Кіріспе

Генри Мэйхьюдың 1840 жылдардағы 4 томдық зерттемесі, «Лондон еңбегі және Лондон кедейлері» – Генри Мэйхьюдың Виктория дәуіріндегі журналистикалық туындысы. 1840 жылдары ол Лондондағы еңбекші адамдардың жағдайын бақылап, құжаттап, сипаттады. Бұл туралы ол «Morning Chronicle» газетінде жариялаған мақалалар сериясінде жазып, кейіннен оларды кітап түрінде жинақтады. Мэйхью қала көшелерінде жұмыс істейтін мыңдаған адамдардың кәсіптері, әдеттері, діні және тұрмыстық жағдайларын терең, тіпті егжей-тегжейлі зерттеді. Материалдың көп бөлігі – адамдармен тікелей сұхбаттасулардан тұрады, онда олар өз өмірлері мен жұмыстары туралы ашық әңгімелейді. Мысалы, Джек Блэк өзінің «Ең жоғары Патшалықтың тышқан және құмырсқаларды жоюшысы» лауазымы туралы айтады және шағып алғаннан кейін туындаған қауіпті инфекцияларға қарамастан, көңілді күйде қалады. Осы оқиғалық материалдан басқа, Мэйхьюдың мақалалары сандық есептерді басқа деректермен, мысалы, халық санағы мәліметтері мен полиция статистикасымен негіздеуге тырысуымен ерекшеленеді. Сонымен, егер көшеде 8000 белгілі бір саудагер жұмыс істейтіні туралы мәлімдеме жасалса, Мэйхью оны қаладағы көшелердің жалпы ұзындығымен салыстырып, бір шақырымға қанша саудагер жұмыс істейтінін бағалайды. Мақалалар 1851 жылы үш томдық жинақ ретінде жарық көрді. 1861 жылы жарық көрген төртінші «Қосымша том» Брейсбридж Хеминг, Джон Бинни және Эндрю Холлидеймен бірлесіп жазылды. Онда көшедегілердің, ұрылардың және тіршілік ететін адамдардың өмірі жайлы айтылады, бірақ бұл том сұхбат форматынан бас тартып, тақырыпқа көбірек статистикалық және жалпылама көзқараспен қарады.

Мейхью Лондон

1840 жылдардағы Лондон 19 ғасырдағы қалаларға қарағанда 21 ғасырғы үшінші әлем мегаполисіне көбірек ұқсады. Халықтың көп бөлігі тұрақты жұмыс орнына ие емес еді, тіпті, көптегендерінің тұрақты мекенжайы да болмады. Қалаға классикалық үлгіде Британияның басқа аймақтарынан келген жандар мен көшіп келушілер ағылып жатты, ал Британ империясының өсуімен бірге, әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар өз бағын іздеу үшін қалаға келе бастады. Тамақ, сусын, мата және тұрмыстық заттар сияқты сауда тауарлары арбалар мен керуендердің көптеген тобымен таратылды. Тауарлар дүкендерден сатылатын болса да, ондаған мыңдаған көше саудагерлері жалпы түрде саудагерлер деп аталды. Тұтыну тауарлары мен қызметтерінің осы кең таралған сауда түрлерімен қатар, Мейхьюдің еңбегінде қазір қолданыстан шығып қалған нарықтармен және кедейлікпен байланысты, мысалы, тамақ үшін құмырсқа жинау, тазалаушылар (иттің нәжісін тері өңдеуге жинаған), сазқұлақтар (күндерін Темзаның жағалауларында құм мен лайдың арасынан ізделген құнды заттарды іздеумен өткізген) және «тошерлер» (қоқыс металл және басқа да құнды заттарды іздеу үшін канализацияны қарап шыққан) сияқты ерекше қайта өңдеу түрлері туралы айтылады. Мейхьюнің бақылаушы ретіндегі қабілеті Лондон көшелерінің ерте сипаттамаларында теңдесіз. Оның егжей-тегжейлі сипаттамалары сол кездегі көше базарларының қандай болғанын көзге елестетеді. Мейхьюдің типік суреті:

Тротуар мен жол сатып алушылар мен көше сатушыларымен толған. Жүзінде қалың шалы бар үй шаруасының әйелі, қолында сауда себетімен, баяу жылжып, бірде шапшаңдықтарға қарап, енді көкөністердің бағасын сұрап тоқтайды. Кішкентай балалар, әрқайсысы қолында үш-төрт пияз ұстап, адамдардың арасынан иықтап өтеді, әрбір аралыққа тығылып, қайырымдылық іздегендей, зарлы үнмен назар аударуды сұрайды. Содан кейін мың түрлі сатушылардың құлшынып айқай-шуы, барлығы бір уақытта, ең жоғары дауыспен айғайлағанда, адамды басы айналдырады. «Тағы да ескі!» - деп дауыстай біреуі. «Жүзім бір тиыннан!» - деп айқайлайды екіншісі. «Бір тері қаралақ, бір тиын!» - деп сыңғырлайды бала. «Сатып алыңыз, сатып алыңыз, сатып алыңыз, сатып алыңыз, сатып алыңыз!» - деп айқайлайды қасапшы. «Бір тиынға қағаздың жартысы!» - деп дауыстай көше пошташысы. «Бір тиынға көптеген нәрселер». «Жүзімнің бір фуны екі тиын». «Ярмуттың үш тиындық шабақтары». «Төрт тиынға шапанды кім алады?» «Мұнда арзанға сатып алыңыз! үш жұп жарты тиынға, аяқ киімнің шнурлары». «Қазір сіздің кезегіңіз келді! әдемі ұлулар, бір тиынға көптеген». «Міне, жарты тиындықтар!» - деп айқайлайды көшпелі кондитер. «Келіңіздер, қараңыз! Мынау тостер!» - деп шақырады біреуі, тостқа пісіретін вилкаға ілінген Ярмут шабағымен. «Жақсы russet алмалары, бір тиынға көптеген», - деп шақырады алма сатушы: және солай Бабель жалғасады.

Құрамы

Лондон еңбегі және Лондон кедейлері туралы мақалалар бастапқыда 1851 жылы үш томдық жинақ ретінде жарық көрді. 1861 жылғы басылымға Брейсбридж Хеминг, Джон Бинни және Эндрю Холлидеймен бірлесіп жазылған, жезөкшелер, ұрылар мен тіршілікке ие болмайтын адамдардың өміріне арналған төртінші том қосылды; бұл қосымша том бұрынғы еңбектерге қарағанда тақырыбына көбірек жалпылама және статистикалық көзқараспен қарады. Бірінші томда ол: «Мен қаланың барлық кедейлерін үш түрлі жағдай бойынша қарастырамын: жұмыс істеуге қабілеттілер, жұмыс істей алмайтындар және жұмыс істегісі келмейтіндер» деп жазды. Мейхью барлық адамдармен – тіршілікке ие болмайтындармен, көшеде ойын көрсетушілермен (мысалы, Панч пен Джуди), базар саудагерлерімен, жезөкшелермен, жұмысшылармен, шеберхана жұмысшыларымен, тіпті Темза өзенінің жағалауындағы саздан ағаш, металл, арқан және көмір іздеген «бұзғындармен» және кемелерден түсетін нәрсені жинаған «таза табушылармен» сұхбаттасты. Олардың киімдерін, қалай және қайда өмір сүргендерін, көңіл көтерулерін және әдет-ғұрыптарын сипаттап, әр мамандықпен айналысатындардың саны мен табысын егжей-тегжейлі бағалады. Кітап сол кездегі әлемдегі ең бай қала болған жерде көптеген адамдардың өмірінің қаншалықты нәзік және тұрақсыз екенін көрсетеді.

Мәдениетте қолдану

Ақын Филип Ларкин "Лондонның жұмысшылары мен Лондонның кедейлері" кітабынан үзіндіні "Алдаулар" өлеңіне эпиграф ретінде пайдаланды. Үзіндіде зорлау оқиғасы егжей-тегжейлі сипатталады: "Әрине, маған есірткі берді, сондықтан келесі күнгі таңға дейін есімді жинай алмадым. Өзім зорталған екенімді білгенде қатты қорқып, бірнеше күн бойы күйінішпен, балаша өлімге ұшырасам немесе әпкемнің қолына қайтсам деп жыладым". Жазушы Бен Гвалчмай Диккенс пен Мейхью еңбектеріндегі тазалаушылар туралы оқығаннан кейін "Таза табушы" атты сатирикалық романын жазуға шабыттанды. "Лондонның жұмысшылары мен Лондонның кедейлері" кітабы да романның жазылуында жиі сілтеме ретінде қолданылды. Терри Пратчеттің "Доджер" романы Мейхьюдің еңбектеріне көп сүйенді. Мишель Роберттің "Уолворт сұлуы" романы "Лондонның жұмысшылары мен Лондонның кедейлері" кітабының жазылу тарихы туралы ойдан шығарылған әңгіме береді. Алан Мурдың "Тозақтан" атты комикс романының түсіндірмелерінде Мур "Лондонның жұмысшылары мен Лондонның кедейлері" кітабын Виктория дәуіріндегі жұмысшы табының өмірін бейнелеудегі көз ретінде көрсетеді.

Үлкен қала немесе жаңа Майхью

1950 жылдардың басында "Punch" журналы Генри Мейхьюдің "Лондон еңбекшілері және Лондон кедейлері" еңбегіне негіделген, және оны біршама пародизациялаған мақалалар сериясын жариялады. Бұл мақалалар көңілді болғанымен, олардың мақсаты Лондон жұмысшыларының өмірін құжаттап, сипаттау болып табылды. 1953 жылы Алекс Аткинсон жазған және Рональд Сёрл суреттеген мақалалар "Үлкен қала немесе жаңа Мейхью" деген атпен бір томдық кітап ретінде жарық көрді.