Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Александр Чакс (лат. Aleksandrs Čaks; 27 қазан 1901 жыл - 8 ақпан 1950 жыл) – латыш ақыны және жазушысы. Чакс – бұрынғы латыш әдебиетіндегі ауылдық өмір мен кішкентай ауылдардың суреттемелерімен салыстырғанда, ең алғашқы қалалық тақырыптарды көтеріп, өзгеше стильде жазған латыш жазушысы.
Latvian writer
Aleksandrs Čaks (born Aleksandrs Čadarainis; 27 October 1901 – 8 February 1950), was a Latvian poet and writer. Čaks is arguably the first Latvian writer whose works are distinctly urban, compared to the usual depictions of country life or small villages in earlier Latvian literature.
Өмірбаян
Ол Ригада тігінші отбасында дүниеге келді және Ригада өмір сүруді жалғастыра отырып, қала өмірін өзінің поэзиясында бейнеледі. 1911 жылы Ригадағы Александров гимназиясында оқуға түсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін гимназия алдымен Воруға, Эстонияға, содан кейін Ресейдің Саранск қаласына эвакуацияланды. Гимназияда ол жақсы білім алып, философиялық еңбектерді жиі оқыды. Ол Кант, Ницше және Гегельдің шығармаларын артық ұнататын. 1918 жылы Чакс Мәскеу университетінде медицинаны оқыды. Ол орыс студенттерінің мәдени өміріне, әсіресе әдеби кештерге белсенді қатысып, футуристермен және имажинистермен пікір алмасты. 1920 жылдың ақпан айында Чакс Кеңес Қызыл Армиясына шақырылып, әскери госпитальде мәдени және саяси өмірді ұйымдастырушы болды. 1922 жылы Чакс көптеген бұрынғы қызыл латыш атқышыларымен бірге Латвияға оралды. Ригада ол Латвия университетінде медициналық білімін жалғастырды. Бірақ ол бұл салаға қызығуын жоғалтып, оқуын тастады. 1925 жылы Чакс мұғалімдік куәлік алып, Драбеши бастауыш мектебінде мұғалім және әкімші болып жұмыс істеді. 1927 жылы ол осы жұмыстан кетіп, өзін толығымен әдебиетке арнады. 1928 жылы Чакс жас латыш жазушылары мен ақындары үшін "Жауно Лира" әдеби журналын құрды. Ол сонымен қатар солшыл "Трауксме" журналына да қатысты. 1930 жылдан 1934 жылға дейін Чакс латыш жазушылар мен журналистер кәсіподағының хатшысы болды. Ол "Домас" журналының редакторларының бірі де болды. 1934 жылы К. Ульманис төңкерісінен кейін барлық кәсіподақтар, солшыл журналдар мен саяси партиялар тыйым салынды. 1934 жылдан 1939 жылға дейін Александр Чакс Рига қалалық жинақ банкінде клерк болып жұмыс істеді. Ол жеке мектепте әдебиет бойынша лекциялар оқыды. Сонымен қатар, ол Латвия атыскерлер қауымдастығында техникалық редактор болып жұмыс істеді, онда "Латвия атыскерлері" атты құжаттар мен естеліктер жинағын жариялауға көмектесті. Атыскерлер туралы естеліктерден шабыттанған ол "Мюжибас Скарти" атты эпостық өлеңдер жинағын жазды, ол үшін 1939 жылы А. Бригадере сыйлығын алды. 1939 жылдан 1940 жылға дейін ол "Атпута" атты ең ірі латыш журналдарының бірінде жұмыс істеді. 1940 жылы Латвияны Кеңес Одағы басып алғаннан кейін Чакс "Мюжибас Скарти" жинағындағы бірнеше өлеңдерінде кеңеске қарсы көріністері үшін сынға ұшырады. Дегенмен, ол 1941 жылдың көктемінде Латвия КСР жазушылар одағына қабылданды. Латвияны нацистік Германия басып алғаннан кейін Чакс баспаға шыға алмады және өте жасырын өмір сүрді. 1943 жылы ол "Матисс, каусу баджарс" атты пьесасын жазды. 1944 жылдың қазанында Кеңес Армиясы Ригаға екінші рет кіргеннен кейін Чакс ең ірі кеңестік газеттердің бірі - "Циняда" жұмыс істей бастады, онда ол мәдени бөлімді басқарды. Бірақ 1946 жылы Чакстың әдеби мансабына қарсы сын-ескертулер айтылып, 1947 жылы ол "Циня" газетінен шығарылды. Ол Латвия Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтында жұмыс істей бастады. Бірақ оған сын айтулар тоқтамады. 1949 жылы Латвия Кеңес Одағының құрамында болған кезде Чакс марксистік құндылықтардан ауытқып, саяси тұрғыдан дұрыс емес еңбектер жазды деп айыпталды. Бұл айыптаулар Чакстың денсаулығын нашарлатты, ол 1950 жылдың 8 ақпанында жүрек ауруынан қайтыс болды. Қазір Риганың орталық көшелерінің біріне оның есімі берілген. Сол көшеде мемориалдық мұражай және жақын маңдағы Зиедондарз саябағында оның ескерткіші орнатылған.
