Көне грек тілінің әртүрлі айтылу түрлері

Кіріспе

Ежелгі грек тіліндегі терминдерді қалай дұрыс айтуға үйретеді

Ежелгі грек тілін оқығандар әр түрлі уақытта және әр түрлі елдерде оны әртүрліше айтқан. Бұл мақалада осы айтылу түрлері қарастырылады, ал оның ежелгі айтылуының қазіргі ғылыми тұрғыдан қайта құрастырылуы Ежелгі грек тілінің фонетикасында жарық көрген.

Грек әлемі

Қазіргі грек тілінде сөйлейтін адамдар арасында, Византия империясынан бастап қазіргі Грекияға, Кипрге және грек диаспорасына дейін, әр кезеңдегі грек мәтіндері әрқашан сол кездегі жергілікті грек тілінің айтылуымен оқылған. Бұл көптеген сөздердің бір дәуірден екінші дәуірге дейін жазбада бірдей немесе ұқсас күйде сақталғанын анықтауға мүмкіндік береді. Классикалық ғалымдар арасында бұл айтылу көбінесе Ренессанс ғалымы Иоганн Реухлиннің атымен аталады, ол 16 ғасырда Батыста оны қолдануды қорғаған. Дегенмен, жалпы білім беретін грек тілі оқулықтарында ежелгі грек тілінің қайта құрылған айтылуының қысқаша сипаттамасы келтіріледі. Онда қысқа және ұзақ дауыстылардың, сондай-ақ әртүрлі екпіндердің айырмашылығы, spiritus asper-дің /h/ ретінде айтылуы, β, γ және δ әріптерінің жарық дауыстар ретінде, ал дифтонгтардың сәйкесінше айтылуы көрсетіледі. Алайда, қазіргі фрикативті дауыстардан өзгеше болған θ, φ және χ әріптерінің ежелгі аспирациялық айтылуы туралы ешқандай мәлімет берілмейді.

Шығыс православие шіркеуі

Шығыс православие шіркеуіне қатысты немесе оған қарасты теология факультеттері мен мектептері Византия империясы дәстүрін сақтау үшін қазіргі грекше айтылымды қолданады.

Қайта өрлеу дәуірінің білімдері

Батыста грек тілін зерттеу Ренессанс дәуірінде, әсіресе 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін, көптеген Византиялық грек ғалымдары Батыс Еуропаға келген кезде едәуір кеңейді. Грек мәтіндері сол кезде ортағасырлық айтылумен әмбебап түрде жарияланды, ол әлі күнге дейін толығымен сақталған. Шамамен 1486 жылдан бастап, түрлі ғалымдар (әсіресе, Лебрикшалық Антонио, Джироламо Алеандро және Альдус Мануций) осы айтылудың ежелгі грамматиктерден жеткен сипаттамалармен сәйкес келмейтінін айтып, балама айтылулар ұсынды. Бұл жұмыс Эразмның "De recta Latini Graecique sermonis pronuntiatione" (1528) атты диалогында аяқталды. Ол ұсынған жүйе Эразм айтылысы деп аталады.

