ол 1985 жылғы F1 маусымының соңынан бастап Формула-1-дегі ең жақсы қозғалтқыш болып саналды. Бұл қозғалтқыштар Williams-тан алынғандықтан, өткен екі құрастырушылар чемпионатында жеңіске жеткен команданың мүмкіндіктері шектелді, бірақ 1988 жылы күшті өнер көрсетуге мүмкіндік туды. Команда басшысы Рон Деннис бұрын Формула-2 командасы үшін Honda қозғалтқыштарын алуға тырысқан және TAG қозғалтқыштарымен өткен төрт табысты жылдан кейін жапондық компанияны құшақтап алды. 1988 жыл турбо қозғалтқыштарға тыйым салынар алдындағы соңғы жыл болды, сондықтан көптеген командалар табиғи аспирациялық қозғалтқыштармен өздерін нығайтуға тырысты. Стив Николс таза турбо қозғалтқыш негізінде машинаны жобалауды жалғастырды, бұл команданы қарсыластарына қарағанда кемтар қалдыруы мүмкін еді. 1988 жыл 1989 жылы табиғи аспирациялық қозғалтқыштар ғана қолданылатын регламентке көшуге дейінгі кезең болды, ал ережелер осы өзгеріске бұрыннан дайын командаларды марапаттауға бағытталған. Жарыс қашықтығында MP4/4 табиғи аспирациялық қозғалтқыштармен жабдықталған қарсыластарына қарағанда айтарлықтай қуат тапшылығына ұшырады. Машинаны күшейту деңгейін реттеуге болады, бірақ отын бакінің көлемі 150 литрге ғана жететін (табиғи аспирациялық қозғалтқыштар үшін шектеу болмады), сондықтан жарыстың соңына дейін жету үшін команда отынды үнемдеуге мәжбүр болды. 1988 жылы Honda V10 қозғалтқышын енгізеді деген болжамдар тарады, бірақ Рон Деннис Италия Гран-приіне іріктеу кезінде Монцада V10 қозғалтқышын жарысқа пайдалану жоспарында болмағанын растады. V6 қозғалтқышын сақтап, Honda мен McLaren 1989 жылғы машинаны дамытуға көбірек уақыт берді, ол MP4/4-тің жетілдірілген нұсқасы болды. 90° TAG V6 және 195 литрлік отын бакі (бұрынғы 220 литрден кем) McLaren бұл тұжырымдаманың жұмыс істейтінін көрсетті, сондай-ақ бүйірлік панельдері де жаңартылды (тек мұрын бөлігі MP4/2C-ді еске түсіретін болды, бірақ ол да кішірек болды және шамамен 10% азайтылды). Аэродинамиканың жақсаруы Прост пен Стефан Йоханссонға бұрынғы MP4/2 дизайнына қарағанда Хонда қозғалтқыштарымен жабдықталған қарсыластарына жақындауға көмектесті, бірақ командаға TAG қозғалтқыштарында пайда болған сенімсіздік кедергі келтірді, олар 1987 жылы отын шектеулеріне және FIA-ның даулы «pop-off» клапанына бейімделу үшін қайта жобаланды, ол турбо күшін 4.0 барға дейін шектеді. Команда осы жетістіктерге сүйеніп, кішірек 80° Honda V6 және отын бакінің көлемін 195 литрден 150 литрге дейін азайту арқылы жаңа MP4/4-ті жасады, ол 1988 жылдың басында алғаш рет пайда болды. Бұл сол жылы жарысқа қатысқан бірнеше жаңа машиналардың бірі болды; Ferrari, Lotus, Arrows, Tyrrell және басқалары 1989 жылғы маусымға арналған жаңа машиналар жасау үшін бұрынғы жылдардың машиналарының жаңартылған немесе дамыған нұсқаларын қолданды, ол кезде турбо қозғалтқыштарға толық тыйым салынды.

