Кіріспе

1969 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям П. Роджерс ұсынған Араб-Израиль қақтығысын шешу жоспары.

Роджерс жоспары (Deep Strike деп те аталады) – АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям П. Роджерс Араб-Израиль қақтығысындағы Алты күндік соғыстан кейін және одан әрі жалғасқан Тозу соғысынан кейін соғыс ахуалын аяқтау мақсатымен ұсынған құрылымдық жоба.

Алты күндік соғыс (1967) және амортизациялық соғыс (1967-1970)

Алты күндік соғыстың аяқталуымен жарияланған атысты тоқтатудан кейін БҰҰ-ның араласуын қозғауға жасалған сәтсіз әрекет ретінде, египеттіктер Израиль күштерімен артиллериялық қақтығыстардың жаңа раундысын бастады. Израиль күштеріне максималды шығын келтіру мақсатымен Суэц каналындағы Израиль күштеріне қарсы соғыс тез күшейді.

Соңынан: тарихи мән-маңызы

1970 жылдың маусым айында Роджерс атысты тоқтату жоспарын ұсынды, кейде оны Екінші Роджерс жоспары деп атайды. Египет атысты тоқтату жоспарын қабылдады. Израиль де ақыры оған келісті, соның салдарынан оңшыл «Гахал» партиясы 1970 жылдың тамызында Голда Меир үкіметінен шығып кетті. Бұл келісім 1970 жылдың 7 тамызында «өз орнында» атысты тоқтатуға әкелді. Атысты тоқтату келісіміне сәйкес, екі тарап та «атысты тоқтату желісінен шығысқа және батысқа қарай 50 шақырымға созылған аймақтардағы әскери жағдайды» өзгертуден аулақ болуға міндетті болды. Атысты тоқтату келісімінде тыйым салынғанмен, Египет дереу аймаққа зениттік артиллериялық батареяларды орналастырды. Қазан айына дейін аймақта шамамен 100 SAM құрылғысы болды, бірақ Роджерс оларды алып тастау үшін ешқандай дипломатиялық күш-жігер жұмсаған жоқ. Осының нәтижесінде Израильде оның беделі төмендеді және 1973 жылғы Йом Кипур соғысы болды. Израильдің әскери ықпалы АҚШ-пен саяси шиеленіске әкелді, бірақ Насер соғыстан кейін нығайтқан зымыраннан қорғану жүйесін дамытуға мүмкіндік берген тынығуға қол жеткізді. Насер бұл келіссөздерді Кеңес Одағына тәуелділігін азайту үшін АҚШ-пен байланыс жасаудың жолы ретінде де пайдаланды. Ұлттық Азаттық Ұйымы (ҰАҰ) келісімге қатты наразылық білдірді, бұл Хабаш пен Хаватманың Хусейн патшаны құлатуға тырысуына себеп болды. Бұл әрекеттер 1970 жылдың 16 қыркүйегінде Иорданияда басталған «Қара қыркүйек» азамат соғысына әкеп соқты. 1971 жылдың маусым айында Роджерс канал арқылы уақытша келісім туралы жоспар ұсынды, бұл кейде «Үшінші Роджерс жоспары» деп аталады. Садаттың кенеттен Египеттен кеңесшілерді шығарып жібергеніне және Вашингтонға келіссөзге дайын екенін хабарлағаннан кейін де ешқандай прогресс болған жоқ. Алайда, 1973 жылдың 28 ақпанында Вашингтонға сапар барысында Мейр Генри Киссинджердің «қауіпсіздік пен егемендік» қағидасына негізделген бейбітшілік ұсынысын қабылдады: Израиль Синайдың барлық жерінде Египеттің егемендігін қабылдайтын, ал Египет Синайдың кейбір стратегиялық тұстарында Израильдің қатысуын қабылдайтын. Дегенмен, АҚШ осы қарым-қатынасты дәл осылай қарады дегенге сену қиын, өйткені Мемлекеттік департаменттің назары аймақтық қақтығыстарға емес, Кеңес Одағымен бәсекелестікке аударған еді. Израиль бұл мүмкіндікті бейбіт келіссөздерді тоқтату үшін пайдаланды, себебі Израильдің әскери күшіне байланысты араб елдерінен жерлерді алуға мүмкіндік туындады. Насер Израильмен тікелей келіссөздерді бастауға кедергі келтірді. Оннан астам сөз сөйлеген және мәлімдеме жасаған Насер Израильмен тікелей бейбітшілік келіссөздері капитуляциямен тең екенін айтты.