Кіріспе
Белградтағы биік ғимарат, Сербия. «Албан сарайы» (Palata Albanija, сөзбе-сөз – «Албан сарайы») – Сербияның Белград қаласындағы биік ғимарат. Жобаға маңызды құрылыс және сәулеттік жаңалықтар енгізілді, бұл «Албан сарайын» Балқан аймағындағы ерекше құрылыс жобасы етті. 1984 жылы «Албан сарайы» мәдени ескерткіш деп жарияланды. Белград үшін маңыздылығы тұрғысынан, ол Теразие алаңының кеңістіктік-қалалық акцентін қалыптастыратын сәулеттік орында салынды, осы арқылы Белградтың ең танымал нышандарының біріне айналды. Ғимараттың ресми түрде екі көшеде үш мекенжайы бар: Кнез Михайлова көшесі, 2; Кнез Михайлова көшесі, 4; Коларчева көшесі, 12. Бұл шағын, көріксіз, жарамсыз үй болғанмен, ол өте танымал орынға айналды. Кафена шығыс, түрік стилінде салынды, сары фасадымен ерекшеленді, ал алғашқы клиенттері Осман әскерлері, саудагерлер, жалдамалы жұмысшылар, серб күзетшілері және т.б. болды. Кафена алдындағы сағат Белградтағы алғашқы қоғамдық сағат болды. Осылайша, ол қаладағы ең танымал кездесу орнына айналды. Белградтың 1924 жылғы алғашқы бас жоспарына сәйкес, бұл жерде Белград тауар биржасының ғимараты салынуы жоспарланған. 1936 жылы Саудагерлер қорының ипотекалық банкі бұл жерге 8,5 миллион динар төледі, бұл сома қаланың жақсы ауданы Крунски Венацтағы 7 бір қабатты вилланы сатып алуға жеткілікті болды. Бұл мәміле банк ресурстарын соншалықты сарқып жіберді, ол қалпына келу үшін екі жылға жуық уақыт жұмсады және 1938 жылдың 14 қаңтарында архитектуралық жобалар конкурсын жариялады, мерзімі сол жылдың 28 ақпанына белгіленді. Шағын болуына және санитарлық-гигиеналық және қауіпсіздік талаптарына сай келмеуіне қарамастан, ол бұл жерде 80 жылға жуық уақыт бойы тұрды. Жазушы Бранислав Нушич, кафена туралы жазған, оның тұрақты клиенттерінің бірі болды. Наразылықтың тағы бір себебі – жаңа ғимараттың дизайны германдық стильде жасалған. Халықтың бір бөлігі кафенаны бұзудан басқа да себептермен жобаға қарсы болды. Кейбір хабарламалар мұндай үлкен ғимаратты, темір бетоннан салынған, төмендегі тұрақсыз топырақ көтере алмайды деп мәлімдеді, сондықтан ғимараттың және көршілес ғимараттардың құлайтынын болжады. Басқалары жаңа, өте прогрессивті құрылыс техникаларын жоққа шығарды. Құлаудан қорқып, көршілес ғимараттардың тұрғындары пәтерлерін сатқан жағдайлар тіркелді. Газеттерде қайта-қайта өткізілген жобалау конкурсы «барлық нәрсе рұқсат» деп сипатталды. 1938 жылы қазба жұмыстары кезінде, ескі есіктің астында мамонттың жақсы сақталған қаңқасы табылды. Оның жасы 2 миллион жылға жуық деп есептелді, ол кезде Белград аймағы төртіншілік көлдің шетінде болған. Скелеттің, әсіресе тістері бар жақ сүйегі, жақсы сақталған. Қабырғалар мен сан сүйектері де жақсы күйде болды. Сүйектер Сербия жері мұражайына жеткізілді. Статика бойынша сарапшы инженер Дьордже Лазаревич сол кездегі ең озық техникаларды қолданды. Бетон тіреу колонналарында ол сол кездегі Белградтағы стандарттардан жоғары болат арматураны орнатты. Стандарттан жоғары басқа шешімдерге жоғары беріктікті бетон кірді.
