Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим мен германдық және келт тайпалары арасындағы қақтығыс (б.з.д. 113–101)
Conflict between Rome and Germanic & Celtic tribes (113–101 BCE)
Кимбрий немесе Кимбрий соғысы (б.з.д. 113–101) Рим Республикасы мен Кимврлер, тевтондар, амброндар және тигуринилер сияқты германдық және келт тайпалары арасында болды. Бұл тайпалар Ютландия түбегінен римдік билік аймағына көшіп келді және Риммен және оның одақтастарымен қақтығысқа түсті. Кимбрий соғысы Екінші Пуникалық соғыстан бері Италия мен Римге алғаш рет күдік тудырды. Соғыстың уақыты Римнің ішкі саясатына және әскери ұйымдастырылуына зор әсер етті. Соғыс Гай Мариус саяси мансабына үлкен үлес қосты, оның консулдықтары мен саяси қақтығыстары сол кездегі Рим Республикасының көптеген саяси институттары мен дәстүрлеріне күйреу қаупін тудырды. Кимбрий қауіп-қатері Югурт соғысымен бірге рим легиондарының Мариандық реформаларына себеп болды деп есептеледі, бірақ бұл пікірді қазіргі тарихшылар даулап жатыр. Рим ақырында жеңіске жетті, ал екінші Пуникалық соғыстан бері рим әскерлеріне ең ауыр шығын келтірген германдық қарсыластары Араузио және Норея шайқастарында жеңіске жеткенімен, Аква Секстия және Верцелла шайқастарындағы римдік жеңістерден кейін жартылай қырылды. Тірі қалған тұтқындардың кейбіреулері үшінші құл соғысы кезінде көтерілісші гладиаторлардың қатарында болды деген хабар бар.
The Cimbrian or Cimbric War (113–101 BC) was fought between the Roman Republic and the Germanic and Celtic tribes of the Cimbri and the Teutons, Ambrones and Tigurini, who migrated from the Jutland peninsula into Roman controlled territory, and clashed with Rome and her allies. The Cimbrian War was the first time since the Second Punic War that Italia and Rome itself had been seriously threatened. The timing of the war had a great effect on the internal politics of Rome, and the organization of its military. The war contributed greatly to the political career of Gaius Marius, whose consulships and political conflicts challenged many of the Roman Republic's political institutions and customs of the time. The Cimbrian threat, along with the Jugurthine War, allegedly inspired the putative Marian reforms of the Roman legions, a view now contested by modern historians. Rome was finally victorious, and its Germanic adversaries, who had inflicted on the Roman armies the heaviest losses that they had suffered since the Second Punic War, with victories at the battles of Arausio and Noreia, were left almost completely annihilated after Roman victories at Aquae Sextiae and Vercellae. Some of the surviving captives are reported to have been among the rebelling gladiators during the Third Servile War.
Көші-қон және қақтығыстар
Римдіктердің кейбір деректеріне сәйкес, шамамен б.з.д. 120-115 жылдары Кимбрилер су тасқыны салдарынан Солтүстік теңіз маңындағы өздерінің бастапқы жерлерін қалдырды (ал Страбо, керісінше, мұның мүмкін емес немесе қиын екенін жазды). Олар оңтүстік-шығысқа қарай жол тартқанда, көп ұзамай көршілері және мүмкін туыстары – тевтондар оларға қосылды. Бірлесіп, олар Скордискилерді, сондай-ақ Бойлерді жеңіске жеткізді, олардың көптегені олардың қатарына қосылды. Б.з.д. 113 жылы олар Дунайға, Римнің одақтасы Таврискилер мекендеген Норикумға жетті. Таврискилер осы жаңа, күшті жаулап алушыларды өздері тоқтата алмай, Римнен жәрдем сұрады.
