Кіріспе

Шотландиядағы ашық ауада қызмет ететін адам, әсіресе аң аулауға немесе балық аулауға көмектесетін. Гилли немесе гилли – ежелгі гэль тіліндегі термин. Ол балық аулау, аң аулау, бұғы аулау немесе бүркітпен аулау экспедициясында қызметші немесе көмекші ретіндегі адамды білдіреді, негізінен Шотландияның Таулы аймағында немесе Спей өзені сияқты өзендерде. Алғашқыда бұл термин әсіресе ер адам жұмыс берушісіне немесе қонақтарына қызмет ететін адамға қатысты қолданылған. Би-Би-Си хабарлағандай, 2021 жылға дейін бұл лауазым кейбір Таулы аймақтарда, мысалы Скай аралында сақталған. Олар енді еркек қызметшілер немесе көмекшілер емес, бұрынғыдай басшыларды өзен арқылы көтермейді; бүгінде олар "жабайы табиғатты басқарады және саяхатшыларды оның ішінде жетелейді".

Этимология

Бұл сөздің шығу тегі 16 ғасырдың соңына дейін жетеді, шотланд гаэл тіліндегі "gille" ("бала, қызметші") сөзінен, ирланд тіліндегі "giolla" сөзімен туыс. Тарихи тұрғысынан, бұл термин Таулы аймақтың басшысының жекеленген қызметшісін атау үшін қолданылған. "Ghillie weetfit" – қазір қолданылмайтын термин ("gille caisfliuch" сөзінің аудармасы, гаэл тілінен "cos" – "аяқ" немесе "саяқ", ал "fliuch" – "ылғал") – өзен арқылы қожайынын көтеріп алып өтуге міндетті болған қызметшіні білдіреді. Бұл сөз Таулы аймақтың басшыларының "құйрығын" (қызметшілерін осылай атаған) қорлап айту үшін Төмендіктерде пайдаланылды.

Рөлді өзгерту

BBC 16 ғасырдың соңында осы рөлдің тарихын келтірді. "Жоғарғы таулы аймақтардың басшыларына еңбек етуге, ауыр жүк көтеруге көмекшілер мен қызметшілер қажет болды. Олар аң аулау үшін ауа райының жағдайын, балық аулауға ең қолайлы жерлерді білуге жауапты болды". Олардың міндеттерінің бірі – басшыларды өзеннен құрғақ өткізу еді. 19 ғасырда гиллилер маңызды рөл атқара берді, бірақ көптеген жерлердің иесі кландар емес, жеке меншік иелері болды. Олар "солтүсқа бағытталған поместьелерге сапар шегіп, көп ұзамай жоғарғы аймақтар атпен саяхаттауға, бұғы мен қарақұйрық атуға, лосось балық аулауға арналған танымал демалыс орнына айналды. Гиллилер әрқашан сенімді және білімді адамдар болды". Мұны жақсы білетін мысал – 19 ғасырда Балморалда Альберт ханзадаға қызмет еткен Джон Браун. Бір деректе оның қызметі "аң аулауға жетекшілік ету және қаруды зарядтау" деп сипатталған. 1851 жылы Браунға "Принц Альберттің ұсынысымен" Королеваның понисінің басшысы ретінде "тұрақты қызмет" берілді. Альберт ханзаданың қайтысынан кейін ол Королева Викторияның жеке қызметшілер тобына қосылып, шамамен 20 жыл бойы монархтың сенімді серігі болды. Жоғарғы таулы аймақтарда гиллилерге әрқашан құрмет көрсетілді. NatureScot-тың жабайы табиғатты басқару бөлімінің басшысы Дональд Фрейзердің сөзіне сүйенсек, "кейбір жағдайларда гиллилердің көзге түспеуі мүмкін болғанымен, олар әлі де ауылдық өмірдің көптеген салаларында маңызды рөл атқарады [сондай-ақ олар] сыртқы оқытушылар". Олардың міндеттерінің бірі – бұғы популяциясын басқару. Кейбіреулері әлі де дәстүрлі гилли киімін киеді. Қазіргі кездегі бір мысал – "мойыннан тозған етікке дейін үш бөліктен тұратын поместье твиді, қалың жүн желет, күртеше және шалбар, орман жасыл галстук және жуан жүннен тоқылған, балық және бұғы басы бейнеленген брошьтері бар, қарағай жасыл балық аулау шляпасы және лайлы гетры". BBC Балморалға жақын жердегі поместьеде жұмыс істейтін тағы бір гиллимен сұхбаттасты, ол "өмір бойы балық аулау және аң аулаумен айналысқан" және "жерді басқарушы және тұрақтылықты қамтамасыз етуші" сияқты, сондай-ақ "ауылдық жерді күтіп ұстау, заңды түрлерді бақылау, жабайы етті тұрақты түрде жинау, экожүрек туризм" сияқты міндеттерді атқарады.

Лосось балық аулау турларын ұйымдастыратын компаниялар жеке меншік жерлермен қоршалған өзендер мен ағыстарда "биттік" гиллилерді жұмысқа алады, олар лосось аулау мүмкіндіктерін арттыру бойынша кеңес береді. Мысалы, Гордон Касл Эстейт барлық өзендегі "Спей балық аулау битінің тәжірибелі гиллилері бар, олар қажет болған жағдайда кеңес, қолдау және нұсқау бере алады" деп мәлімдейді. Бір деректе "бұл лосось өзендеріндегі кәсіби жұмыс орындары қоғамдағы ең жоғары жалақылы емес" делінген және гиллилерге сыйлық беру ұсынылады. Тағы бір деректе бит-гилли жеке балық аулау нұсқаушысынан өзгеше екені түсіндіріледі, ол бүкіл топқа, жалғыз балықшыға ғана емес, көмектеседі.

Фольклорлық

Ирландия және кельт халық аңыздарында Гилла немесе Гилл есімді кейіпкер бірнеше әңгімелерде кездеседі. Бұл есім әдетте төмен әлеуметтік статусы бар, ешкі терісінен немесе басқа жануардың терісінен тігілген киім киетін жігітті немесе жасты білдіреді. Сондай-ақ, бұл есім ирландтық есім ретінде де қолданылады.