Команданың жұмысы

Айртон Сеннаның үш жылдық келісімшарт бойынша Ален Просттың ұсынысымен Ален Простпен келісімге отыруы жағдайды едәуір жақсартты. McLaren шассиі, Сенна мен Прост жұптастығы және, соңында, жаңа Honda RA168E қозғалтқыштары өте күшті комбинация болды. Дегенмен, FIA турбоқозғалтқышты автомобильдер үшін 150 литрлік отын регламентін енгізгеннен кейін алаңдаушылық туды. Honda-ның қозғалтқыш басқару тобы RA168E отын тұтынуын қызу жұмыспен жетілдіруге тырысты, ол турбо күшейткішті 4,0 бардан 2,5 барға дейін төмендету үшін арнайы жасалған, 1987 жылғы қозғалтқышты жаңартудың орнына, ұятты кешкі шығулардың алдын алу үшін оны жақсартуға тырысты. Автомобиль маусым бойы бірнеше аэродинамикалық өзгертулерден басқа, өзгеріссіз күйінде болды. Автомобиль Бразилиядағы алғашқы жарысқа жарыстан бір апта бұрын Имолада өте аз маусымдық сынақтардан кейін келді, бірақ Сенна машинаны екінші орынға ие болған Найджел Манселлдің Williams Judd V8 машинасынан жарты секундқа озып, бірінші орынға шықты, ал Прост үшінші орынды иеленді. MP4/4-тің ерекшелігі – жүргізушінің орны. Автомобильдің төменгі аэродинамикасы және FIA қауіпсіздік ережесіне сәйкес, жүргізушінің шлемінің жоғарғы бөлігі ролл-бардың және кавулингтің жоғарғы бөлігінен өткен қиялмен сызылған түзу сызықтан төмен болуы керек болды, сондықтан жүргізушілер бәсекелес заманауи Гран-при машиналарының дәстүрлі тік отыру орнына еңкейтіліп отыруға тиіс болды. Сенна отыру орнымен ешқандай қиындыққа тап болмады. Прост кішкентай болғандықтан, сәл тік отыруды қалаған, ал оның дене бітіміне байланысты команда оны өзгертусіз қабылдай алды. MP4/4 жаңа автомобиль болғандықтан, ол 1988 жылғы FISA-ның жаңа қауіпсіздік ережелеріне сәйкес болуы керек еді, онда жүргізушінің аяқтары қиялмен сызылған алдыңғы осьтің сызығынан артта болуы керек деп айтылған. Өткен маусымдағы автомобильдерді пайдаланған командалар бұрынғы ережелерге сәйкес жалғастыра алды. 1988 жылға дейін F1-дегі бір маусымдағы ең басым автомобиль McLaren-нің 1984 жылғы F1 маусымы болды, Джон Барнард жобалаған MP4/2, ол сол жылы Прост және әлем чемпионы Ники Лауда жүргізген 16 жарыстың 12-сінде жеңіске жетті (Лауда Простты жүргізушілер чемпионатында жарты ұпайға жеңді). Алайда, MP4/4-тің жетістіктері MP4/2-ні жеңістермен ғана емес, біліктілік көрсеткіштерімен де басып тастады. 1988 жыл Макларен үшін жеңіске толы маусым болды, ол 16 жарыстан 15-інде жеңіске жетті, оның ішінде он есе 1-2 финиш, ал Прост 14 жарыста 1-ші немесе 2-ші орынды иеленді (оның Ұлыбритания мен Италияда 2 рет зейнеткерлікке шықты). Сондай-ақ, автомобиль 16 жарыстың 15-інде бірінші қатарда тұрды (оның ішінде 13 рет Сенаның рекордтық полюсі), 12 жарыста алдыңғы қатарды толық басып алды және 10 жылдам жарыс айналымын жасады. Билікке ие болу барысы тек бір рет, 12-ші турда Монцада Италия Гран-присінде, Сеннаның бағдардан шығып, екі айналым қалғанда, балапан ауруынан зардап шеккен Манселлдің орнына Уильямс үшін өзінің алғашқы және жалғыз F1 стартын жасаған Жан Луи Шлезерді айналып өткен кезде тоқтатылды. Прост сирек кездесетін қозғалтқыш ақауынан кейін алаңнан шығып қалған кезде Герхард Бергер Ферраридің негізін қалаушы Энцо Ферраридің қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң Ферраридің эмоционалды жеңісін бағындырды. MP4/4-тің үлкен басымдығының ең айқын мысалы – маусымның екінші жарысында Сан-Маринода болды. Сенна мен Прост екеуі де Имоладағы 5.040 км трассаны 1:27 секундта (Сенна Просттан 0,7 секундқа жылдам) бағындырды, ал басқа ешбір жүргізуші 1:30-дан төмен түсе алмады. Гридтегі үшінші орынды 1988 жылғы Honda қозғалтқыштарын McLaren-мен бірдей қолданатын Lotus 100T машинасымен әлем чемпионы Нельсон Пике иеленді. Пике 1:30.500 уақытында ғана біліктілікке ие болды, бұл Сенадан 3,352 секундқа, ал Просттан 2,581 секундқа баяу. Lotus шындығында Тоссаға қарай жүгіру кезінде