Кіріспе

Қан тамырларын қайта егу түрі

Ауыр тамырларды айналып өту – қан тамырларын қайта қосу арқылы қан ағынын бір аймақтан екінші аймаққа бағыттайтын хирургиялық процедура. Көбінесе бұл, қан ағыны қалыпты аймақтан салыстырмалы түрде қалыпты аймаққа, ауру артерияның айналасынан жасалады. Бұл көбінесе атеросклерозға байланысты қан ағынының жеткіліксіздігінен (ишемия), орган трансплантациясының бөлігі ретінде немесе гемодиализде тамырға қол жеткізу үшін жасалады. Әдетте, адамның өзінің тамыры (автографт) тамыр айналмасы үшін басымды материал (немесе кондуит) болып табылады, бірақ политетрафторэтилен (Тефлон), полиэтилен терефталат (Дакрон) сияқты басқа да графтар немесе басқа адамның тамыры (аллографт) та жиі қолданылады. Артериялар да тамыр графтары ретінде қолданылуы мүмкін. Хирург графты хирургиялық тігіспен қолмен тамырдың бастапқы және соңғы бөліктеріне тігеді, хирургиялық анастомоз жасап, қан ағынын жаңа бағытқа бұрады. Ауыр тамырларды айналып өтудің кең таралған орындары – жүрек (коронарлық артерияны айналып өту хирургиясы), коронарлық артерия ауруларын емдеу үшін, сондай-ақ аяқтар, төменгі аяқтарды айналып өту хирургиясы, перифериялық тамыр ауруларын емдеу үшін қолданылады.

Жүрек айналмасы

Жүректің айналып өту операциясы жүрек бұлшық етіне қан жеткізетін артериялар (короналық артериялар) тамыр қабыршақтарымен бітелген кезде жасалады. Мұндай жағдай стенокардиядан туындаған кеуде ауруына немесе жүрек шабуылына әкелуі мүмкін. Өлшемдік ерекшеліктер, материалдарды таңдау және өндіріс тәсілдері жасанды қантамырлардың механикалық қасиеттеріне әсер етеді және олардың артерия сияқты жұмыс істеуі үшін таңдалады.

Аяқ (төменгі аяқ) байпасы

Аяқтарда, перифериялық тамыр ауруларын, аяқтың жедел ишемиясын, аневризмаларды және жарақаттарды емдеу үшін шунттау (байпас) жасау қолданылады. Аурудың орналасқан жеріне байланысты төменгі аяқтардағы тамыр шунттарының көптеген анатомиялық түрлері бар, бірақ қағидасы бір: қалыпты қан ағыны жоқ аймаққа қан ағынын қалпына келтіру. Мысалы, егер жамбас артериясы бітелген болса, жамбас-поплитеалды шунт ("жамбас-поп") қолданылуы мүмкін. Жамбас-поп шунт тізеден жоғары немесе төмен орналасқан поплитеалды артерияға жасалуы мүмкін. Бір жамбас артериясына қан ағыны болмаған кезде (яғни, қабылдаушы жақтағы ішек артериясы ауруға шалдыққан) қолданылады, бірақ аортадан қан ағыны бар. "аорто-бифем" – аортадан екі жамбас артериясына жасалатын шунт. Бұл Лериш синдромы деп аталатын аортаның бифуркациясында немесе екі ішек артериясында ауру болғанда қолданылады. "акс-бифем" – қолтық артериядан екі жамбас артериясына жасалатын шунт. Қолтық артериялардың кез келгені шунттың бастапқы нүктесі ретінде қолданылуы мүмкін. Бұл пациент инвазивті және қауіпті аорто-бифемді көтере алмағанда немесе жұқтырылған аорталық шунтты, мысалы, EVAR құрылғысын алып тастағанда қолданылады. "фем-тиб" – жамбас артериясынан үш тібік артериясының біріне (Алдыңғы, Артқы немесе Перронеалды) жасалатын шунт. Бұл процедура көбінесе қант диабеті бар адамдарда қолданылады, себебі бұл ауру көбінесе тырна артерияларында емес, тырна артерияларында пайда болады. "ДП" шунт – дорсалис педис артериясын (аяқтың үстіңгі жағындағы артерия) нысана еткен кез келген тамыр шунттары. Бұл процедура жамбас-тібік шунттары үшін сипатталған жағдайларға ұқсас жағдайларда қолданылады.

Гемодиализге қол жеткізу

Қан тамырларының айналып өтуі көбінесе гемодиализ үшін қан айналымы жүйесіне қол жеткізу үшін жасалады. Егер бұл айналып өту венаны артерияға тікелей қосып, синтетикалық материал қолданбаса, ол артериовенозды фистула деп аталады.

Ми артериясының байпасы

Бас сүйегінде қан ағыны тоқталғанда немесе зақымдалған ми артериясы миға жеткілікті қан жеткізбеген жағдайда, ми артериясының айналма жолы жасау арқылы мидың оттегі тапшылығын сезінетін (ишемиялық) аймағына қан ағынын жақсарту немесе қалпына келтіру мүмкін. Ми артериясының айналма жолының екі негізгі түрі бар: тікелей және жанама. Тікелей қайтақантарлау EC-IC айналма жолы деп те аталады, себебі ол мидың сыртындағы экстракраниалды артерияны мидың ішіндегі интракраниалды артериямен тікелей байланыстырады. Бұл процедураны кейде STA-MCA айналма жолы деп те атайды, өйткені беткей уақытша артерия және ортаңғы ми артериясы осы операция үшін ең көп қолданылатын артериялар болып табылады. Жанама қайтақантарлау EDAS (энцефалодуроартериосингиоз) жағдайында артерияның бір бөлігін немесе EMS (энцефаломиосингиоз) жағдайында бұлшық еттің бір бөлігін мидың бетіне орналастыру және жаңа қан тамырларының өсуі арқылы миды қайта қанмен қамтамасыз етуді қамтиды. Екі түрдегі жанама қайтақантарлаудың нәтижесін көру үшін әдетте 3-6 ай уақыт қажет. Егер бірнеше артерия бітелген болса және бірнеше айналма жол қажет болса, бұл процедура көптеген айналма жолдар деп аталады. Қажетті айналма жолдардың саны әрқашан операцияның тәуекелін арттырмайды, ол науқастың жалпы денсаулығына көбірек байланысты.

