Кіріспе

Киелі кітаптағы орналасқан жер

Масса және Мериба (немесе "Мираба") – еврей Киелі кітабында кездесетін жер-атаулар. Израильдіктер Қиыр шығу кезінде Масса және Мериба арқылы өткен дегенді айтады, бірақ Сандар кітабының 33-тарауындағы тоқтаған жерлердің тізімі бұл туралы еске салмайды. Қиырдан шығу кітабының 17:7-тарауында Мериба Массамен бірге айтылады, бұл Масса мен Мерибаның бір және сол жер екенін көрсетеді, бірақ Киелі кітапта Масса мен Мерибаның басқа да айтылулары, мысалы, Мұсаның батасында, олар екі бөлек жер екенін көрсетеді. Масса және Мериба Киелі кітапта тағы да бірнеше жерде еске алынады.

Оқиғалар

Киелі кітапта Мәриям деп аталған жерде болған екі өте ұқсас оқиға жайлы айтылған. Шығу кітабының 17-тарауында баяндалған оқиғада израильдіктер Мұсамен судың жетіспеушілігіне байланысты дауласып, Мұса оларды Яхведі сынағаны үшін айыптайды; 7-аятта осы себепті бұл жердің аты Масса, яғни сынақ, және Мәриям деген сөз дау-жанжал дегенді білдіреді. Бұл баяндамада израильдіктер шөлдеп, Мұсаға наразылық білдіргені айтылады, сондықтан Мұса өмірі үшін қорқып, Яхвеге жалбарынады; баяндама Яхве Мұсаға басқалардан бұрын барып, Хорибтегі жартасты таяғымен соғуын бұйырады, Мұса мұны істегенде, жартастан су ағып шығады. Сандар кітабында баяндалған оқиғада израильдіктер Мұса мен Ааронмен су мен азық-түлік жетіспеушілігіне байланысты дауласып жатыр; мәтінде Мұса мен Ааронның Яхвеге жүгініп, киелі шатырдың есігінде одан кеңес сұрап, дұға жасағандары және Яхве оларға таяқты алып, халық жиналған кезде белгілі бір жартасқа сөйлеуді бұйырғандығы айтылады. Мұса Ааронның таяғын алып, израильдіктерді жинауға қатысты нұсқауларды орындайды, бірақ Яхве жартастан су шығатынын айтқандықтан, Мұса халыққа сөйлеп, жартасты екі рет соққылайды, нәтижесінде судың күшті ағысы пайда болады. Кейбір мәтіндік зерттеушілер екі жазбаны Мәриямдағы бір оқиғаның екі түрлі нұсқасы деп санайды, Шығу кітабындағы нұсқасы Е және Я көздерінен, ал Сандар кітабындағы нұсқасы Діни көзден алынған; соңғы жазба, жалпы Діни көздердей, Ааронды Діни көздің Аарондық жазушысы қалағандай маңызды деп санамайтын, әңгімедегі Е көзінің нұсқасын алмастыру әрекеті деп саналады. және Яхвистердің Массаны израильдіктер Яхвені сынағаннан кейін атау туралы жазғандарымен салыстырады.

Мұса мен Һаронның өлімі

Сандар кітабындағы оқиғада, бірақ Шығу кітабындағы емес, су шығарылғаннан кейін, Құдай Мұса мен Һаронға оны құрметтеу үшін жеткілікті сенім көрсетпегендерін айтады, соның салдарынан Мұса мен Һарон Кәнаанға кірмес бұрын қайтыс болады. Олардың жазасына не себеп болғаны нақты белгісіз, бірақ мәтінде Мұса ғана халыққа сөйлеп, тасқа соққандығы айтылған; Киелі кітап зерттеушілері мұны діни деректердің Мұсаны, Шило дінінің бас жұмысының (Аарондықтармен бәсекелес болған) батырын әдеттегідей сыйламауының мысалы деп санайды. Мүмкін, Мұса тасқа екі рет соққан, ал оған тек сөйлеу керектігі айтылған; тағы бір мүмкіндік, ол асығыс түрде израильдіктерге «сендер көтерілісшілерсіңдер» деген сөздермен үндеген болуы мүмкін. Құдай сөздерін зерттеушілер Мұсаға жақын, Һаронға қарсы жазған Есім кітабының айтуынша, жаза Мұса емес, израильдіктердің Құдайға деген сенімсіздігінен туды.

Тарихилығы

Кейбір діни ғалымдар Масса және Мериба туралы айтылған оқиғаның бастапқыда олардың аттарын түсіндіруге арналған мифтерден пайда болғанын санайды. Бірақ Сандар кітабында Мериба Син шөліндегі Қадеш орнында деп көрсетілген. Мәтінтанушы ғалымдар осы айырмашылықты осы үзінділердің әртүрлі көздерден алынуымен байланыстырады және Мерибаның екі есімделуін де бір және со aynı орынға сілтеме жасайды деп есептейді. Септуагинта, Таргум және Вульгата бұл мәселені Сандар кітабындағы Мерибаны жер аты емес, жалпы атау ретінде қарастыра отырып шешеді, соның салдарынан "Мерибат Қадеш" фразасын "Қадештегі талас сулары" деп аударады, "Қадештегі Мериба сулары" емес.