жылдамдық тұзағының көрсеткіштерін (Макларендерден 1,5 км/сағ жылдам) тіркеді, бірақ трассаның қалған бөлігінде Маклареннің жылдамдығы мен төменгі күші теңдессіз болды. Осыған қарамастан, Пике мен Лотос басшысы Питер Уорр Имолада жиналған БАҚ өкілдеріне өздерінің машинасы аэродинамикалық жағынан жақсырақ және MP4/4-ке қарағанда отын тиімдірек деп санайтынын айтты. Алайда, екі McLaren да 60 айналымдық жарыстың 55-ші айналымында, соның ішінде 3-ші орынға ие болған Пикені айналдырып өтті. Ылдам Имола трассасы ұзақ уақыт бойы толық газды жарысқа шығарып, отынға өте қиын болды, әсіресе соңғы жылдары көптеген жарыстардан кейін зейнеткерлікке шыққан турбо машиналар үшін, ал Макларендер алаңға жылдамдықпен шыққан, автомобильдің аэродинамикалық тиімділігін және Honda отын тұтынуын азайту үшін жасаған жұмысты дәлелдеді. Прост пен Сеннаның ең жылдам айналымдары (тағы да 1:30-дан төмен болды) Герхард Бергердің Ferrari машинасынан 1,5 секундқа жылдам болды. Пике ең жылдам айналымды жарыста 9-шы орында жасады, ал Просттың ең жылдам айналымынан 1:29.685 2,8 секундқа баяу болды. Прост пен Сенна жарыста Пике біліктілікке қарағанда жылдам айналым жасады, бұл Маклареннің үлкен жеңісін көрсетті. Автомобиль маусым бойы тек төрт рет зейнеткерлікке шықты – Прост Ұлыбританиядағы ылғалды жағдайдағы Гран-приде (басқару), ал Италиядағы Гран-приде (қозғалтқыш, Макларен маусым бойындағы жалғыз қозғалтқыш ақауы), Сеннаның Монакодағы (біліктілікте толық басымдық танытқан және жарыстың 66-шы айналымында Просттан 50 секундқа озып, 54 айналым бойы Бергердің артында қалған, бірақ Портьеде кедергіге ұшыраған) және Монцадағы апаттары. Монако Маклареннің үлкен басымдығының тағы бір мысалы болды, Сенна біліктілікте мойын бұғатын Монако шебері Просттан 1,4 секундқа жылдам болды, ал Прост үшінші орынға ие болған Герхард Бергерден 1,2 секундқа озып кетті. Маусым бойы екі McLaren де жарысқа бір секундтан астам жылдамдықпен біліктілікке өтті (Сан-Марино, Монако, Германия, Португалия, Жапония және Австралия), ал команда 15 полюльдік позицияны (Сена үшін 13 және Прост үшін 2) және 15 жеңіске қол жеткізді. Ұлыбританияда Герхард Бергердің полюльдік позициясы Макларен үшін мінсіз рекордты бұзды. Ұлыбритания – McLaren екеуі де алдыңғы қатарда біліктілікке өтпеген жалғыз жарыс, Ферраридің Микеле Альборето 2-ші орынды, ал Сенна мен Прост 2-ші қатарды иеленді. Ұлыбритания – Айртон Сенна McLaren Honda машинасымен алдыңғы қатарда біліктілікке өтпеген маусымдағы жалғыз жарыс болды. Прост маусым бойы төрт рет алдыңғы қатарда біліктілікке өтпеді (Бразилия, Детройт, Ұлыбритания және Венгрия). Венгрияда Прост үшін 1988 жылғы ең нашар біліктілік позициясы тіркелді, ол 7-ші орынды иеленді. Сена әдеттегідей, тар Hungaroring трассасында полюльдік позицияны иеленді, бірақ Найджел Манселлдің Williams Judd машинасынан тек 0,108 секундқа озып кетті. Silverstone-нан басқа, ешбір автомобиль MP4/4-ті полюльдік позициядан ығыстыра алмады. Hockenheimдегі Германиядағы біліктілік кезінде MP4/4 өзінің ең жоғары жылдамдық рекордын және 1988 жылғы маусымның ең жылдам жылдамдық тұзағын жасады, Сена мен Прост екеуі де 1,6 км ұзын тік жолда жылдамдыққа жетті. Бұл көрсеткіш Бергердің Ferrari машинасынан (жылдамдық тұзағы) және турбо емес автомобильдердің ең жылдам машинасы, Иван Капеллидің March Judd машинасынан (жылдамдық тұзағы) жақсы болды. Алайда, 1986 және 1987 жылдардың деңгейінен қозғалтқыш қуаты төмендегендіктен, McLaren Honda-ның ең жоғары жылдамдығы 1987 жылғы ең жылдам жылдамдықтан (Нельсон Пике Williams Honda машинасымен Монцада) және 1986 жылғы ең жылдам жылдамдықтан (Герхард Бергер Benetton BMW машинасымен Монцада) баяу болды. Silverstone-да Макларен MP4/4-ке аэродинамикалық өзгерістер енгізді, турбо "мұрындықтарын" (турбоқозғалтқыштарға ауа тарататын) алып тастады, олар бүйірлік панельдердің үстінде орналасқан. ...