Англия мен АҚШ

1540 жылы Джон Чек және Томас Смит Кембридж университетінде Regius профессорлары болды. Олар тәуелсіз түрде грек және латын тілдерінің қалпына келтірілген айтылуын ұсынды, бұл Эразмның ұстанымына ұқсас болды және мектептерде қабылдауға ие болды. Чек пен Смит реформаларынан кейін көп ұзамай ағылшын тілі Ұлы дауыстылар өзгерісіне ұшырады, бұл әсіресе ағылшын тіліндегі «ұзын дауыстыларға» берілген фонетикалық мәндерді өзгертті. Осы өзгерістер ағылшын тіліндегі грек тілінің айтылуына әсер етті, сондықтан ол ежелгі грек тілінен де, Батыс елдерінде айтылатын грек тілінен де алшақтады. Ежелгі грек тілінің ағылшын тілінде айтылуының тағы бір ерекшелігі Исаак Воссиус еңбегінің нәтижесінде пайда болды. Ол анонимді түрде жарияланған трактатында грек тіліндегі жазудағы акценттер бастапқы айтылуды көрсетпейтінін мәлімдеді. Сонымен қатар, Хенниний (Генрих Кристиан Хеннинг) «Dissertatio Paradoxa» атты еңбегін жариялады, онда ежелгі грек тіліндегі акцентуация латын тіліндегідей қағидаларды қабылдануы керек деп айтылды, бұл көзқарас қазірде жалпыға бірдей қате деп есептеледі. Жалпы алғанда, ежелгі грек тіліндегі акцентті буын – жазудағы акцентті белгіні алып жүретін буын деп қабылданады, бірақ көптеген мамандар бұл қазіргі грек тілінің стрессі емес, биіктік акценті деп санайды. Хеннинийдің еңбегі Ұлыбритания мен Нидерландтағы мектептерде оқытылатын айтылуға әсер етті, бірақ АҚШ және басқа елдерде қарсылық тудырды. Осылайша, 19 ғасырдың ортасына қарай британдық мектептердегі ежелгі грек тілінің айтылуы қазіргі грек тілінен, ежелгі грек тілінің қалпына келтірілген айтылуынан және басқа елдерде қолданылатын айтылудан едәуір өзгеше болды. Сондықтан, Классикалық қауымдастық 1987 жылы У. Сидни Аллен сипаттаған жаңа айтылуды жариялады, ол британдық мектептерде қазіргі уақытта қолданылатын қалпына келтірілген ежелгі айтылуға негізделген. Мектептердегі ежелгі грек тілінің айтылуындағы реформалар ағылшын тіліндегі грек тілінен алынған сөздердің айтылуына әсер етпеді, ал қазірде ежелгі грек тарихи немесе мифологиялық тұлғалары мен жерлерінің аттарының ағылшын тіліндегі айтылуында (жазылуында) айтарлықтай вариациялар бар. (гр. тілінен қараңыз). АҚШ-та Пек 1898 жылы жариялаған сипаттамасында сол кезде кең таралған айтылу жүйесін келтіреді. Бұл Арнольд пен Конвейдің Англия мен Уэльсте ұсынған қалпына келтірілген жүйесіне ұқсас, бірақ дауыстылардың айтылуында кейбір айырмашылықтар бар. Пектің ағылшын тіліндегі мысалдарына сәйкес, типтік американдық акцентті ескере отырып, α, ι және ο/ω дауыстылары IPA /a/, /ɪ/ және /o/ (әке, патша, нота) ретінде айтылады, ал бұл үш әріптің ұзындығы тек уақытша ұзақтығына ғана әсер етеді. Η дауысы /e/ (тағдыр) емес, /e/ болып айтылады. Υ дауысы /u/ (басқалары /ʊ/ қолданады) орнына /y/ болып айтылады. 20 ғасырдың басқа бір мәтіні Пектің айтылуымен бірдей айтылуды келтіреді, тек ει (/eɪ/ /ɛɪ/ орнына) және υι (/wi/ /wɪ/ орнына) дауыстыларында ғана ерекшелік бар.

In 1540, John Cheke and Thomas Smith became Regius Professors at Cambridge. They independently proposed a reconstructed pronunciation of both Greek and Latin that was similar to Erasmus's scheme, and it became adopted in schools. Soon after the Cheke and Smith reforms, English underwent the Great Vowel Shift, which changed the phonetic values assigned to the English "long vowels", in particular. The same changes affected the English pronunciation of Greek, which thus became further removed from both Ancient Greek and from the Greek that was pronounced in other western countries. A further peculiarity of the English pronunciation of Ancient Greek occurred as a result of the work of Isaac Vossius. He maintained in an anonymously published treatise that the written accents of Greek did not reflect the original pronunciation. Moreover, Henninius (Heinrich Christian Henning) published Dissertatio Paradoxa, which claimed that accentuation in Ancient Greek must follow the same principles as in Latin, a view that is now universally considered to be erroneous. It is generally accepted that the accented syllable in Ancient Greek is the one carrying the written accent, but most authorities consider that it was a pitch accent, rather than the Modern Greek stress accent. Henninius's has affected the pronunciation taught in schools in the UK and the Netherlands but has been resisted in the United States and other countries. Thus, by the mid 19th century, the pronunciation of Ancient Greek in British schools was quite different from Modern Greek, from the reconstructed pronunciation of Ancient Greek and from the pronunciation used in other countries. The Classical Association, therefore, promulgated a new pronunciation as described by W. Sidney Allen in 1987, based on the reconstructed ancient pronunciation, which is now generally in use in British schools. The reforms in the pronunciation of Ancient Greek in schools have not affected the pronunciation of individual Greek derived words in English itself, and there is now considerable variation in the English pronunciation (and indeed spelling) of the names of Ancient Greek historical or mythological personages or places (see English words of Greek origin). In the United States, an 1898 description by Peck gives a pronunciation system said to be prevalent at the time. It is similar to the reconstructed system advocated in England and Wales by Arnold and Conway, but with some differences in the pronunciation of the vowels. Assuming a typical American accent as an interpretation of Peck's English language examples, the vowels α, ι, and ο/ω are pronounced as IPA /a/, /ɪ/, and /o/ (father, king, note), and for these three letters length influences only the temporal duration. Η is /e/ (fate) rather than /e̞/. Υ is /u/ instead of /y/ (while still others use /ʊ/). Another twentieth century text gives almost the same pronunciations as Peck's, except for ει (/eɪ/ rather than /ɛɪ/) and υι (/wi/ rather than /wɪ/).

