Кіріспе
Рубус стригосус, американдық қызыл раушан немесе американдық раушан, Солтүстік Американың көп бөлігінде табиғи түрде өсетін Рубус түрі. Бұрын ол жақын туысқан еуразиялық Рубус идеяус (қызыл раушан немесе еуропалық қызыл раушан) түрінің нұсқасы немесе кіші түрі ретінде қарастырылатын, бірақ қазір көбінесе жеке түр ретінде қарастырылады. Жемісі үшін өсірілетін көптеген коммерциялық раушан сорттары R. strigosus және R. idaeus араласуынан пайда болған; толық ақпарат алу үшін раушан туралы қараңыз.
Rubus strigosus, the American red raspberry or American raspberry, is a species of Rubus native to much of North America. It was often treated as a variety or subspecies of the closely related Eurasian Rubus idaeus (red raspberry or European red raspberry), but is now more commonly treated as a distinct species. Many of the commercial raspberry cultivars grown for their fruit derive from hybrids between R. strigosus and R. idaeus; see Raspberry for more details.
Жіктеу
Ботаниктер Еуразия және Американың қызыл малиналарын таксономиялық тұрғыдан қарастыруды ұзақ жылдар бойы талқылап келді. Кейбіреулер осы өсімдіктердің барлығын бір ғана циркумбореалдық Rubus idaeus түрінің құрамына жатқызады, ал басқалары осы топта екі (немесе одан да көп) түрді мойындайды. Екі түрдің де көптеген ортақ белгілері бар және олар, мүмкін, жақында ортақ ата-тегінен бөлініп шыққан, нәтижесінде таксономиялық тұрғыдан әртүрлі түсіндірулерге әкелді, әсіресе Шығыс Азия өсімдіктерінің аралық түрлеріне қатысты. Қазіргі кезде қолданылып жүрген кең таралған тәсіл – Солтүстік Америкадағы қызыл малиналарды Rubus strigosus деп жіктеу, ал Rubus idaeus түріне тек Еуразия өсімдіктерін қосу. Түрлер біріктірілген жағдайларда, кейбір жаңа басылымдарда көрсетілгендей, Еуразиялық өсімдіктер Rubus idaeus ssp. idaeus (немесе Rubus idaeus var. idaeus) деп, ал Америкалық өсімдіктер R. idaeus ssp. strigosus (немесе R. idaeus var. strigosus) деп аталады. Осы топтың әртүрлі Шығыс Азиялық популяцияларын орналастыруға қатысты да әртүрлі түсіндірулер кездеседі, кейбіреулер оларды қосымша сорттар немесе түршелер деп санайды, тіпті басқа түрлер деп те қарастыру мүмкін. Бұл өсімдіктердің арасындағы ең айқын физикалық айырмашылық – R. strigosus-тың бірінші жылдық сабақтарында, жапырақ сағақтарында, гүл сағақтарында және тостағаншаларында безді ұштары бар түктердің болуы, ал R. idaeus-та мұндай түктер жоқ.
Тарату
Бұл жерде қарастырылған Rubus strigosus Солтүстік Америкада, әсіресе солтүстік аймақтарда кеңінен таралған. Кейбір авторлар Алтай тау жотасынан бастап Моңғолия, Маньчжурия және Жапонияға дейінгі Шығыс Азиядағы түрлі раушан гүлдерін де осы таксонға жатқызады (олардың Солтүстік Америка флорасының көп бөлігімен бірге осы жерде пайда болғаны айтылады), ал Еуразиялық өсімдіктер Rubus idaeus ssp. (немесе түрі) idaeus болып саналады.
Сипаттама
R. strigosus – көпжылдық тамыр жүйесінен екіжылдық сабақтар ("сабақтар") шығаратын көпжылдық өсімдік. Бірінші жылы жаңа сабағы 0,5–2 метрге дейін өседі, бұтақталмайды, үш немесе бес (сирек жеті) жапырақшасы бар ірі қанатты жапырақтары болады; әдетте гүлдейді. Екінші жылы сабағы биіктеп өспейді, бірақ бірнеше жанама бұтақтар шығарады, олар үш жапырақшасы бар кішірек жапырақтар береді. Гүлдері көктемнің соңында осы жанама бұтақтардың ұштарындағы қысқа шоғырларда гүлдейді, әр гүлі бес ақ жапырақшадан тұрады. Жемісі 0,5–2 см диаметрінде, қызыл, жеуге жарамды, тәтті, бірақ қышқыл дәмі бар, жаз немесе күздің басында піседі; ботаникалық терминология бойынша, ол жидек емес, керісінше, орталық өзегінің айналасында орналасқан көптеген сүйекшелерден тұратын жиынтық жеміс.