Шасси журналы

1988 жылғы маусымда алты MP4/4 көлігі Hercules Aerospace көмегімен карбон талшығынан жасалды. Шасси нөмірлері 1-ден 6-ға дейін жыл бойы қолданылды. Барлық алты MP4/4 шасси әлі де сақтаулы: Шасси #1, 4 және 6 McLaren Group-қа тиесілі, #1 McLaren Technology Centre-де көрсетіліп тұр және 2013 жылы Серджио Перес Гудвудта осы шассиде жүргізді. McLaren Auckland бұрын бірнеше жыл бойы #4 шассиді көрсететін, бірақ ол Woking зауытына қайтарылды. Тағы бір #6 шасси Болиудағы (Ұлыбритания) Ұлттық автомобиль музейінде Прост ливреясымен көрсетілді. #6 шассиді 2009 жылы Гудвудта Бруно Сенна жүргізді. #2 шасси Чикаго, Иллинойс штатындағы жеке коллекционерге тиесілі және 2019 жылы Интерлагоста Бруно Сенна жүргізгеннен кейін McLaren of Chicago-да көрсетілді. #3 шасси бұрын уақытша беріліп, Донингтон Гран-при көрмесінде қойылған, бірақ кейін McLaren Osaka Hakko-ға көшірілді. 2016 жылға қарай ол Испанияның Астуриясындағы Фернандо Алонсо мұражайына қайта орналастырылды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, қазір ол Ұлыбританиядағы Kiklo Spaces жеке меншігінде. #5 шасси Honda-ға тиесілі және кейде Мотегидегі Honda Collection Hall-да көрсетіледі, сондай-ақ 2014 жылы Гудвудта Такуя Изава Marlboro ливреясымен осы шассиде жүргізді. Бұған қоса, Honda MP4/4/SSC/10 шассиі бар көрмелік көлікке ие (SSC – статикалық көрмелік көлік), ол кейде 2015 жылғы Токио автосалонында және Honda Collection Hall-да көрсетіледі.

Шассидің тарихы

MP4/4 01: Бұл шасси екі жарыста жеңіске жетті: Имола және Монреаль (Канада) – Сеннаның арқасында. Сенна Имолада (Сан-Марино), Монакода және Мехикода (Мексика) жарысты; Детройтте (АҚШ), Пол Рикардта (Франция) және Сильверстоунда (Британия) қосалқы машина ретінде қолданылды, ал бастапқыда Хоккенхаймда (Германия) қосалқы машина болды, бірақ Прост осы машинамен жарысты; кейіннен Прост оны Венгрияда (Венгрия), Спада (Бельгия) және Монцада (Италия) пайдаланды. Сенна Риода поул-позицияны иелену үшін оны қолданды, бірақ машина парад айналымының басында старт сызығында бұзылды; жарысқа MP4/4 03-ті пайдаланды. Тестілеу үшін қолданылмады. MP4/4 02: Бұл шасси үш жарыста жеңіске жетті: Риода Прост, ал Детройт пен Сузукада (Жапония) – Сенна. Сенна осы шассимен Сузукада жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Рио, Имола, Монако, Мехико қаласы, Монреаль, Венгрия, Спа, Монца, Эсторил (Португалия), Херес (Испания) және Сузукада қосалқы машина ретінде қолданылды. Прост Риодағы жарысқа өзінің негізгі машинасының орнына осы шассиді пайдалануды жөн көрді, ал Сенна Сузука мен Аделаидада да осы шассиді таңдады; Сенна Детройтта да осы шассиді негізгі машинасы ретінде қолданды. Прост Мехикодағы жарыс уақытын белгілеу үшін осы шассиді пайдаланды. Имоладағы маусымға дейінгі алғашқы сынақта қолданылды. MP4/4 03: Негізгі сынақ машинасы; Гран-приде жеңіске жетпеген жалғыз MP4/4. Бастапқыда бұл машина Просттің негізгі машинасы болды, бірақ ол MP4/4 02-ні