Бағалау

Байпасты құрылысына кіріспес бұрын, көптеген хирургтар ауру қан тамырларының қаншалықты зақымдалғанын және қай жерде орналасқанын анықтау үшін суреттеу зерттеуін жасайды немесе тапсырады. Жүрек және төменгі аяқ тамырларының аурулары үшін бұл көбінесе ангиограмма түрінде болады. Гемодиализ үшін тамырға қол жеткізуді ультрадыбыспен тексеруге болады. Сирек жағдайларда, КТ-ангиограмма формалды ангиограмманың орнына қолданылады.

Қарсы көрсетілімдер

Жеткілікті көктамыр кондуітінің болмауы байпас хирургиясына қатысты салыстырмалы қарсы көрсетілім болып табылады, ал аурудың орналасқан жеріне байланысты басқа да емдеу әдістері қолданылуы мүмкін. Ишемиялық жүрек ауруы немесе созылмалы обструктивті өкпе ауруы сияқты хирургиялық тәуекелді арттыратын медициналық жағдайлар да салыстырмалы қарсы көрсетілімдерге жатады. Коронарлық және перифериялық тамырлар ауруында дистальды аймаққа жеткілікті қан ағынының болмауы да қарсы көрсетілім болып табылады, себебі бір ауру артерияны айналып өту арқылы басқа ауру аймағына қан ағызу тамырлардың мәселесін шешпейді. Егер пациенттің байпас операциясын қабылдау тәуекелі тым жоғары деп есептелсе, оған тиісті тамырды кеңейту (ангиопластика) немесе стентирлеу ұсынылуы мүмкін.

Стандартты әдістер

Қан тамырларын айналдыру техникасының қағидасы проксималды және дисталды бақылауды қамтамасыз етуді талап етеді. Яғни, қан ағыны бар қан тамырында хирург айналдыру жасалатын қан тамырының ең алыс және ең жақын учаскелерін ашуға тиіс, осылайша тамыр кесілген кезде қан жоғалуы азайтылады. Қажетті ашылудан кейін, әдетте, сегменттің проксималды және дисталды ұштарына қысқыштар қойылады. Егер мақсатталған тамырда ұсынылатын кіру орнында қан ағыны болмаса, мысалы, аралық бітелу болған жағдайда, ерекшеліктер болуы мүмкін. Егер артериямен қамтамасыз етілетін орган тіпті қан ағынының уақытша тоқтауына да сезімтал болса, мысалы, мида, онда қосымша шаралар қолданылады.

ЭЛАНА

Нейрохирургияда эксимерлік лазер көмегімен жасалатын окклюзиясыз анастомоз (ELANA) – бұл қабылдаушы қан тамырларында қан ағынын тоқтатпай, шунт жасауға арналған техника. Бұл инсульт немесе аневризманың жарылу қаупін азайтуға көмектеседі.

Қайтару

Коронарлық артерия немесе нейрохирургиялық тамыр айналып өту операциясынан кейін науқастар бірден интенсивті күтім бөлімінде немесе коронарлық күтім бөлімінде бір-екі күн сауығады. Егер қалпына келу қалыпты және асқынуларсыз болса, олар интенсивтілігі төмен бөлімшеге немесе палатадағы төсекке көшіріледі. Операцияның көлеміне байланысты, аяқ тамырларын айналып өтуден кейін қалпына келу интенсивтілігі төмен бөлімшеден немесе палата төсегінен басталуы мүмкін. Айналып өту операциясынан кейін бірден жасалатын бақылау, қан кету белгілері мен симптомдарын және графтың бітелуін анықтауға бағытталған. Егер қан кету анықталса, емдеу құюдан бастап қайта операцияға дейін жетеді. Ауруханада емделу кезеңінде жиі кездесетін асқынулар: жара инфекциясы, пневмония, зәр жолдарының инфекциясы және графтың бітелуі. Науқастарды шығару кезінде ауыртпалықты басатын дәрілер тағайындалады, егер қарсы көрсетілмесе, статин және антитромбоциттер тағайындалуы керек, егер олардың айналып өту операциясы атеросклероз (мысалы, шеткершілік тамыр ауруы немесе коронарлық артерия ауруы) үшін жасалған болса. Кейбір науқастар бір айдан кейін жақсы сезіне бастаса, ал басқалары процедурадан кейін бірнеше айдан кейін де проблемаларға тап болуы мүмкін. Кез келген айналып өту операциясынан кейін қалпына келудің бір бөлігі – науқастың жағдайын бақылау үшін дәрігерге жүйелі түрде бару. Әдетте, операциядан кейін екі-төрт аптадан кейін хирургпен келесі кездесу жоспарланады. Науқастың денсаулығы жақсарған сайын осы кездесулердің жиілігі біртіндеп азаяды.