Palace Albanija (, Palata Albanija, literally "Palace Albania") is a high rise building in Belgrade, Serbia. Important construction and architectural innovations were incorporated into the project, which made Albanija an exceptional building endeavor in the Balkans. Palace Albanija was declared a cultural monument in 1984. As for its importance for Belgrade, it was built on the pronouncedly dominant architectural position, marking the spatial urban accent of Terazije square, which made it one of the most recognizable symbols of Belgrade. The buildings officially has three addresses in two streets: 2 Knez Mihailova, 4 Knez Mihailova and 12 Kolarčeva streets. It was a small, unsightly, crummy house, yet the venue was very popular. The kafana was built in oriental, Turkish style, with yellow façade and its original clientele included Ottoman seymen, merchants, hirelings, Serbian guardsmen, etc. The clock in front of the kafana was the first public clock in Belgrade. As such, it became the most popular meeting point in the city. According to the Belgrade's first general urban plan, from 1924, the location was planned for the Belgrade Stock Exchange Building. The owners, descendants of Krsta Tomović, were refusing to sell the lot by asking too much money for the parcel's In 1936, the Mortgage Bank of the Merchant's Fund paid 8.5 million dinars for the lot, which was enough money to purchase 7 one floor villas in the city's affluent villa populated neighborhood of Krunski Venac. The bank was drained so much by this transaction, that it took two years for it to recuperate, announcing the architectural design competition on 14 January 1938, with extremely short deadline, set for 28 February same year. Despite its shabbiness and lack of sanitary and safety conditions, it existed on this location for almost 80 years. One of the regular customers was writer Branislav Nušić, who wrote about the kafana. Another reason for the protests was that the source for the new building's design was Germanic. Parts of the public opposed the project citing reasons other than just the kafana demolition. Some reports claimed that such a large building, made of reinforced concrete, can't be supported by the settling ground below, so they predicted the building would collapse, so as the neighboring buildings. Others debunked the new, highly progressive construction techniques. Cases of residents from the surrounding building, who sold their apartments in the fear of possible collapse, were recorded. Newspapers described the repeated design competition as "anything goes". In the relatively shallow depth, just below the old foundation, a well preserved skeleton of a mammoth was excavated in 1938, below the former door of the kafana. It was estimated to be 2 million years old, when the area of Belgrade was the edge of a Quaternary lake. The skeleton was almost undisturbed, with especially well preserved mandible with teeth, which were used to identify the species. The ribs and femurs were also in excellent shape. The bones were transported to the Museum of Serbian Land. Engineer Đorđe Lazarević, expert on statics, applied state of the art technics at the time. In the concrete supporting columns, he built it the expensive steel reinforcement, high above the standards in Belgrade in this period. Other above standard solution included the high strength concrete.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Ғимарат 1944 жылғы 16 сәуірде одақтастардың Бельградты ауыр бомбалауы кезінде зардап шекті ("Шығыс бомбалауы" деп те аталады). 1944 жылғы Белград шабуылында немiс әскерлерi қызыл әскер мен югослав партизандарына қарсы оны қатал қорғады. 1944 жылғы 19 қазанда 22 жастағы партизан Младен Петрович Албания сарайының шатырына қызыл жұлдызды Югославия туын орнатты. Петрович туды ғимараттың шатырына көтеріп бара жатқанда жараланды, бірақ Сирмия майданына қатысуға жететіндей қалпына келді, онда ол ағасымен бірге қаза тапты. Ғимаратты басып алу партизан әскеріне Белград бекінісіне жол ашты және Белградтың бас теміржол вокзалының маңындағы кең аумақты азат етуге мүмкіндік берді, сол себепті бір күннен кейін бүкіл Белград азат болды. Соғыстан кейін инженер Лазаревич ғимаратты қайта жаңартуға қатысты. Қала ғимараттың меншiгiнде болмағандықтан, толық қайта құру мүмкiн емес, бірақ 2019 жылғы желтоқсанда қала фасадты жөндеу жұмыстарын жариялады, олардың 2021 жылы аяқталуы күтiлуде.
Кішігірім Албания
"Бала Албания" (Mala Albanija) деп аталатын Альбания ғимаратының егіздігі Поп Лукина және Косанчичев Венац көшелерінің қиылысында орналасқан. Оның дизайнын Миладин Прлевич жасаған. Алғашқыда бір ғана көкжай салу жоспарланған, бірақ кейіннен үш ғимаратты салу туралы шешім қабылданды, олардың сыртқы түрі мен сипаттамалары бірдей немесе ұқсас болады. "Бала Албанияның" архитектуралық дизайны "Альбания сарайынан" үлгі алған және оның кіші нұсқасы болып табылады. Ғимарат ресми түрде "Синиша Здравкович үйі" немесе "Здравкович ағайындыларының үйі" деп танылады. Ол 1940 жылы, "Альбания сарайынан" кейін аяқталды. Ол жеке қорғауға алынбаған, бірақ заңмен қорғалатын Косанчичев Венац тарихи-кеңістіктік бірлігінің құрамына кіреді.
Митич мұнарасы
Үшінші егіз ғимарат Славия алаңында салынуы жоспарланған. Ол 1935 жылы сол кездегі Белградтың ең бай адамдарының бірі, ірі саудагер Влада Митич сатып алған жерге салынуға тиіс болды және Балқандағы ең үлкен универмаг – «Митич қоймасы» немесе «Митич мұнарасы» деп жарияланды. Митич өзінің идеясын 1940 жылы жариялады, ал жұмыстар екі жылда аяқталуы керек еді. 14 қабаттан тұратын және биіктігі көрсетілмеген жоспарланған ғимараттың биіктігі «Албания сарайынан» жоғары болуы тиіс еді. Неміс универмагтарының үлгісімен жасалған бұл ғимарат «вертикальді сауда қаласы» ретінде көзделген. Бұрын «Албанияда» жұмыс істеген Прлевич пен Лазаревич неміс сәулетшісі Шефермен бірлесіп, «Албанияның» дизайнын дамытты. Тек бір айырмашылық – ғимараттың үстінде галереясы бар арнайы мұнараның болуы. Бұл жобада Сербияда бұрын-соңды көрілмеген жаңалықтар бар еді, мысалы, автоматтандырылған тұрақ алаңдары, эскалаторлар және заманауи өрттен қорғау жүйесі. Белградтың сол кездегі мэрі Богдан Богданович 1980 жылдардың бірінші жартысында бұл жерге үлкен күн сағатын орнатуға шешім қабылдады. 1990 жылдардың басында Милошевич режимі кезіндегі ірі Понци схемаларының бірі болған «Dafiment banka» бұл жерді сатып алып, монументалды сауда орталығын салуды жариялады, бірақ схема толығымен сәтсіз аяқталғаннан кейін жер қоршалып, қоқыс полигонына айналды. 2000 жылы режим өзгергеннен кейін бұл аумақ тазартылып, балалар ойын алаңымен уақытша саябақ салынды. Жобалар сәтсіздікке ұшырады, соның ішінде Израиль инвесторларының ультра заманауи, алып сауда орталығы, ол толыққанды алдас екені анықталды.