пайдалануды жөн көрді; Сенна кейін Риода осы машинамен жарысты, өйткені оның негізгі машинасы MP4/4 01 парад айналымының басында старт сызығында бұзылды. MP4/4 04: Бұл шассиді тек Прост пайдаланды және ол осы шассимен үш жарыста жеңіске жетті: Монако, Мехико қаласы және Пол Рикард. Прост Сан-Марино, Канада, Детройт және Сильверстоун қалаларында да жарысты. Прост Хоккенхаймда жарыс уақытын белгілеу үшін оны қолданды, бірақ сол жердегі жарысқа MP4/4 01 қосалқысын пайдалануды жөн көрді. Тестілеу үшін қолданылмады. MP4/4 05: Бұл шассиді тек Сенна пайдаланды және ол осы шассимен төрт жарыста жеңіске жетті: Сильверстоун, Хоккенхайм, Венгрия және Спа. Маусым қалған бөлігінде Сеннаға қолданылуға және қол жетімді болды; сонымен қатар Монца, Эсторил және Хересте Сенна жарысты. Бастапқыда Сеннаның Сузука мен Аделаидадағы (Австралия) жарыс машинасы болды, бірақ ол екі жарысқа да MP4/4 02-ні пайдалануды жөн көрді. Аделаидада поул-позицияны иелену үшін Сенна оны қолданды. Бір сынақта қолданылды. MP4/4 06: Бұл шассиді тек Прост пайдаланды және ол осы шассимен үш жарыста жеңіске жетті: Эсторил, Херес және Аделаида. Алғаш рет Эсторильде таныстырылды. Ешқандай сынақта қолданылмады.

Басқа

MP4/4 Формула-1 инженерлері мен дизайнерлерінің тобы осы көлікті барлық уақыттағы ең ұлы Формула-1 машинасы деп дауыс берді. Autosport оқырмандары да оны 20 ғасырдың ең ұлы жарыс машинасы деп таныды. Стив Николс McLaren дизайн командасын басқарғаны үшін өте мақтан тұтатынын айтты, аталған командаға Мэтью Джеффрис, Дейв Норт, Боб Белл, Хью Моран, Дейв Нилсон, Тим Райт, Колин Смит, Майк Лок және Пол Меррит кірді. Оның пікірінше, MP4/4 – McLaren командасының барлық тәжірибесі мен күш-жігерінің жемісі, олар осы көлікті жобалау, өндіру және жарысқа қатысу үшін тырысып жұмыс істеді. Бұл – командалық жұмыстың толыққанды нәтижесі. Сеннаның MP4/4 машинасы 2001 жылғы Gran Turismo 3 видео ойынына «F688/S» (жапон және американдық NTSC J/NTSC U/C нұсқалары) және «Polyphony002» (еуропалық PAL нұсқасы) аттарымен енгізілді. Ал MP4/4-тің түпнұсқа, лицензиялық нұсқасы кейін Gran Turismo 7 ойынының 1.20 жаңартуында қайта пайда болды. MP4/4 1988 жылғы Accolade компаниясының Grand Prix Circuit компьютерлік ойынындағы үш көліктің бірі болды. Ойын Amiga, Amstrad CPC, Apple IIGS, Commodore 64, DOS және ZX Spectrum платформаларында қолжетімді болды. MP4/4 2015 жылғы Forza Motorsport 6 видео ойынына қосымша контент ретінде шығарылды. F1 2017 ойынында MP4/4 классикалық Формула-1 машинасы ретінде ойынның «Special Edition» нұсқасында немесе қосымша контент ретінде қолжетімді. Ол F1 2018, F1 2019 және F1 2020 ойындарында тегін қолжетімді. MP4/4 2017 жылдың желтоқсан айында EA студиясы Firemonkeys жасаған Real Racing 3 ойынының 6.0 нұсқасына қосылды. Ойын Apple iOS құрылғылары, Android құрылғылары, Nvidia Shield және Amazon Kindle Fire үшін қолжетімді. MP4/4 көлігінің Lego Icons жиынтығы (No 10330) 2024 жылдың 1 наурызында жарық көрді.