Германия

Германиядағы білім беру жүйесінің жағдайы көптеген Еуропа елдеріне тән болуы мүмкін. Грек тілін оқыту шамамен Эразм үлгісіне негізделген, бірақ іс жүзінде неміс тілі немесе басқа қабылдаушы тілдің фонетикалық жүйесіне қатысты айқын бұрмаланулар байқалады. Осылайша, неміс тілінде θ дыбысы үшін фрикатив қолданылмайды, оны τ сияқты айтады, ал φ және χ фрикативтер ретінде дыбысталады, ζ әдетте дауыссыз аффрикат ретінде, неміс тіліндегі z сияқты айтылады. Алайда σ көбінесе дауысты дыбысқа айналады, неміс тілінде дауыстының алдындағы s сияқты. ευ және ηυ , неміс тіліндегі eu, äu сияқты екі дыбыс та бірдей айтылады. Сол сияқты, ει және αι дыбыстары көбінесе ажыратылмайды, екеуі де , неміс тіліндегі ei, ai сияқты дыбысталады, ал ει кейде айтылады. Бұл бұрмаланулар оқытудағы ыңғайлылық ретінде мойындалса да, неміс тіліне тән басқа ерекшеліктерге көңіл бөлмейді. Неміс тілінде сөйлейтін адамдар әдетте басымды буындардағы дауыс ұзындығының айырмашылығын қайта жасай беруге тырысады, бірақ басымсыз буындарда оны іске асыра алмайды, сондай-ақ e дыбыстарын қысқартуға бейім. Екі және бір дыбыстың ұзындығындағы айырмашылық көбінесе назарда болмайды, ал неміс тіліндегі дауыс ұзындығының жабық және ашық буындармен байланысы грек дауыстыларының айтылуына тіпті басымды буындарда да әсер етуі мүмкін: ε, η = ; ο, ω = ; ι, ῑ = ; υ, ῡ = ; ου =. Өлең оқығанда, сөздердің табиғи екпініне қарамастан, ұзақ буындарда күшті динамикалық екпінмен ырғақты үлгіні көрсету қалыпты, бірақ оны нақты ұзындығымен емес, оның арқасында беруге болады.

Франция

Француз орта мектептерінде ежелгі грек тілінің айтылуы Эразм айтылуына негізделген, бірақ ол фонетикаға және тіпті αυ және ευ жағдайында француз тілінің орфографиясына сәйкес өзгереді. Дауыстың ұзындығы, екі дауыссыздар және үн биіктігінің айырмашылығы толығымен жоққа шығарылады, бұл стандартты француз тілінің қазіргі фонологиясына сәйкес келеді. А. Бейли және басқалардың «Грекше-французша сөздігінде» ұзын буындағы дауыстылардың ұзындығы көрсетілмейді. Дауыстың ұзындығын қоспағанда, қарапайым дауыстылардың мәні көбінесе дұрыс, бірақ көптеген сөйлейтін адамдар ε және η, ο және ω арасындағы ашықтық айырмашылығын дұрыс айтуда қиындық көреді, бұл қазіргі француз тіліндегі көптеген сөйлейтін адамдардағы ұқсас шатасуға сәйкес келеді. α немесе ο әрпінен кейін мұрындық дауыссыз және басқа дауыссыз келсе, француз тілінің әсерінен көбінесе немесе болып мұрындықтанады (ἄνθρωπος үшін). Псевдодифтонг ει қате айтылады немесе , ол ει нағыз дифтонгтан немесе ε̄-дан шыққандығына қарамастан. Псевдодифтонг ου деп айтылады, бұл ежелгі грек тілінде тарихи түрде расталған. Ұзындығы қысқа ι дифтонгтары αι, οι және υι , , деп өте дәл айтылады, бірақ кейбір сайттар υι үшін аздап дәл емес айтылуын ұсынады. Ұзындығы қысқа υ дифтонгтары αυ және ευ француз тіліндегі au және eu псевдодифтонгтары сияқты ~ және ~ деп айтылады. Ұзын ι дифтонгтарында ι әрпі айтылмайды, бұл Киелі кітаптағы және кейінгі грек тілінің айтылуын көрсетеді (iota subscript қараңыз). Ұзын υ дифтонгтарына келетін болсақ, Франциядағы грек тілінің оқулықтары мен грамматикалары оларды ежелгі грек тілінің айтылуын сипаттағанда елемейтін сияқты. Дауыссыздардың мәні көбінесе дұрыс. Алайда, қазіргі француз тілінде ұқсас дыбыстардың болмауы spiritus asper Францияда айтылмауына себеп болады; ол француз тілінде сөйлейтін Бельгияда және, мүмкін, Швейцарияда нидерланд және неміс тілінде сөйлейтін аймақтардың жақындығына байланысты айтылады. Сондай-ақ, θ және χ және деп, ал φ деп айтылады. Француз тілінің әсерінен ρ және ῥ екеуі де деп айтылады, бірақ француз редакторлары көбінесе ῤῥ екі дауыссызын ρρ деп өңдейді. Сонымен қатар, γ әрпі, велярлық дауыссыз алдында, көбінесе деп айтылады. γμ диграфы деп айтылады, ал ζ деп айтылады, бірақ екі айтылу да қазіргі ғылыми зерттеулер тұрғысынан күмәнді. Жалпы алғанда, қазіргі ғылыми зерттеулерде бар деп саналатын жазба аллофондарды қайта жаңғыртуға тырыспайды. Франциядағы мектеп оқушылары арасында кең таралған грек тілінің бір мысалы - Ксенофонның сөзінен алынған мына шумақ: «Олар қаланы алған жоқ, себебі үміт жаман нәрселер айтты» (οὐκ ἔλαβον πόλιν· άλλα γὰρ ἐλπὶς ἔφη κακά, ouk élabon pólin; álla gàr elpìs éphē kaká). Французша оқығанда, ол «Où qu'est la bonne Pauline? А la gare. Elle pisse et fait caca» («Қыз Паулин қайда? Станцияда. Ол зәр шығарып, дәретке барады») болып өте күлкіліге айналады. Бұл сөз тіркесі Джеймс Джойстің «Финнеганс Уэйк» романында өзгертілмеген күйінде кездеседі.

