Кіріспе
Салынысқан аймақты айналып өтетін жол. Айналма жол – жергілікті көлік қозғалысына кедергі келтірмей, транзиттік көлік ағынын қамтамасыз ету, тығындарды азайту және жол қауіпсіздігін арттыру мақсатында құрылған қала, кент немесе ауылды айналып өтетін жол немесе тас жол. Көліктің жүк түрі үшін арнайы белгіленген айналма жол "жүк тасымалы жолы" деп аталуы мүмкін. Егер жерді пайдалануға қатаң бақылау болмаса, айналма жол бойында ғимараттар салынып, ол қалыпты қалалық жолға айналуы мүмкін, соның салдарынан айналма жолда да жергілікті көшелердегідей тығын пайда болуы мүмкін. Жақын орналасуының ыңғайлылығы үшін жанармай құю станциялары, сауда орталықтары және басқа да кәсіпорындар жиі салынады, ал шу мен ластану қаупі болғандықтан тұрғын үйлер салынуы шектеледі. Айналма жолдар көбінесе дау тудырады, себебі олардың құрылысы бұрын жол болмаған жерде ауыр көлік жүретін жаңа жол салуды талап етеді. Бұл, бір жағынан, құрылыс аймағындағы тығындарды азайтуды қолдайтындар мен, екінші жағынан, (көбінесе ауылдық) дамып келмеген жерлерді дамытуға қарсылар арасында қайшылықтарға әкеледі. Дегенмен, айналма жол салдарынан қала орталығындағы бизнестің азаюы мүмкін болғандықтан, айналып өткен қаланың өзіндегі тұрғындар да жобаға қарсы болуы мүмкін.
A bypass is a road or highway that avoids or "bypasses" a built up area, town, or village, to let through traffic flow without interference from local traffic, to reduce congestion in the built up area, and to improve road safety. A bypass specifically designated for trucks may be called a truck route. If there are no strong land use controls, buildings are often built in town along a bypass, converting it into an ordinary town road, and the bypass may eventually become as congested as the local streets it was intended to avoid. Petrol stations, shopping centres and some other businesses are often built there for ease of access, while homes are often avoided for noise and pollution reasons. Bypass routes are often controversial, as they require the building of a road carrying heavy traffic where no road previously existed. This creates a conflict between those who support a bypass to reduce congestion in a built up area, and those who oppose the development of (often rural) undeveloped land. However, some of those in the bypassed city may also oppose the project, because of the potential reduction in city centre business.
Канада
Онтариода Дональд Кузенс Парквейі (бұрын 2004-2006 жылдары Маркхэм айналма жолы деп аталған) және Маркхэм қаласындағы Box Grove айналма жолы мысалға келтіріледі; ал Торонтода 1950-ші жылдары 401 тас жолының бір бөлігі Торонто айналма жолы деп аталды, ол 2-ші тас жолдың айналмасы ретінде салынған кезде, сондай-ақ Торонто мен Ньюкасл арасындағы 2-ші тас жолды айналып өту үшін салынған Онтарио 2А тас жолы, және Каледониядағы 6-шы тас жолының бір бөлігі – Каледония айналма жолы. Новая Шотландияда 104 тас жолының Томсон станциясы мен Мастаун арасындағы бөлігі бұлжыққанда Кобиквид асуы деп аталады; бұл атау Кобиквид тауларын кесіп өтіп, Вентворт аңғарынан айналып өтетін жол бөлігіне берілген.