According to some Roman accounts, sometime around 120–115 BC, the Cimbri left their original lands around the North Sea due to flooding (Strabo, on the other hand, wrote that this was unlikely or impossible) They supposedly journeyed to the south east and were soon joined by their neighbours and possible relatives the Teutones. Together they defeated the Scordisci, along with the Boii, many of whom apparently joined them. In 113 BC they arrived on the Danube, in Noricum, home to the Roman allied Taurisci. Unable to hold back these new, powerful invaders on their own, the Taurisci called on Rome for aid.
Римдіктердің алғашқы жеңілістері
Келесі жылы римдік консул Гней Папирий Карбо легиондарды Норикумға бастап келді, күш көрсеткен соң, берік қорғаныс позициясын иеленді және кимврлер мен олардың одақтастары провинцияны дереу тастауын талап етті. Кимврлер бастапқыда Римнің талабына бейбіт түрде бағынуға кірісті, бірақ көп ұзамай Карбо оларға қарсы тымырлы шабуыл дайындағанын білді. Осы қиянатқа ашуланған олар шабуылдады және Норея шайқасында Карбо әскерін талқандап, Карбоның өліміне айналдырды. Италия енді жауапсыз шабуылға ұшырауы мүмкін еді, бірақ белгісіз себептермен кимврлер мен олардың одақтастары Альп таулары арқылы батысқа, Галлияға жылжыды. 109 жылға қарай олар Рим провинциясы Галлия Нарбонензисіне басып кірді және Марк Юний Силан басқарған рим армиясын жеңді. 107 жылы римдіктер тағы жеңілді, бұл жолы Альп тауларынан өтетін жолда кездескен кимврлердің одақтасы Тигуринилерден жеңіліс көрді. Сол жылы олар Бурдигала (қазіргі Бордо) шайқасында тағы бір рим армиясын жеңіп, оның қолбасшысы консул Луций Кассий Лонгин Равалланы өлтірді.
The following year the Roman consul Gnaeus Papirius Carbo led the legions into Noricum, and after making a show of force, took up a strong defensive position and demanded that the Cimbri and their allies leave the province immediately. The Cimbri initially set about complying peacefully with Rome's demands, but soon discovered that Carbo had laid an ambush against them. Infuriated by this treachery, they attacked and, at the Battle of Noreia, annihilated Carbo's army, almost killing Carbo in the process. Italy was now open to invasion, yet for some reason, the Cimbri and their allies moved west over the Alps and into Gaul. In 109 BC, they invaded the Roman province of Gallia Narbonensis and defeated the Roman army there under Marcus Junius Silanus. In 107 BC, the Romans were defeated again, this time by the Tigurini, who were allies of the Cimbri whom they had met on their way through the Alps. That same year, they defeated another Roman army at the Battle of Burdigala (modern day Bordeaux) and killed its commander, the consul Lucius Cassius Longinus Ravalla.
Араузиодағы апат
105 жылы Рим мен оның жаңа консулы Гней Маллиус Максимус және проконсул Квинт Сервилий Кейпио мәселені біржола шешу үшін Екінші Пуникалық соғыстан бері жиналған ең үлкен әскерді, және мүмкін, соғысқа жіберген ең үлкен күшін жинады. Бұл күш 80 000-нан астам сарбаз бен ондаған мыңдай көмекші персоналдан және екі армиядағы лагерьдегі адамдардан тұратын, олардың әрқайсысын жеке-жеке консулдар басқарды. Консулдар өз әскерлерін қарулы көші-қонмен Рона өзеніне, Оранж қаласының жанындағы Воклюз аймағына жеткізді. Бірақ бір-бірін ұнатпай, бір-біріне сенімсіздікпен қарағандықтан, өзеннің екі жағында бөлек лагерьлер құрды. Осылайша, олардың бірікпеген күштері жеке шабуылға ұшырауға мүмкіндік берді. Өзіне тым сенімді Кейпио, Максимнің қолдауысыз ақымақтықпен шабуыл жасады; оның легиондары талқандалып, қорғаны жоқ лагері басып алынды. Содан кейін, оқшауланған және рухы құлаған Максимнің әскерлері оңай жеңіліске ұшырады. Оның нашар орналасқан лагерін қорғауға тырысқан мыңдаған сарбаздар қаза тапты. Тек Кейпио, Максим және бірнеше жүз