Кіріспе
Мексиканың қазіргі Чиапас штатындағы Яксилан қаласынан табылған ежелгі майя әктасынан жасалған мүсін. Lintel 24 – қазіргі археологтардың Мексиканың қазіргі Чиапас штатындағы Яксилан қаласынан табылған ежелгі майя әктасынан жасалған мүсінге берген атауы. Бұл мүсін шамамен 723–726 жылдарға жатады, ол майя кезеңінің соңғы классикалық периодына сәйкес келеді. Оның орташа рельефінде Яксилан билеушісі Ицманай Бахлам III (сонымен қатар Қалқан Ягуары деп те аталады) және оның әйелі Кабал Ксок қан төгу рәсімін орындап жатыр; бұл суреттер сипаттамалық жазулармен және (мая монументальді мәтіні үшін ерекше жағдай) мүсінші Мо’ Чаактың қолымен жасалған белгісімен бірге келген.
Lintel 24 is the designation given by modern archaeologists to an ancient Maya limestone sculpture from Yaxchilan, in modern Chiapas, Mexico. The lintel dates to about 723–726 AD, placing it within the Maya Late Classic period. Its mid relief carving depicts the ruler of Yaxchilan, Itzamnaaj Bahlam III (also known as Shield Jaguar), and his consort Lady K’abal Xoc, performing a ceremony of bloodletting; the imagery is also accompanied by descriptive captions, and (unusually for a Maya monumental text) a signature by the sculptor, Mo’ Chaak.
Анықтау және алып тастау
Линтел 24 Ясчиланның 23-құрылысынан 25 және 26-линтелдермен бірге түпнұсқалық жағдайында табылған. Альфред Модсли 1882 жылы осы линтелді бүйірлік кіреберістің төбесінен кесіп алып, Ұлыбританияға жөнелткен, қазір ол Лондонның Британ мұражайында сақтаулы. Линтел 25 1883 жылы сол жерге жеткізілген. Линтел 26 1897 жылы Теоберт Малер тапқан. 1964 жылы ол Антропология және тарих ұлттық мұражайына көшірілген. 23-құрылыс содан бері құлап кеткен.
Жазулар
Мәтін үш жеке бөлімнен тұрады. Ең жоғарғысы Ицманай Бахламды сипаттайды, ал екінші көтеріңкі бөлімі Леди Шок туралы айтады. Басқа екі бөлім сияқты жоғары көтерілмеген соңғы сөйлем – суретшінің қолы.
Стиль
Құрсағы биік рельеф стилімен жасалған, ал фоны терең ойылып салынған. Үшеуі де, көрініс бойынша, Леди Ксок 23-құрылыстың есіктері үшін тапсырыс берген. Құрсақтарда патша мен патшайымның әсем киімдері ерекше егжей-тегжейлі және ең жақсы бейнеленген, абстракциядан мүлдем алыс. Кейбір мамандар бұл құрсақтарды майя өнерінің қақпа тасы деп санайды. Осы мүсіндерде бейнеленген майя тоқу өнерін зерттеп, матаға тоқылған інжу-маржандарды көре аламыз. Үш құрсақтың арасындағы айырмашылықтар олардың екі немесе үш түрлі суретшінің қолынан туғанын көрсетеді. Әр туындыға қол қойылған, бұл мұндай жұмысты кәсіп емес, жоғары мамандандырылған шеберлік деп санағанын көрсетеді.
Патша
Ітжамнадж Бахлам III Яхчиланның бағытын басқаруда маңызды рөл атқарды. Ол 681 жылы билікке келді және 742 жылы қайтыс болды. Яхчиланның V кезеңінің соңындағы артефактілерде оған қатысты көптеген жазбалар кездеседі. Lintel 24-те ол бірінші әйелі Леди Ксоктың үстінде тұрған күйі, қолында тұғыр ұстап тұрған болып бейнеленген. Патша шашын квецаль қауырсындарымен кері тартып, осы рәсімде қан төгілетінін көрсетеді. Бас киіміне "Еңкейгеннің маскасы" бейнесі бекітілген. Еңкейгеннің маскасы патшалықты білдіретін "ажау" глифімен салыстырылады және оның тажынан өсімдіктер өсіп шығатындығымен аталған. Киімнің қалған бөлігі көбінесе абстракциясыз бейнеленгендіктен, майя патшаларының құдіреттіліктің символы ретінде шашы қысқартылған басқа бекітілгенін болжауға болады. Ол күн құдайының суреті салынған кеудеше киген. Ол жаде алқадан ілген, ал арқасынан ұзын жаде тізбегі мен қабықтан жасалған әшекейлер төмен қарай созылып тұр. Суретші патшалардың білезіктерін бекітетін жіптер мен Ицманай Бахламның әдемі плащісінің өрнегі сияқты ұсақ бұйымдарды да мұқият көрсеткен.
Патшайым
Леди Ксок – майя өркениетіндегі ең көрнекті және, мүмкін, саяси ықпалы зор әйелдердің бірі. Бұл суретте Леди Ксок маңызды патшалық қан тамызды рәсімін орындап жатқаны көрсетілген. Ол обсидиан сынықтарымен әшекейленген арқанды тілінен өткізу арқылы қанның тоқылған себеттегі қағаз жолақтарына тамшылап, 25-ші Линтелде бейнеленгендей, оларды өртеді. Оның бетінде қан тамшылары көрініп тұр. Патшайым сонымен қатар әсем әшекейлі бас киім киген. Бас таспасының негізгі бөлігінде гүлдің мақтаны мен квецаль қауырсындарын шығаратын Тлалоктың мозаикалық бейнесі бар. Оның күрделі өрнектелген хуипилі шұлықтармен және інжу-маржанмен әшекейленген. Оның мойын әшекейінде күн құдайының бейнесі де бар. Ол, әдетте, оның білезіктері сияқты, қабық немесе жаде тақташаларынан жасалған.
Қатысқан қабірлер
Соңғы қазба жұмыстары 23-құрылымның ішінде Итзамнааж Бахлам мен Леди Ксоктың қабірлері деп саналатын жерді ашты. Леди Ксокқа тиесілі әйелдер қабірімен бірге 146 призмалық обсидиан пышақтары табылды, олардың әрқайсысының шетінде екі бүйірлік тілік бар. Бұл Яхчиландағы 23-құрылыстың 1-бөлмесіндегі 21-элемент деп белгіленген жерде орналасқан. 2-бөлмедегі Леди Ксоктың жерленген жерімен байланысты, олар Линтел 24-те бейнеленген деп жорылған. Алғашқы түсіндіру бойынша, бұрандалы арқанға тікендер бекітілген, бірақ осы жаңа мәліметтер контекстінде түсіндіру өзгерді. Қазір біз бұл обсидиан пышақтарымен қапталған арқан екенін және ол рәсімде қолданылған, тіпті сол арқаннан қалған физикалық сынықтар бейнеленген болуы мүмкін екенін білеміз. Леди Ксоктың қабірі 3-қабір деп аталады. Итзамнааж Бахламның қалдықтары алыс емес, 3-бөлмеде жатыр. Бұл 2-қабір деп аталады. Екі қабірмен де байланысты әсем жерлеу заттары табылды.