Ұлыбритания
Байпастар идеясы автокөліктер пайда болғанға дейін туған. Алғашқы (солтүстік) Лондон айналма жолы, қазіргі Паддингтон мен Ислингтон арасындағы Мэрилебон жолы 1756 жылы салына бастады. Байпас жолдарының жобасын бекітуге және қаржыландыруға көп жылдар кетуі мүмкін. Көптеген қалалар мен ауылдар 30 жылдан бері айналма жолдар үшін күресіп келеді, мысалы, Солтүстік Сомерсеттегі Банвелл. Ньюбери айналма жолының құрылысы кезінде (ресми түрде Винчестер–Престон магистралі (A34) (Ньюбери айналма жолы) деп аталатын) кең ауқымды наразылық болды. Бұл Англияның Беркширдегі Ньюбери қаласын айналып өтетін 9 мильдік (14 км) екі бағытты тас жол. Бұл наразылық халық арасында «Ньюберидің үшінші шайқасы» деп белгілі болды, және осы атауды наразылықты ұйымдастырушылардың бірі де қабылдады. Атау 1643 жылғы Ньюберидің бірінші шайқасына және 1644 жылғы Ньюберидің екінші шайқасына сілтеме жасайды, екеуі де Англия азаматтық соғысы кезінде қаланың жанында болған.
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттарда айналма жолдар – қала арқылы бабатын магистральдың негізгі бағытынан қаланың айналасымен өтетін балама маршруттар болып табылады. Бұл маршруттардың бастапқыдағы атауы "жүк тасымалдау маршруты" болған, бірақ 1959 жылы AASHTO оларды "айналма жол" деп атауға өзгертіс енгізді. Дегенмен, магистральдың негізгі желісі жүк көліктеріне тыйым салынған көптеген "жүк тасымалдау маршруттары" әлі де сақталған. Кейде айналма және қалалық маршруттар екеуі де кездеседі, олардың әрқайсысы қосымша белгілермен жабдықталған (мысалы, Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы 60-шы АҚШ тас жолы). Айналма жолдар қалалық маршруттарға қарағанда сирек кездеседі. Көптеген бұрынғы маршруттар мемлекетаралық тас жолдар дәуірінде өз атауларын жоғалтты. Мысалы, Миссури штатында Канзас-Ситидің шығысындағы 71-ші АҚШ тас жолының ескі айналма маршруты 435-ші мемлекетаралық тас жолмен алмастырылғандықтан тоқтатылды, ал қала маңындағы қалған бөлігі 291-ші Миссури тас жолы болды. Миссури штатының Сент-Луис қаласының маңында бұрынғы 50-ші АҚШ тас жолының айналма маршруты 44-ші және 64-ші мемлекетаралық тас жолдарынан 50-ші АҚШ тас жолының бағытын өзгертіп орналастырылды. АҚШ-тағы мемлекетаралық тас жолдар жүйесінде негізгі маршруттар бір немесе екі таңбалы нөмірмен, ал айналма жолдар мен тізбектелген маршруттар әдетте жұп саннан басталатын үш таңбалы нөмірмен белгіленеді. Алайда, бұл ережеден көптеген ерекшеліктер бар, онда үш таңбалы нөмірлері бар маршруттар қала арқылы негізгі маршрут ретінде, ал бір немесе екі таңбалы нөмірлері бар маршруттар айналма жол ретінде қызмет етеді. Мұндай мысалдарды Айова штатының Де-Мойн қаласында (235-ші мемлекетаралық тас жолы қала орталығынан өтеді, ал 35-ші және 80-ші тас жолдар қала орталығын айналып өтеді), Небраска штатының Омаха қаласында (480-ші мемлекетаралық тас жолы қала орталығынан өтеді, ал 80-ші тас жол айналма жолдардың бірі) және Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында (қала 279-шы және 376-шы тас жолдармен қамтамасыз етілген, ал 70-ші, 76-шы және 79-шы тас жолдар қала шекарасын айналып өтеді) кездестіруге болады. "Айналма жол" терминінің тағы бір мағынасы – көлік қозғалысы көбінесе тоңғырық болатын аймақты айналып өту үшін салынған тас жол. Бұл қала орталықтарын айналып өту үшін салынған мемлекетаралық магистральдар мен АҚШ тас жолдарына да қатысты. Мысалдарға Вирджиния штатының Вильямсбург қаласын айналып өтетін 60-шы АҚШ тас жолы, Атланта қаласының орталығын айналып өтетін 285-ші мемлекетаралық тас жолы, Индиана штатының Саут-Бенд метрополиясын айналып өтетін 20-шы және 31-ші АҚШ тас жолдары (Сент-Джозеф аңғары саябағында) және Флорида штатының Тампа және Санкт-Петербург қалаларын айналып өтетін 75-ші мемлекетаралық тас жолы жатады. Бұл айналма жолдар әдетте қосымша "айналма" маршруттары емес, негізгі маршруттарды ұсынады. АҚШ-тағы алғашқы айналма жол 1958 жылы Алабама штатының Дотан қаласындағы 210-шы АҚШ тас жолы (Росс Кларк айналымы) ретінде аяқталды.