римдік қана қанға батқан өзеннен аман-есен өтіп кетті. Араузио шайқасы Римнің Канна шайқасынан бері көрген ең ауыр жеңілісі болды, және шынында да, салдары мен ұзақ мерзімді зияны одан да зор болды. Цимбрилер мен тевтондар үшін бұл үлкен (бірақ уақытша) жеңіс болды. Бірақ олар бірден одақтастарын жинап, Римге шабуыл жасамай, Испанияға бет бұрды. Сол жерде олар алғаш рет римдік әскер емес, келтіберлік одақтың қолынан жеңіліске ұшырады. Ал тевтондар Галлияда қалды. Олардың Италияға қайтадан шабуыл жасауға тырысқанда неліктен сәтсіздікке ұшырағаны әлі де жұмбақ болып қала береді. Теодор Моммсен олардың соғыс тактикасын болжамды түрде сипаттайды:
In 105 BC, Rome and its new consul Gnaeus Mallius Maximus and the proconsul Quintus Servilius Caepio, in order to settle the matter once and for all, gathered the largest force it had fielded since the Second Punic War, and possibly the largest force it had ever sent to battle. The force consisted of over 80,000 men, along with tens of thousands of support personnel and camp followers in two armies, one led by each consul. The consuls led their armies on their own armed migration to the Rhône River near Orange, Vaucluse, where, disliking and distrusting each other, they erected separate camps on opposite sides of the river; by so doing they left their disunited force open to separate attack. The overconfident Caepio foolishly attacked without support from Maximus; his legions were wiped out and his undefended camp overrun. The now isolated and demoralized troops of Maximus were then easily defeated. Thousands more were slain trying desperately to rally and defend his poorly positioned camp. Only Caepio, Maximus, and a few hundred Romans escaped with their lives across the carnage choked river. The Battle of Arausio was the costliest defeat Rome had suffered since Cannae and, in fact, the losses and long term consequences were far greater. For the Cimbri and Teutones it was a great (though temporary) triumph. Instead of immediately gathering their allies and marching on Rome, the Cimbri proceeded to Hispania. There, they suffered their first defeat, not at the hands of a Roman army, but against a Celtiberian coalition. In the meantime, the Teutones remained in Gaul. Why they again failed to invade Italy remains a mystery. Theodor Mommsen speculatively describes their methods of war:
Мариус командалық міндетін атқарады
Араузионың қирауы Рим республикасын үлкен қорқынышқа ұшты. Римнің қақпаларында кез келген сәтте кімбрилердің шабуылы күтілуде болғандықтан, "цимбрик қорқынышы" деген сөз қанаттанды. Осы үрейлі және үмітсіз жағдайда төтенше жағдай жарияланды. Конституция ескерілмей, Нумидиялық Югуртаны жеңген Гай Мариус 104 жылдан бастап бес жыл қатарынан, бұрын-соңды болмаған және әлдебір заңсыздыққа толы консул болып сайланды. Араузио шайқасында рим әскерінің талқандалуы және жақындап келе жатқан дағдарыстың күшеюі салдарынан Мариусқа Галлия легиондарын дерлік толығымен қайта құру міндеті жүктелді. Өткен жылғы әскерін дайындаған легионерлерді ядро етіп алып, Мариус мүліктік талаптардан тағы да босатылды және жеңіске жеткені үшін жаңа беделімен отыз мың римдік және қырық мың итальяндық одақтас пен қосымша әскер жинады. Ол Акваэ Секстия (қазіргі Экс-ан-Прованс) қаласының маңында база құрып, әскерін жаттықтырды. Бірден-бір консулдық мерзімінде Мариус бекер отырмады. Ол әскерін даярлап, барлау желісін құрды және провинциялық шекарадағы галликалық тайпалармен дипломатиялық қарым-қатынас жүргізді. Рим Сенаты мен халқының үрейі Мариусқа әскерін құруға қажетті билік бергенімен, кімбрилер мен тевтондардың жеңісін дамыта алмауы оған оны аяқтауға қажетті уақытты сыйлады. Олар жақын арада ұйымдасқан, жақсы жаттығудан өткен әскердің, шешімді және қатыгез қолбасшының басшылығымен бетпе-бет келеді.