Pronunciation of Ancient Greek in French secondary schools is based on Erasmian pronunciation, but it is modified to match the phonetics and even, in the case of αυ and ευ, the orthography of French. Vowel length distinction, geminate consonants and pitch accent are discarded completely, which matches the current phonology of Standard French. The reference Greek French dictionary, Dictionnaire Grec Français by A. Bailly et al., does not even bother to indicate vowel length in long syllables. Except for vowel length, the values for simple vowels are generally correct, but many speakers have problems with the openness distinction between ε and η, ο and ω, matching similar confusion by many speakers of Modern French. α or ο, followed by a nasal consonant and another consonant, is often nasalized as or ( for ἄνθρωπος), under the influence of French. The pseudo diphthong ει is erroneously pronounced or , regardless of whether the ει derives from a genuine diphthong or a ε̄. The pseudo diphthong ου has a value of , which is historically attested in Ancient Greek. Short element ι diphthongs αι, οι and υι are pronounced rather accurately as , , , but at least some websites recommend the less accurate pronunciation for υι. Short element υ diphthongs αυ and ευ are pronounced like similar looking French pseudo diphthongs au and eu: ~ and ~, respectively. The ι is not pronounced in long element ι diphthongs, which reflects the pronunciation of Biblical and later Greek (see iota subscript). As for long element υ diphthongs, common Greek methods or grammars in France appear to ignore them in their descriptions of the pronunciation of Ancient Greek. The values for consonants are generally correct. However, the lack of similar sounds in Modern French means that the spiritus asper is not pronounced in France; it is pronounced in French speaking Belgium and possibly Switzerland because of the proximity of Dutch and German speaking regions, respectively. Also, θ and χ are pronounced and , and φ is pronounced Under the influence of French, ρ and ῥ are both pronounced , but French editors generally edit geminate ῤῥ as ρρ Also, γ, before a velar consonant, is generally pronounced The digraph γμ is pronounced , and ζ is pronounced , but both pronunciations are questionable in the light of modern scholarly research. More generally, no attempt is made to reproduce the unwritten allophones thought to have existed by modern scholarly research. One particularly famed piece of schoolyard Greek in France is the line, supposedly by Xenophon, "they did not take the city, for hope said bad things" (οὐκ ἔλαβον πόλιν· άλλα γὰρ ἐλπὶς ἔφη κακά, ouk élabon pólin; álla gàr elpìs éphē kaká). Read in the French manner, it macaronically becomes "Où qu'est la bonne Pauline? A la gare. Elle pisse et fait caca." ("Where is Pauline the maid? At the station. She's pissing and taking a shit.") In English literature, the untranslated line makes an appearance in James Joyce's Finnegans Wake.