Қалқалы
Америка Құрама Штаттарында, теміржол терминологиясынан алынған "shoofly" термині кейде құрылыс алаңының немесе басқа уақытша кедергінің айналып өтуі үшін салынған қысқа мерзімдік жолға қатысты қолданылады. АҚШ Жол қозғалысын реттеудің бірыңғай ережелер жинағында "бағыт аудару" термині қолданылады.
Бразилия
Бразилияда ең кең және қызықты айналма жолдар Сан-Паулу штатында орналасқан. Олардың көптегені ірі қалалардың маңында қиылысып, бірігіп, сақина тәрізді жүйелер құрайды. Ең танымал жоба – Сан-Паулу қаласын қоршап, метрополитен аймағындағы басқа қалалардан өтетін Rodoanel Mário Covas, аяқталғаннан кейін жалпы ұзындығы 180 км болатын осындай типтегі ең ірі жоба. Ол бөлімдерге бөлінген және маңызды тас жолдармен байланысты. Өзі ақы төленбейтін жол болғанымен, басқа тас жолдарға кіру көбінесе ақы төлеу пункттері арқылы жасалады.
Гонконг
Гонконгта бірнеше айналма жолдар бар. Алғашқылары – Аралдың шығыс дәлізі, Шығыс Коулун дәлізі, Батыс Коулун дәлізі және Лунг Ченг және Чинг Ченг жолдары. Кейінірек салынғандары тікелей айналма жолдар деп аталады, мысалы, Кун Тонг айналмасы, Хунг Хом айналмасы және Ма Он Шан айналмасы. Басқа айналма жолдарға Толо тас жолының Тай По бөлігі, Туэн Мун жаңа қаласының Туэн Мун жолындағы бөлігі, Юэн Лонг тас жолы және Батыс Коулун тас жолы жатады. 28,1 миллиард гонконг долларына тұрған Central Wan Chai Bypass – Central және Causeway Bay арасындағы туннельдер кешені.
Малайзия
Малайзияда Раванг айналма жолы, Кажанг айналма жолы, Бидор айналма жолы және Куала Теренггану айналма жолы сияқты бірнеше айналма жолдар кездеседі.
Филиппин
Филиппинде айналма жолдар (немесе кейбір жағдайларда "көліктің бағытын өзгерту жолдары") әдетте, тығыз қоныстанған қала немесе муниципалитет арқылы өтетін республикалық автомобиль жолдарында қарастырылады. Жергілікті билік органдары, қазіргі тас жолдың аса қауіпті тығыздалған жерлерінде айналма жолдар салуды көбінесе қолдайды. Ауылдық муниципалитеттерде айналма жолдар жиі кездеседі, олар транзиттік көліктің қалалық орталыққа (poblacion) кіруін шектеуге мүмкіндік береді. Айналма жол салуды жоспарлау кезінде, бастапқы бағыттың жергілікті маңызы бар жолға дейін деңгейі төмендетілуін қамтамасыз ету үшін мұқият жоспарлау қажет. Жер учаскелеріне қол жеткізуді бақылау, жоспарсыз жерді дамытуды болдырмау үшін ескеріледі.