Following the devastation of the Arausio, fear shook the Roman Republic to its foundations. The terror cimbricus became a watchword, as Rome expected the Cimbri at its gates at any time. In this atmosphere of panic and desperation, an emergency was declared. The constitution was ignored and Gaius Marius, the victor over Jugurtha of Numidia was elected consul for an unprecedented, and arguably illegal, five years in a row, starting in 104 BC. Because of the destruction of the Roman force at Arausio and the pressure of the impending crisis, Marius was tasked with rebuilding, effectively from scratch, the Gallic legions. Building his army around a core of trained legionaries from the last year, Marius again secured exemption from the property requirements and with his newly minted reputation for victory, raised an army of some thirty thousand Romans and forty thousand Italian allies and auxiliaries. He established a base around the town of Aquae Sextiae (modern Aix en Provence) and trained his men. Over his successive consulships, Marius was not idle. He trained his troops, built his intelligence network, and conducted diplomacy with the Gallic tribes on the provincial frontiers. While the panicked Senate and people of Rome gave Marius the power he needed to build his army, the failure of the Cimbri and Teutones to follow up on their victory gave him the time he needed to finish it. They would soon be confronted by an army of organized and trained soldiers under the leadership of a brilliant and ruthless commander.
Бұрылыс нүктесі
102 жылы Мариус Цимбрлерге қарсы тұруға дайын болды; олар Испаниядағы қиындықтардан кейін солтүстікке Галлияға бет бұрды, онда тевтондармен бірікті. Осы одақтан соң германдық коалиция бұрын қашқан Италияға оңтүстікке қарай жылжуға шешім қабылдады. Швейцария мен Савойя арқылы оңтүстікке қарай жорығанда, олардың әскеріне елвет тайпаларының бір бөлігі, әсіресе Тигурини және Амброндар қосылды. Италияға жақындамас бұрын германдықтар екі бағыттан шабуыл жасауға бекінді: тевтондар Амброндармен және Тигуринимен бірге Трансальпиннен Сизальпин Галлиясына дейінгі жағалау жолымен батыстан жылжыды; ал Цимбрлер шығысқа қарай жорып, Юлиан және Карник Альптары арқылы Италияға айналып өтті. Амброндар ауыр жеңіліске ұшырап, тевтон одақтастарына қашты), ол шайқас дауылында римдіктер мен италиялық одақтастардың дауыстарын ажырата алмағанын айтқан екен. Дәстүрлі тарихнама бойынша, осыдан кейін итальяндық легиондар римдік легиондарға айналды, ал Италия түбегіндегі одақтас қалалар Республиканың сыртқы саясатында үлкен рөл атқаруды талап ете бастады, бұл әкесіресе Әлеуметтік соғысқа алып келді.
By 102 BC, Marius was ready to face the Cimbri; the latter, after difficulties in Spain, had turned north into Gaul, where they were joined by the Teutons. After this union, the Germanic coalition determined to move back south upon Italy, which they had previously avoided. Marching south through Switzerland and Savoy, their army was augmented by some tribes of Helvetians, particularly the Tigurini, and the Ambrones of uncertain descent. Before approaching Italy, the Germans decided on a two pronged movement; the Teutons with the Ambrones and the Tigurini would move from the west along the coast road from Transalpine into Cisalpine Gaul; while the Cimbri would march east and turn around into Italy by the Julian and Carnic Alps. The Ambrones were defeated with heavy losses and fled to their Teutonic allies. ), allegedly claiming that in the din of battle he could not distinguish between the voices of Romans and the Italic allies. According to traditional historiography, henceforth Italian legions became Roman legions and the allied cities of the Italian peninsula progressively began to demand a greater say in the external policy of the Republic, leading eventually to the Social War.