He was born in Riga to a tailor's family, and, continuing to live in Riga, he followed the city's life in his poetry. In 1911 he started studies in Alexanders Gymnasium in Riga. After First World War started gymnasium was evacuated first to Voru, Estonia and later to Saransk, Russia. In gymnasium he got good education and was often seen reading philosophical works. He most preferred works of Kant, Nietzsche and Hegel. In 1918 Čaks started Medicine studies in Moscow University. He actively participated in cultural life of Russian students especially in literary evenings where he often discussed with futurists and imaginists. In February 1920 Čaks was drafted in Soviet Red army and became organizer of cultural and political life in a military hospital. In 1922 Čaks together with many former Red latvian riflemen returned to Latvia. In Riga he resumed his medicine studies in University of Latvia. However he soon lost interest about that subject and left his studies. In 1925 Čaks got a teachers certificate and started to work in Drabeši primary school as a teacher and administrator. He left this job in 1927 to devote himself to literature. In 1928 Čaks established literary magazine Jauno Lira for young Latvian writers and poets. He also participated in leftist magazine Trauksme. From 1930 until 1934 Čaks was a secretary in the Latvian writer and journalist trade union. Also, he was one of the editors of magazine Domas. After the K. Ulmanis coup in 1934 all trade unions and leftist magazines and political parties were banned. From 1934 until 1939, Aleksandrs Čaks worked as a clerk in the Riga city savings bank. Also he started to give lectures about literature in private school. In addition to that he worked as technical editor in Association of Latvian Riflemen, where he helped to publish a collection of documents and memories entitled Latviešu strēlnieki. Inspired by memories of the riflemen he wrote collection of epic poems Mūžības Skartie for which he got the A. Brigadere prize in 1939. From 1939 until 1940 he worked in one of the biggest Latvian magazines entitled Atpūta. After the Soviet occupation of Latvia in 1940, Čaks was criticized for anti soviet undertones in several poems from Mūžības Skartie. Nonetheless he was accepted into the writers union of the Latvian SSR in Spring 1941. After the Latvian occupation by Nazi Germany Čaks was not allowed to publish and lived very privately. In 1943 he wrote a play Matīss, kausu bajārs. After the Soviet Army entered Riga for the second time in October 1944, Čaks started to work in one of the biggest Soviet newspapers Cīņa where he led a cultural section. However, already in 1946 campaign of criticism was turned against Čaks's literary career and in 1947 he was fired from the Cīņa newspaper. He started to work in the Institute of Language and Literature of the Latvian Academy of Science. However, criticism of him continued. In 1949, with Latvia being a part of the Soviet Union, Čaks was accused of straying from Marxist values and writing politically incorrect works. The accusations weakened Čaks's health, and he died of heart disease on February 8, 1950. Currently, one of the central streets of Riga is named after him. There's also a memorial museum in that street and a statue in nearby Ziedoņdārzs Park.
Шығармалары
Чак 1928 жылы Ригаға және оның өміріне арналған өзінің алғашқы поэзия кітабын, «Сеши» жариялады. Бұл өлеңдерде латыш поэзиясында бұрын бейнеленбеген тақырыптар мен кейіпкерлер – қаланың түнгі өмірі, үйсіз адамдар, проституция, кедей шалғай аудандар, тіпті блокхаустардағы канализация сияқтылар бар. Чак өзінің шығармаларында Ригаға деген терең сезімін көрсетеді, бұл «Тротуардағы жүрек» атты өлеңінің атауынан анық көрінеді. Рига оның өлеңдерінің жалғыз тақырыбы емес, Чак романтикалық өлеңдер мен латыш стрелоктарына арналған туындылар да жазды. Чак сонымен қатар бірнеше әңгімелер жазды, бірақ олар оның өлеңдерідей танымал емес. Ол бірнеше пьеса да жазды, соның ішінде Эрик Адамсонмен бірлескен балалар пьесасы «Нагла, Томатс және Плюмита», Юлиус Ванагспен бірлескен «Түн ортасының кемесі» және «Матисс, кәдегер» пьесалары бар. Ол сондай-ақ көптеген туындыларды латыш тіліне аударды, оның ішінде Бертольд Брехттің «Үш тиындық операсын» Эрик Адамсонмен бірге аударған жұмысы ерекше маңызға ие.
Čaks published his first poetry book, Seši, in 1928, dedicated to Riga and its life. These poems included topics and characters previously not depicted in Latvian poetry – city night life, homeless people, prostitutes, poor suburbs, even the sewers in blockhouses. In his works, Čaks shows his deep love for Riga as it is, which is well seen in the title of a poem, "Heart on the pavement". Riga is not the only subject of his poems, though – Čaks also wrote romantic poetry and works dedicated to the Latvian riflemen. Čaks also wrote some short stories, although they are generally not as well known as his poems. He also wrote a few plays namely the childrens play ''Nagla, Tomāts un Plūmīte'' together with Ēriks Ādamsons, "Pusnakts kuģis'' together with Jūlijs Vanags and "Matīss, kausu bajārs". He also translated many works into Latvian importantly his collaboration with Ēriks Ādamsons for translating The Threepenny Opera by Bertold Brecht and many others.